Bir kehanette bulun ve gerçekleşmesini bekleyip izle. Yıllardır dillendirdiğim bir cümledir. Hayatta her zaman her birimiz farklı zamanlar ve farklı konularda çeşitli kehanetlerde bulunuruz. Bu bazen bir bilgiye, bazen bir deneyime sıklıkla da bir hisse dayanır.
Bu kanaatimin psikolojideki adını okuyunca hem biraz gururlandım hem de biraz şaşırdım: Kendini gerçekleştiren kehanet ya da algımızın dışımızdaki dünyayı biçimlendirmesi, değiştirip dönüştürmesi diyorlar.
1980 yılında Amerika’daki Dartmouth Kolejinde, Richard E. Kleck ve Angelo G. Strenta isimli iki bilim insanı bir deney gerçekleştirir. Sosyal deneyin adına “Yara izi deneyi” dediler.
Denek olarak bir grup kadın seçtiler ve kadınlara, en profesyonel makyözlerin, yüzlerine makyajla gerçeğe yakın yara izleri yapacaklarını ve bu yara izleriyle iş başvurularında mülakatlara katılacaklarını. Böylece mülakatı yapan insan kaynakları çalışanlarının, yüzlerindeki yara izinden dolayı onları eleyip ayrımcılık yapıp yapmayacaklarını gözlemleyeceklerini söylediler.
Her bir kadının yüzüne, gerçeğinden ayırt edilemeyecek yara izi makyajı yapıldı ve aynada kendilerini görmeleri sağlandı. Ardından mülakat için kadınlar bir müddet bekletildikten sonra, makyajla ilgili son bir rötuş daha yapılacağı söylenerek, bütün yara makyajı silindi. Elbette kadınlar bunu bilmiyor ve hala yüzlerinde bir yara makyajı olduğunu düşünüyorlardı.
Her biri bu şekilde mülakata girdi ve kadınlara, mülakatı yapanlarca ayrımcılığa uğrayıp uğramadıkları soruldu.
Yüzlerinde o yara makyajının izi bile olmasa, kadınlar yüzlerinde bir yara makyajı olduğunu sanıyor ve öyle davranıyordu.
Mülakat sonrası, ayrımcılığa uğradınız mı sorusuna, kadınların birçoğu evet cevabını vermişti.
Kimi, yüzümdeki yaraya dik dik baktılar, kimi, kaba ve itici davrandılar, kimi, bir an evvel çıkmam ve mülakatı bitirmem için aceleci davrandı, kimi de yüzümdeki yara izinden gözlerini kaçırıp durdular, diye cevap vermişti.
Kendimizle ilgili eksiğiz, yetersiziz, engelliyiz, beceriksiziz, çirkiniz, zeka seviyemiz yerlerde veya başaramayız diye düşündükçe emin olun etrafımızdaki dünya ve sosyal çevrede bir müddet sonra öyle olduğumuza inanmaya başlar.
Dışımızda da olsa dünya, bize en çok bizim gözümüzden bakar ve bizi bizim aynamızdan görür.
