Türkiye'de kriptoya dair tartışmalar ne zaman alevlense, ortaya çıkan ilk tablo neredeyse hiç değişmiyor: Konuşulan şey teknoloji olmuyor, gelecek olmuyor, rekabet olmuyor. Konuşulan şey daha çok vergi, kontrol, rant ve önyargı oluyor. Blockchain gibi başlı başına yeni bir finansal ve teknolojik altyapı ihtimali taşıyan bir alan, daha en baştan "buradan ne çıkar" mantığına sıkıştırılıyor.
Oysa mesele yalnızca birkaç token'ın fiyatı ya da birkaç yatırımcının kazancı değil. Mesele, dünyanın finansal mimarisi yeniden şekillenirken bir ülkenin kendini bunun neresine koyacağıdır. Bugün pek çok ülke kriptoyu yalnızca spekülatif bir piyasa olarak değil; ödeme sistemleri, dijital saklama, tokenizasyon, sınır ötesi sermaye akışı, dijital kimlik ve yeni nesil finansal altyapı açısından stratejik bir alan olarak okumaya çalışıyor. Türkiye ise bütün bu büyük dönüşümün ortasında hâlâ aynı sığ soruya saplanıyor: "Bunun vergisi nasıl alınır?"
İşte asıl trajedi de burada başlıyor. Çünkü Türkiye, tüm eksiklerine rağmen, bu alan için son derece güçlü bir potansiyele sahipti ve hala sahip. Genç ve dijital adaptasyonu yüksek bir nüfus, finansal teknolojilere açık bir kullanıcı tabanı, yüksek perakende yatırımcı ilgisi, jeopolitik olarak eşsiz bir konum ve bölgesel sermaye akışlarıyla temas kurabilecek bir ekonomik zemin… Doğru bir vizyonla bu ülke, kripto girişimleri için bir merkez, blockchain tabanlı finansal inovasyon için bir laboratuvar, bölgesel sermaye için bir çekim alanı bir cazibe merkezi haline gelebilir.
Ama biz yine büyük resmi konuşmak yerine kısa vadeli reflekslere teslim olduk.
Bir ülke düşünün: Kripto ekosistemini derinleştirebilir, geliştirici çekebilir, girişim çekebilir, lisanslı oyuncular için güvenilir bir merkez olabilir, yeni finansal teknolojilerde öncü bir pozisyon alabilir. Ama bunların hiçbirini stratejik bir iddia olarak kurmak yerine, elindeki potansiyeli önce şüpheyle karşılıyor, sonra daraltıyor, en sonunda da vergilendirme başlığına indiriyor. Bu artık sadece bir ekonomik tercih değil; aynı zamanda bir vizyon yoksunluğu göstergesi.
Kamuoyundaki tartışmalar da ne yazık ki bu sığlığı derinleştiriyor. Bir tarafta hâlâ aynı ezber cümle dolaşıyor: "Kriptocular malı götürdü." Sanki mesele üretim, teknoloji, altyapı, girişimcilik ve küresel rekabet değilmiş de sadece bir avuç insanın kolay para kazanmasından ibaretmiş gibi. Öte tarafta ise blockchain ile kripto varlığı, altyapı ile spekülasyonu, merkeziyetsizlik ile platform pazarlamasını birbirine karıştıran geniş bir yorum kalabalığı var. Herkes konuşuyor ama çok az kişi gerçekten ne konuştuğunu biliyor.
Daha ironik olanı ise bu ahlaki öfkenin çoğu zaman oldukça konforlu pozisyonlardan yükselmesi. Yüz binlerce liralık maaşlar, ek ödenekler, ömür boyu süren ayrıcalıklar ve sistemin sunduğu türlü imtiyazlar içinde oturup kriptoyu "kolay para" diye küçümsemek, en hafif ifadeyle ikna edici durmuyor. Üstelik bu alana dair fikir beyan edenlerin önemli bir kısmının ne blockchain'in mantığını, ne dijital varlık ekonomisini, ne de dünyadaki dönüşümün yönünü gerçekten kavradığı anlaşılıyor. Kavram bilinmeden hüküm veriliyor, bilgi olmadan kanaat üretiliyor.
Fakat suçu yalnızca siyaset sınıfına yüklemek de kolaycılık olur. Topluluk tarafı da çoğu zaman daha iyi bir performans sergilemiyor. Bir kesim vergiyi protesto ediyor ama bunu sağlam bir ilke, hukuki çerçeve ya da ekonomik argüman üzerinden değil, çoğu zaman ham bir tepki diliyle yapıyor. Başka bir kesim ise üç kuruşluk paylaşım bütçesi için yerel platform pohpohlama peşine düşüyor. Kimisi etkileşim kovalıyor, kimisi pozisyon alıyor, kimisi yalnızca görünür olmaya çalışıyor. Böyle bir zeminde haklı eleştiri de değersizleşiyor, gerçekten savunulması gereken meseleler de curcunanın içinde kayboluyor.
Oysa burada sorulması gereken asıl soru son derece basit: Türkiye, kriptoyu yalnızca vergilendirilecek bir faaliyet olarak mı görecek, yoksa onu geleceğin finansal ve teknolojik düzeninde stratejik bir alan olarak mı konumlandıracak?
Eğer ikinci yolu seçebilseydi, bu ülke yalnızca kullanıcı üreten değil, şirket çeken; yalnızca işlem hacmi yaratan değil, altyapı kuran; yalnızca tartışan değil, standart belirleyen ülkelerden biri olabilirdi. Kriptonun ve blockchain'in bölgesel cazibe merkezi haline gelmek, Türkiye için hayal değildi. Ama büyük fırsatlar bazen yanlış kararlarla değil, küçük zihinlerle kaçırılır. Biz de tam olarak bunu yapıyoruz: Tarihi bir dönüşüm alanını, muhasebe refleksiyle okuyup küçültüyoruz.
Sonuçta mesele yalnızca vergi değil. Mesele, bu ülkenin önüne çıkan bir sonraki büyük dalgayı da, onu anlamadan karşılaması. Dünyanın yeni finansal katmanı kurulurken biz hâlâ kapıdaki tahsildarın diliyle konuşuyoruz. Sonra da neden merkez olamadığımızı, neden sermaye çekemediğimizi, neden yenilik üretemediğimizi tartışıyoruz.
Yani çok şükür, her zamanki gibiyiz.
