18 Ocak'ta yapılan Portekiz Cumhurbaşkanlığı seçimleri, ülkenin siyasi haritasını yeniden çizdi. Oyların neredeyse tamamının sayıldığı tabloda, merkez sol Sosyalist Parti'nin adayı Antonio Jose Seguro %31 oy aldı. Ancak asıl dikkat çeken, aşırı sağcı Chega partisi'nin lideri Andre Ventura'nın %24 ile ikinci sıraya yerleşmesi oldu. Hiçbir adayın %50 barajını aşamaması nedeniyle süreç 8 Şubat'ta yapılacak ikinci tura uzadı. Bu sonuç, sadece bir seçim sonucu değildir; bu, Portekiz siyasetindeki köklü bir değişimin sayısal kanıtıdır.
Popülist sağın yükselişi
Ventura'nın elde ettiği %24'lük oran, Avrupa genelinde yükselen sağ popülist akım'ın Portekiz'deki karşılığıdır. Henüz yedi yıl önce kurulan Chega partisi, Ventura liderliğinde parlamentodaki ikinci büyük parti konumuna geldikten sonra, cumhurbaşkanlığı yarışında da ana belirleyici faktör haline geliyor.
Ventura, kampanyasını ekonomik zorluklar üzerine kurdu. Barınma krizi ve hayat pahalılığı gibi sorunları sürekli gündeme getirdi. Bu ekonomik söylemlere ek olarak, doğrudan göçmen karşıtlığı da öne çıktı. Adayın "Portekiz bizimdir" söylemi ve göçmenlerin sosyal yardımlardan yararlanmasının engellenmesi yönündeki vaatleri, seçmen tabanını genişletti.
Bu tablo bize, ülkeyi son 50 yıldır yöneten merkez sağ ve merkez sol blokların hakimiyetinin ciddi biçimde zayıfladığını gösteriyor. İktidardaki Sosyal Demokrat Parti 'nin (PSD) desteklediği merkez sağ aday Luis Marques Mendes, %11 ile %15 arasında değişen oy oranıyla üçüncü sırada kaldı. Bu, Portekiz tarihinde hükümet destekli bir adayın aldığı en düşük oy oranlarından biridir. Merkez sağ, tabanını popülist sağa kaptırdı.
Kritik cumhurbaşkanlığı yetkisi
Seçim sonuçları, Portekiz'in siyasi istikrarı açısından kritik önem taşıyor. Portekiz Cumhurbaşkanlığı makamı, sadece sembolik bir görev değildir. Cumhurbaşkanı, parlamentodan geçen yasaları veto etme yetkisine sahiptir. Daha kritik olan yetki ise parlamentoyu feshederek erken seçim çağrısı yapabilme gücünü elinde tutar.
Ülke, geçtiğimiz yıl siyasi istikrarsızlık nedeniyle son üç yıldaki üçüncü genel seçimini yaşamıştı. Sistemi eleştiren bir figürün bu kritik yetkiye sahip olma ihtimali, siyasi istikrarın geleceğini zorlayabilir. Ventura'nın ikinci tura kalması, bu istikrarsızlık sürecinin devam edebileceğine işaret ediyor.
Seçime katılım oranı, 2021 yılına kıyasla 13 puanlık bir artışla %52 seviyesine ulaştı. Bu veri, seçmenin siyasi sürece olan ilgisinin yükseldiğini doğruluyor. 8 Şubat'ta merkez solun adayı Seguro ile popülist sağın temsilcisi Ventura karşı karşıya geliyor.
Portekiz seçmeni, ya geleneksel merkez siyasetin devamına onay verecek ya da ülkenin siyasi konumlanmasını kökten değiştirecek bir figürü seçecek. Önümüzdeki beş yılın yönünü bu karar belirleyecek gibi görünüyor.
