El Niño Alarmı: Dünyayı Zorlu Bir Kış Bekliyor
Sonbahar ve kış aylarında "çok güçlü" bir El Niño ihtimali yüzde 90'ın üzerinde görünüyor . El Nino’nun etkili olması durumunda Dünyayı ve Türkiye'yi neler bekliyor? Son El Niño'da neler yaşanmıştı?El Nino'nun ciddiyetini anlamak için önceki El Niño'da neler olduğuna bakalım. 2023 ortasında başlayıp 2024 ilkbaharında zayıflayarak sona erdi ve kayıtlardaki en güçlü beş olaydan biri olarak tarihe geçti. O dönemde Haziran 2023'ten itibaren küresel sıcaklık her ay üst üste rekor kırdı; 2023 ve ardından 2024, ölçüm tarihinin en sıcak yılları oldu. Amazon'da nehirler rekor düşük seviyeleri gördü, Doğu Afrika'yı seller vurdu, Güney Afrika'da tarım ürünleri kavruldu.
Türkiye de bu küresel sıcak dalganın etkilendi 2024, yıllık ortalama 15,6 derecelik sıcaklıkla 1971'den bu yana kayıtların en sıcak yılı oldu. Aynı yıl yağışlar Türkiye genelinde normalin yüzde 6,3 altında kaldı, 136 istasyonda aylık sıcaklık rekorları kırıldı ve yalnızca ilk sekiz ayda 900 ekstrem hava olayı kaydedildi. Bilim insanlarının ortak görüşü, bu tablonun ana sorumlusunun iklim değişikliği olduğu yönünde, El Niño ise zaten yükselen ateşi bir miktar daha artıran etken olarak görülüyor.
El Niño nedir?
El Niño, en basit anlatımıyla Büyük Okyanus'un (Pasifik) ekvator kuşağındaki deniz suyunun normalden belirgin şekilde ısınması olayına verilen ad. Ortalama 2 ila 7 yılda bir ortaya çıkan olay genellikle 9-12 ay sürüyor. NOAA'nın 13 Ağustos'ta yayımladığı değerlendirmeye göre şu anda resmi olarak El Niño uyarısı yürürlükte hatta 1950'den bu yana kaydedilen en güçlü seviyeye ulaşma olasılığı ise yüzde 69 olarak tahmin ediliyor. Olayın etkisini Şubat 2027'ye kadar sürdürmesi bekleniyor. Peki bu ne anlama geliyor?Dünyada tablo: Bir bölgede sel, diğerinde kuraklık
Güçlü bir El Niño, dünyanın farklı köşelerinde ters yönlü etkilere neden oluyor. Geçmiş olaylarda Peru ve Ekvador kıyıları ile ABD'nin güneyi aşırı yağış ve sellerle boğuşurken Endonezya, Avustralya ve Güney Afrika'da kuraklık ile orman yangını riski arttı, Hindistan'da muson yağışları zayıfladı; Doğu Afrika'da ise yağışlar genellikle normalin üzerine çıktı. Isınan okyanus suları birçok ülkede balıkçılığın çökmesine yol açabiliyor, pirinç, şeker ve kakao gibi ürünlerin arzı etkilendiğinde küresel gıda fiyatları da hareketleniyor.Önümüzdeki aylarda bizi neler bekliyor?
Burada altını çizmek gerekiyor: El Niño, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir olay değil. Binlerce kilometre uzaktaki Pasifik kaynaklı bu ısınmanın etkileri ülkemize ancak dolaylı yollardan, küresel hava dolaşımındaki değişimler üzerinden ulaşıyor. Kısa vadede tablo daha net: Mevsimlik değerlendirmeler, eylül ayında Türkiye'nin büyük bölümünde sıcaklıkların mevsim normallerinin 0,5 ila 3 derece üzerinde seyredeceğine işaret ediyor.Dünya genelinde ise çok güçlü bir El Niño'nun iklim değişikliğiyle birleşerek 2026-27'de küresel sıcaklık rekorlarını yeniden zorlaması bekleniyor. Türkiye açısından asıl risk dolaylı kanallardan gelebilir: küresel tarım üretimindeki dalgalanmaların gıda fiyatlarına yansıması, kurak geçebilecek dönemlerin barajlar ve su yönetimi üzerinde yaratacağı baskı ile olası sıcak hava dalgaları bunların başında geliyor. Özetle önümüzdeki aylarda kelimenin tam anlamıyla "tarihi" bir El Niño izleyeceğiz; Türkiye için akılcı yol ise panik değil, su kaynaklarını dikkatli yönetmek, tarımda kuraklığa hazırlıklı olmak ve resmi mevsimlik tahminleri yakından takip etmek.
