Türkiye'de şehirlerin marka değerini tartıştığımızda, rotamız genellikle gastronomi duraklarına, sanayi verilerine veya klasik turizm rotalarına çevrilir. Oysa bazı şehirler vardır ki, topraklarında çok daha derin ve evrensel bir cevher barındırır: Bilimsel miras. Siirt, bu anlamda sadece bir Anadolu şehri değil; 18. yüzyıldan bugüne ışık tutan bir astronomi merkezidir.
Tillo'da her yıl gerçekleşen ve halk arasında "Işık Hadisesi ve Güneş Hadisesi" olarak bilinen olay, aslında mistik bir anlatının çok ötesinde, döneminin ötesine geçmiş bir mühendislik dehasıdır. Bu sistemin mimarı olan İbrahim Hakkı Erzurumi'yi sadece bir mutasavvıf olarak anmak, onun bilimsel kimliğine eksik bakmak demektir. O, aynı zamanda astronomi, matematik ve fizik alanlarında kalem oynatmış, evrenin işleyişini Marifetname gibi devasa bir eserde sistemleştirmiş bir bilim insanıdır.
İbrahim Hakkı Hazretleri'nin, hocası İsmail Fakirullah için kurguladığı düzenek, teorik bilginin nasıl sanata ve vefaya dönüştüğünün en somut örneğidir. Güneşin yıllık hareketlerini hassas hesaplarla bir mimari hizalamaya dönüştüren bu sistemde; yılın ilk güneş ışığı bir kuledeki aynaya çarpar ve doğrudan hocasının türbesini aydınlatır. Üstadın, "Yeni yılın ilk güneşi eğer hocamın başı üzerine düşmezse, ben o güneşi neyleyim!" sözü, bu teknolojik başarının ardındaki derin insani duyguyu özetler.
Ancak bugün kendimize sormamız gereken kritik bir soru var: Bu denli önemli bir bilimsel miras, neden hala dünya literatüründe hak ettiği küresel vitrine çıkamadı?
Günümüzde tarihsel bilimsel sistemler, sadece fiziksel olarak korunmakla kalmıyor; dijital teknolojilerin gücüyle yeniden inşa ediliyor. Simülasyonlar, üç boyutlu modellemeler ve artırılmış gerçeklik (AR) uygulamaları, geçmişin dehasını yeni nesillere onların anladığı dilden anlatıyor. Tillo'daki bu ışık hadisesi, tam da böyle bir teknolojik dönüşümün öznesi olmalıdır.
Kurulacak interaktif bir bilim müzesi, ziyaretçilere sadece bir hikaye anlatmakla kalmamalı, onlara bu astronomik olayı deneyimleme fırsatı sunmalıdır. Sanal gerçeklik gözlükleriyle ışığın kuleden türbeye olan yolculuğuna eşlik etmek, yapay zeka destekli rehberlerden farklı dillerde bu dehanın ayrıntılarını dinlemek, Siirt'i küresel bir çekim merkezine dönüştürebilir.
Bu noktada vizyonumuzu daha da genişletmeliyiz. Uzay ve astronomi dendiğinde akla gelen ilk kurum olan NASA ile yapılacak akademik iş birlikleri, Tillo'daki düzeneğin modern bilim dünyasındaki yerini tescilleyebilir. Tarihsel astronomi bugün ciddi bir araştırma alanıdır; güneş hareketi simülasyonları ve optik modellemelerle bu sistem incelendiğinde, yerel bir değerden küresel bir bilim tarihine dönüşecektir.
Siirt Üniversitesi'nin tarım ve hayvancılık alanındaki uzmanlığı değerlidir; ancak üniversitenin, Siirt'in tarihsel kimliğine uygun olarak dijital kültürel miras ve bilim tarihi alanlarında da bir odak noktası haline gelmesi önemli bir fırsattır. Unutmayalım ki, Marifetname'nin nüshalarının yurt dışındaki saygın kütüphane ve üniversite koleksiyonlarında yer alması, bu değerin uluslararası alandaki potansiyelinin en güçlü göstergelerinden biridir.
Tillo'daki ışık hadisesi sadece bir "kültür hikayesi" değil; bilim turizmi, kültürel teknoloji ve dijital müzecilik için eşsiz bir yatırımdır. Siirt'in geleceği, 18. yüzyıldaki o muazzam bilimsel mirası, 21. yüzyılın teknolojisiyle doğru bir dille buluşturabilmekte yatıyor.
