Bulgarlar Türk mü, Bulgarlar aslen Türk mü?
Bulgarlar Türk mü, yoksa başka bir etnik kökene mi sahipler? Bu soru, birçok kişinin merak ettiği bir konu. Bulgarlar'ın etnik kökenleri ve tarihleri hakkında geniş çaplı bir araştırma yaparak bu soruların yanıtlarını bulabiliriz. Bulgaristan'ın tarihi ve demografik yapısını inceleyerek, Bulgarların kökenlerini ve etnik kimliklerini daha iyi anlayabiliriz. Peki, Bulgarlar Türk mü, Bulgarlar aslen Türk mü?
Bulgarların kökeni, tarih boyunca hem akademik çevrelerde hem de halk arasında en çok tartışılan konulardan biri oldu. "Bulgarlar Türk mü?" sorusu, özellikle Balkan tarihine ilgi duyanların en merak ettiği başlıklardan. Bu haber dosyasında tarihçilerin görüşlerini, bilimsel bulguları ve güncel tartışmaları derledik.
BULGARLARIN KÖKENİ NEDEN TARTIŞMALI?
Bulgarların kökenini anlamak için öncelikle iki farklı topluluktan söz etmek gerekiyor:
Proto-Bulgarlar (eski Bulgarlar) ve Slavlaşmış modern Bulgar halkı.
Proto-Bulgarlar, M.S. 4.–7. yüzyıllar arasında Karadeniz'in kuzeyinde yaşamış göçebe bir topluluktu. Tarihsel kaynaklar, bu topluluğun Türkî bir kavim olduğunu gösteren çok sayıda bulgu içeriyor. Ancak Bulgarların bugünkü etnik yapısı Slav halkları ile yapılan uzun süreli karışımlar sonucunda tamamen farklı bir boyut kazanmıştır.
PROTO-BULGARLAR TÜRK KÖKENLİ MİYDİ?
Tarihçilerin büyük bölümü Proto-Bulgarların Türk kökenli olduğu konusunda hemfikir. Bunu destekleyen veriler:
• Eski Bulgar dilinde runik Türk yazısına benzer işaretler bulundu.
• Kullandıkları unvanlar — kan, han, tarhan — Türk devlet geleneğiyle aynılık gösteriyor.
• Çin ve Bizans kaynakları Proto-Bulgarları "Türk boylarının bir kolu" olarak tanımlıyor.
Ayrıca Bulgarların bilinen ilk hanı olan Kubrat Han, Türk devlet geleneğiyle yetişmiş bir hükümdar olarak kayıtlara geçiyor. Kubrat'ın kurduğu Büyük Bulgar Devleti, Oğuz ve Kıpçak topluluklarıyla yakın ilişkiler içindeydi.
SLAVLAŞMA SÜRECİ VE KÖKENİN DEĞİŞİMİ
Bugünkü Bulgar halkının etnik kökeni, Proto-Bulgarlarla sınırlı değil. M.S. 7. yüzyıldan sonra Balkanlar'a yerleşen Proto-Bulgarlar, burada yoğun Slav nüfusu ile karşılaştı. Zamanla Slav nüfus çoğunluk kazandı ve kültürel etkileşim çok daha derinleşti.
Bu dönemde:
• Proto-Bulgarların dili yavaş yavaş Slav dili içinde eridi.
• Bulgar Ortodoks Kilisesi'nin kurulmasıyla Slav kültürü hakim hâle geldi.
• Bugün konuşulan Bulgarca, tamamen Slav dil ailesine mensup hale geldi.
Bu nedenle tarihçiler, "Modern Bulgarlar Slav kökenlidir, ancak içinde Proto-Bulgar (Türkî) unsurlar bulunur" değerlendirmesini yapıyor.
GENETİK ARAŞTIRMALAR NE DİYOR?
Son yıllarda yapılan genetik çalışmalar, Bulgar kökeniyle ilgili tartışmaları daha da netleştirdi. Araştırmalara göre:
• Modern Bulgarların gen havuzunda Slav, Trak ve kısmen Türkî unsurlar bir arada bulunuyor.
• Proto-Bulgarların genetik izlerinin günümüz Bulgar halkında sınırlı düzeyde kaldığı görülüyor.
• Slav kökenli DNA baskın durumda.
Bu sonuçlar, modern Bulgarların tam olarak Türk kökenli olmadığını, ancak tarihsel süreçte Türkî bir bileşeni barındırdığını gösteriyor.
TARİHÇİLERİN GÖRÜŞÜ: "BULGARLAR TÜRK DEĞİL, AMA KÖKENLERİNDE TÜRKİ UNSURLAR VAR"
Uzmanlar genel olarak iki noktada birleşiyor:
1. Proto-Bulgarlar Türk kökenli bir topluluktur.
2. Modern Bulgar halkı, Slavlaşma süreci nedeniyle tamamen Türk sayılamaz.
Bu nedenle birçok tarihçi Bulgarları "Türk kökenli bir kavimden etkilenmiş Slav halkı" olarak tanımlıyor.
NEDEN HALEN "BULGARLAR TÜRK MÜ?" SORUSU SIKÇA SORULUYOR?
Bu soru özellikle Türk toplumunda ilgi görüyor çünkü:
• Proto-Bulgarlar ile Göktürkler arasındaki ilişkiler güçlüydü.
• Deliorman ve Rodop bölgelerinde bugün hâlâ Türkçe konuşan, Müslüman Türk toplulukları (Kırcaali, Şumnu, Razgrad vb.) yaşıyor.
• Osmanlı dönemindeki ortak tarih iki kültür arasındaki bağları diri tutuyor.
Bu nedenle tarihsel bağlar, Bulgarların "Türk mü?" tartışmasını günümüzde bile popüler bir başlık haline getiriyor.
"BULGARLAR TÜRK MÜ?" SORUSUNUN KISA CEVABI
Hayır, günümüz Bulgarları Türk değildir.
Ancak:
• Proto-Bulgarlar Türk kökenlidir.
• Modern Bulgar milleti, Slav–Türkî–yerel Balkan halklarının karışımından oluşmuştur.
• Bugünkü Bulgar kültürü ve dili Slav ağırlıklıdır.
Dolayısıyla Bulgarların kökeninde Türkî unsurlar bulunur, ancak bugünkü Bulgar halkı tamamen Slav karakterlidir.
