Kripto para denince akla gelen ilk şey fiyat. Bitcoin yükseldi mi, düştü mü, Ethereum ne zaman toparlar. Teknik göstergelerin ve verilerin söylediği dışında bu soruların cevabını kimse bilmiyor ve bilmediğini kabul eden de az.
Ben bugün başka bir soruyu konuşmak istiyorum: Fiyat grafiğine bakarken dünyada neler oldu?
Son birkaç aya ait, tek bir ağ üzerinde yaşanan gelişmelere bakalım. Avalanche’ı örnek seçmemin sebebi, kurucularından Emin Gün Sirer’in Türk olması ve bu konuyu daha önce bu köşede yazmış olmam. Önceki yazımda, dünyanın finans altyapısında bir Türk imzası olduğunu ve Türkiye’nin elindeki bu değeri kullanması gerektiğini anlatmıştım. ( Dünyanın finans altyapısında bir Türk imzası )
Devletler blockchain nimetlerinden faydalanıyor
14 Eylül’de Birleşik Arap Emirlikleri’nin telekomünikasyon ve dijital devlet düzenleyicisi TDRA, ulusal dijital kimlik platformu UAEPASS’in belge saklama katmanını Avalanche üzerine taşıdı. UAEPASS’i 12,5 milyon vatandaş, mukim ve ziyaretçi kullanıyor; 350'den fazla kamu ve özel kurumun 15 binden fazla hizmeti bu platform üzerinden veriliyor. Sistem özel bir ağ üzerinde çalışıyor, yani kimin katılacağına ve hangi yetkiye sahip olacağına devlet karar veriyor.
Benzeri daha önce de yapılmıştı. Kaliforniya Motorlu Taşıtlar Dairesi, 42 milyon araç tescil belgesini aynı teknolojiyle dijitalleştirmişti.
2 Ekim’de Güney Kore Finansal Hizmetler Komisyonu, hisse senetlerinin, tahvillerin ve fonların doğrudan zincir üzerinde ihraç edilip dolaşıma girmesine izin veren düzenlemeyi yayımladı. Şubat 2027'de yürürlüğe giriyor. Türkiye’deki Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun muadili olan Kore Menkul Kıymet Saklama Kuruluşu çerçevenin merkezinde duruyor ve altyapı bağlantısını Avalanche üzerinde kuruyor. Konuştuğumuz pazarın büyüklüğü 5 trilyon doları aşıyor.
Hindistan’da ise konu tarım. Arya.ag adlı şirket, elektronik depo makbuzlarını zincir üzerine taşıyor. Ağ 12 binden fazla depoyu, yaklaşık 2 milyar dolarlık depolanmış tahılı ve 850 binden fazla çiftçiyi kapsıyor. Çiftçi ürününü depoya koyuyor, karşılığında aldığı dijital makbuzu teminat göstererek kredi kullanabiliyor.
Durup düşünün: Birleşik Arap Emirlikleri’nde kimlik, Güney Kore’de borsa, Hindistan’da buğday.
Mahkeme kararı artık saniyeler içinde doğrulanıyor
Geçtiğimiz günlerde Dubai Uluslararası Finans Merkezi Mahkemeleri, verdiği kararların ve duruşma kayıtlarının dünyanın her yerinden doğrulanabilmesi için aynı altyapıyı devreye aldı.
Mahkeme bir karar düzenlediğinde belgenin kriptografik özeti, yani bir tür parmak izi alınıp zincire yazılıyor. Belgeyi alan taraf elindeki dosyayı bu kayıtla karşılaştırıyor. Eşleşiyorsa belge gerçek ve değiştirilmemiş. Tek bir karakter oynandıysa eşleşmiyor. İşlem saniyeler sürüyor; mahkemeyi aramaya ya da mahkemenin sistemine erişmeye gerek kalmıyor.
Belgenin kendisi zincire yazılmıyor, sadece parmak izi yazılıyor. Dava içeriği, taraflar, ticari sırlar açık ağda değil.
Noter kuyruğunda beklemiş, apostil peşinde koşmuş, konsolosluktan evrak tasdiki almaya çalışmış herkes bu problemi bilir. Mesele belgenin içeriği değil, o belgenin gerçekten o kurumdan çıktığını kanıtlayabilmektir. Dubai mahkemesi sadece 2025'te 2.500'ün üzerinde dava ve 5,1 milyar dolarlık uyuşmazlık görmüş. Yani bu, bir deneme değil.
Para tarafında da hareket var
17 Eylül’de American Banker’ın haberine göre Hyundai Card, Amerika ve Meksika’daki iştirakleri arasında iki deneme transferi gerçekleştirdi. 20 bin dolar, banka devreye girmeden, aynı altyapı üzerinden gönderildi. Ortalama hesaplaşma süresi 7 dakika; geleneksel bankalar arası transferde bu süre 3 ila 4 saat. Testlerden biri mesai saatleri dışında yapıldı. Hyundai 28'den fazla ülkede faaliyet gösteriyor ve şimdi bu yapıyı hazine altyapısı olarak değerlendiriyor. Muhasebe, vergi, uyum ve kurumsal yazılım entegrasyonu hâlâ çözülmesi gereken başlıklar olarak duruyor.
1 Eylül’de Ethena, dijital dolar tutup harcamaya yarayan bir mobil uygulama çıkardı. Hesaplaşma Avalanche üzerinde yapılıyor, harcama ise Visa’nın 130 milyonu aşkın üye iş yeri ağında geçerli. Uygulama 50'den fazla ülkede yayında.
Hyundai denemesi American Banker tarafından haberleştirildi, Güney Kore düzenlemesi resmî kurum yayınında yer alıyor, BAE’nin kimlik platformu güncellemesi de öyle.
Varlık büyüklüğü rakamlarında da bir uyarı var. Avalanche üzerindeki toplam gerçek dünya varlığı 12 Ekim itibarıyla yaklaşık 1,75 milyar dolar; bu, tüm zincirler arasında beşinci sıra ve 39,2 milyar dolarlık toplam pazarın yüzde 4,5'i ve bu rakamlar sürekli güncelleniyor, ortada inşa edilen yeni bir dönem var.
Peki biz?
Yukarıdaki haberlerin hiçbirinde fiyat yok. Hiçbiri “şu seviyeye gider” demiyor. Çoğunu kripto takip eden insanlar bile duymadı, çünkü bu haberler grafikte görünmüyor.
Ama bir mahkeme, bir düzenleyici kurum, bir ulusal kimlik platformu, bir borsa saklama kuruluşu ve bir otomotiv finans şirketi aynı teknolojiyi günlük işine aldıysa, konuştuğumuz şey artık bir bahis değil, bir altyapı.
Türkiye ihracat yapan bir ülke. Gümrük beyannamesi, akreditif, konşimento, menşe şahadetnamesi, depo makbuzu. Hindistan’ın çiftçisi için çözdüğü problem, bizim Çukurova’daki üreticimizin de problemi. Dubai’nin mahkeme kararı için çözdüğü problem, bizim ihracatçımızın evrak klasöründe ya da müdahaleye açık sistemlerde duruyor.
Soru hâlâ aynı: biz ne zaman başlıyoruz?
