Deloıtte'ten "Türkiye'de Ar-ge Harcamaları" Raporu

Deloitte Türkiye, Türkiye'de Araştırma Geliştirme Faaliyetleri, Teşvik Programları ve Ar-Ge Harcamalarının Vergisel Boyutu çalışmasını yayınladı. Çalışma Türkiye'deki Ar-Ge faaliyetlerinin mevcut durumunu aktarırken, bu alandaki çalışmaların gelişmiş ülkelerin gerisinde kaldığını gösteriyor. Kamu sektörüne yasal düzenlemeleri hızlıca tamamlamasını ve özel sektörün Ar-Ge yatırımlarını desteklemesini öneren rapor, özel sektörün de inovasyon kültüründeki farkındalığını artırarak etkin bir şekilde yeni projeleri hayata geçirmesi üzerinde duruyor.

Çalışma, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini de büyük oranda belirleyen Ar-Ge harcamalarının Türkiye'de gayri safi yurtiçi hasılaya oranının 2006 yılında yüzde 7,6 olduğunu belirtiyor. Bu da 4,399 milyon YTL'ye (2,5 milyar Euro) karşılık geliyor. Bu harcama rakamı dünyanın araştırma geliştirme faaliyetlerine en çok kaynak ayıran şirketlerinin aynı yıl içindeki harcamalarıyla karşılaştırıldığında anlam kazanıyor. ABD'li üç şirket, Ford Motor 6,78 milyar dolar; Pfizer 6,30 milyar dolar; General Motors ise 5,68 milyar dolar ile ilk üç sırada yer alıyor. Türkiye'nin yıllık Ar-Ge harcama tutarının bu şirketlerin her birinin Ar-Ge harcamalarının yarısından daha az olduğu belirtiliyor.

Çalışma, gelişmiş ülkelerin Ar-Ge harcamalarında özel sektörün başı çektiğini de ifade ederken, Türkiye'de bu durumun ters bir şekilde işlediğini ve kamu ağırlının bu alanda daha etkin olduğunu öne çıkarıyor. AB ülkeleri gibi gelişmiş ülkelerde mevcut Ar-Ge harcamalarının yüzde 70'i özel sektör tarafından gerçekleştirilirken, Türkiye'de bu oran yüzde 37 düzeyinde.

Çalışmaya göre keskin rekabet şartlarında öne çıkmanın anahtarı teknolojik alanda oluşturulan yenilikler. Teknolojik yenilikler hem üretim ve rekabet gücünü artırıyor hem de daha düşük maliyetlerle daha yüksek verimlilik kazandırıyor. Yeterli Ar-Ge yatırımı yapmayan ülkeler ise bu rekabette geriye düşerek dışa bağımlı hale geliyor. 2007 yılı ilk yarısı rakamlarına göre Türkiye'de ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 61,90'a gerilemiş durumda. Dış ticaret açığının giderek artmasının temel nedenlerinden birisi de Ar-Ge yatırımlarının düşük kalması. Çalışmaya göre aynı malın daha yüksek teknolojiyle yurtdışında daha ucuza üretilmesi, yerli üreticileri çaresiz durumda bırakıyor ve ithal ürünlere ilgiyi yüksek tutuyor.

ARÇELİK, VESTEL VE BMC AR-GE YATIRIMLARINDA İLK ÜÇ SIRADA Şirketlerin halka açık finansal tablolarına göre oluşturulan Ar-Ge 100 listesine göre 2006 yılında Türkiye'de Ar-Ge alanında en çok harcama yapan şirket 76 milyon YTL ile Arçelik. Arçelik'i 56,8 milyon YTL ile Vestel ve 56,3 milyon YTL ile BMC izliyor. Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşu Tüpraş ise 26 bin YTL ile listenin sondan üçüncü sırasında yer alıyor.

Şirketlerin yaptıkları Ar-Ge harcamaları net satış gelirlerine oranlandığında ise ilk sırada yüzde 5,79 oranıyla sanayi kuruluşu BMC yer alıyor. Arçelik'in oranı ise yüzde 1,09. Listenin tamamına bakıldığında ise 100 şirketten 73 tanesinin Ar-Ge harcamalarının net satış gelirlerine oranının yüzde 1'in altında olduğu görülüyor. Yüzde 10 barajını ise sadece altı şirket aşabiliyor.

İlk 100 şirket arasında başı 11 şirketle bilişim şirketleri izliyor. Bilişimi takiben tekstil ve metal eşya sanayi listeye en çok şirket veren sektörler. En çok harcama tutarı ise metal eşya sanayine ait. Sektörün listedeki temsilcileri 2006 yılında 180 milyon YTL'lik Ar-Ge harcaması gerçekleştirmiş. Buna rağmen, bu listede yer alan metal eşya üreticilerinden hiçbirisi sektörleri için oluşan Ar-Ge Harcaması/Net Satış oranı olan yüzde 2'yi yakalayamıyor.

Çalışma, Türkiye'de Ar-Ge yatırımlarını teşvik eden mevcut indirim ve istisna türü teşviklerine ek olarak çıkartılan 5746 sayılı Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun'un faydalı olacağı görüşünü destekliyor. Fakat, mevcut yasaların istenen oranlara ulaşmayı sağlamaktan hala uzak bir yapıda olmasına işaret eden çalışma; Ar-Ge yatırımlarını daha cazip hale getirecek başka yasal adımların da bir an önce hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekiyor.

(SŞ-SŞ-BA-E)