Dünya ekonomisinde son dönemde yaşanan gelişmelere tek tek baktığımızda birbirinden bağımsız olaylar görüyoruz.
Petrol yükseliyor. Enflasyon yeniden gündemin merkezine oturuyor. Merkez bankalarının faiz politikaları zorlaşıyor. Tahvil getirileri yükseliyor. ABD'de kripto piyasasına yönelik düzenleme girişimleri siyasi engellerle karşılaşıyor. Aynı zamanda yapay zekâ yatırımları trilyonlarca dolarlık yeni bir ekonomik dönüşüm yaratıyor.
Bunların hepsini aynı anda düşündüğümüzde ise ortaya daha büyük bir soru çıkıyor:
Dünya gerçekten yeni bir ekonomik döneme mi giriyor?
Petrol yeniden oyunun merkezinde
Jeopolitik gerilimlerin ekonomiye en hızlı yansıdığı alanlardan biri enerji piyasası.
Brent petrolün bugün varil başına 108 doların üzerine çıkması bunun en önemli göstergelerinden biri. Petrol fiyatlarındaki yükseliş yalnızca akaryakıt fiyatlarını etkilemiyor; taşımacılıktan üretime, gıdadan tüketici fiyatlarına kadar ekonominin neredeyse tamamına yayılabilecek yeni bir maliyet baskısı yaratıyor.
Buradaki problem merkez bankaları açısından oldukça basit ama çözümü oldukça zor.
Ekonomiyi yavaşlatmak için faiz artırırsanız büyümeyi baskılarsınız. Faizi düşük tutarsanız petrol kaynaklı enflasyonun kalıcı hale gelmesi riskini artırırsınız.
Fed'in önündeki denklem de tam olarak bu.
Fed'in işi neden zorlaşıyor?
ABD Merkez Bankası bu hafta faiz kararını açıklayacak ve piyasalar artık yalnızca ekonomik büyümeye veya iş gücü piyasasına bakmıyor.
Petrol fiyatları, jeopolitik riskler, enflasyon beklentileri ve uzun vadeli tahvil getirileri de para politikasının önemli parçaları haline gelmiş durumda.
Üstelik ABD'nin borç yükü ve yüksek kamu harcamaları nedeniyle tahvil piyasasındaki hareketler de yakından takip ediliyor. Uzun vadeli ABD tahvil getirilerinin son dönemde yükselmesi, finansal koşulların yalnızca Fed'in politika faizinden ibaret olmadığını gösteriyor.
Yani Fed faiz indirse bile piyasa faizleri aynı ölçüde düşmeyebilir.
Bu da önümüzdeki dönemde finansal piyasalar açısından oldukça önemli bir ayrıntı.
Bitcoin bu denklemde nerede?
Bitcoin'in artık yalnızca kripto para piyasasının kendi dinamikleriyle hareket ettiğini söylemek oldukça zor.
Likidite, faiz beklentileri, dolar, tahvil getirileri ve küresel risk iştahı Bitcoin üzerinde giderek daha fazla etkili oluyor.
Bu nedenle Bitcoin açısından mesele yalnızca “Fed faiz indirecek mi?” sorusu değil.
Asıl soru şu:
Fed'in faiz politikası hangi ekonomik koşullar altında şekillenecek?
Çünkü faiz indirimi ekonomik büyümenin zayıflaması nedeniyle geliyorsa bunun Bitcoin üzerindeki etkisi farklı olabilir. Enflasyon kontrol altına alındığı için geliyorsa bambaşka bir tablo ortaya çıkabilir.
Finans piyasaları kesin cümleleri bu yüzden pek sevmiyor.
Kripto tarafında Washington'dan gelen mesaj
Kripto piyasası açısından bir diğer önemli gelişme ise ABD'deki CLARITY Act süreci.
Tasarı, kripto varlıkların ABD'deki düzenleyici çerçevesini daha net hale getirmeyi amaçlıyordu. Ancak Senato'daki kritik usul oylamasında gerekli desteğin alınamaması, düzenlemenin kısa vadede ilerlemesi açısından önemli bir darbe oldu. Oylama 49'a 50 sonuçlandı.
Burada bence asıl dikkat edilmesi gereken nokta tasarının tamamen öldüğünü söylemek değil.
ABD'nin kripto piyasasına ilişkin net bir yasal çerçeve oluşturma sürecinin hâlâ siyasi pazarlıklara bağlı olması.
Bu da kurumsal sermayenin kriptoya girişinin önündeki en önemli belirsizliklerden birinin hâlâ ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Ve bütün bunların ortasında yapay zekâ
Belki de önümüzdeki 10 yılın en büyük ekonomik dönüşümü savaşlardan veya faizlerden değil, yapay zekâdan gelebilir.
Şirketler yapay zekâ altyapısına devasa yatırımlar yapıyor. Veri merkezleri, çipler, enerji altyapısı ve yeni nesil hesaplama sistemleri için yapılan harcamalar ekonominin farklı alanlarında yeni bir yatırım döngüsü oluşturuyor.
Fakat burada da başka bir soru ortaya çıkıyor:
Bu yatırımların ekonomik karşılığı ne olacak?
Yapay zekâ üretkenliği ciddi şekilde artırabilir. Aynı zamanda bugün insanların yaptığı bazı işlerin daha az insanla yapılabilmesini sağlayabilir.
Bu durum kısa vadede verimlilik artışı yaratırken, uzun vadede iş gücü piyasasında ciddi bir dönüşüm anlamına gelebilir.
Benim “Yeni Bir Dünya” yazısında asıl dikkat çekmeye çalıştığım noktalardan biri de buydu.
Teknoloji yalnızca hayatımızı kolaylaştırmıyor.
Ekonominin nasıl çalıştığını da değiştiriyor.
Önümüzdeki dönem neden farklı olabilir?
Bugün yaşadığımız gelişmelerin her birini ayrı ayrı değerlendirmek mümkün.
Bir tarafta savaş ve jeopolitik riskler var.
Diğer tarafta enerji fiyatları ve enflasyon.
Bunun yanında yüksek kamu borcu, tahvil piyasalarındaki hareketlilik, merkez bankalarının para politikası ve hızla büyüyen yapay zekâ yatırımları bulunuyor.
Bunların üzerine kripto piyasasının giderek geleneksel finans sistemiyle daha fazla entegre olması ekleniyor.
Bu nedenle bana göre önümüzdeki yıllarda yatırımcıların yalnızca “hangi varlık yükselecek?” sorusuna odaklanması yeterli olmayacak.
Dünyanın nasıl değiştiğini anlamak, hangi varlığın neden hareket ettiğini anlamaktan çok daha önemli hale gelecek.
Çünkü yeni dönemde petrol fiyatındaki bir hareket Fed'i etkileyebilir.
Fed'in politikası tahvil piyasasını etkileyebilir.
Tahvil piyasası dolar ve risk iştahını etkileyebilir.
Risk iştahındaki değişim Bitcoin'i etkileyebilir.
Ve bütün bunlar aynı anda gerçekleşebilir.
Yeni dünya belki de zaten başladı
Burada geleceğe ilişkin kesin kehanetlerde bulunmak istemiyorum.
Savaşların daha da büyüyeceğini, belirli ülkelerin ekonomik olarak çökeceğini veya küresel finans sisteminin kesin olarak yeniden kurulacağını söylemek mümkün değil.
Ama bir şey kesin:
Eski ekonomik düzenin üzerine yeni dinamikler ekleniyor.
Enerji güvenliği, yapay zekâ, devlet borçları, dijital varlıklar, merkez bankası politikaları ve jeopolitik riskler artık birbirinden bağımsız başlıklar değil.
Belki de “yeni dünya” dediğimiz şey büyük bir günde ortaya çıkmayacak.
Belki yavaş yavaş, her krizle, her teknolojik sıçramayla ve her ekonomik dönüşümle oluşacak.
Ve yatırımcı açısından en önemli soru da şu olacak:
Değişimin kendisini mi izleyeceğiz, yoksa değişim olduktan sonra mı fark edeceğiz?
