Av. Bedia Teymur Yazıları

Av. Bedia Teymur
Av. Bedia Teymur
Yazarın Profili
05.11.2026 09:31

Trump için asıl sınav şimdi başlıyor: Beyaz Saray’dan azil yoluna mı?

Haber Detay Image

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongrenin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Washington’daki siyasi dengeleri kökten değiştirdi. Başkan Donald Trump görevinde kalmaya devam ediyor. Ancak artık karşısında yalnızca siyasi bir muhalefet değil, yasama, bütçe, denetim ve soruşturma yetkilerini elinde bulunduran güçlü bir Kongre var. Peki Trump’ı bundan sonra ne bekliyor? ABD, tarihinde üçüncü kez Trump hakkında bir azil sürecine tanıklık edebilir mi?

Amerikan siyasetinde seçim kazanmak ile iktidar gücünü korumak her zaman aynı anlama gelmiyor.

3 Kasım 2026 ara seçimleri bunun en çarpıcı örneklerinden birini ortaya koydu.

Demokratlar, hem Temsilciler Meclisinde hem de Senatoda çoğunluğu elde etti. Cumhuriyetçiler yalnızca rekabetin yoğun olduğu eyaletlerde değil, uzun yıllardır güçlü oldukları bölgelerde de önemli kayıplar yaşadı.

İşte Amerikan anayasal sistemini ilginç kılan temel ayrım burada başlıyor.

BAŞKANLIK DEVAM EDİYOR, YÖNETME KOŞULLARI DEĞİŞİYOR

ABD’de yürütme yetkisi başkana ait. Yasama yetkisi ise Temsilciler Meclisi ve Senatodan oluşan Kongrede bulunuyor.

Bu iki güç odağının farklı partiler tarafından kontrol edilmesi, Amerikan siyasetinde bölünmüş yönetim olarak adlandırılıyor.

Trump’ın önümüzdeki iki yılı böyle bir siyasi ortamda geçirmesi bekleniyor.

Yeni Kongrenin 3 Ocak 2027’de göreve başlamasıyla Demokratlar yasama gündemini belirleyebilecek, Kongre komisyonlarının yönetimini üstlenecek ve Beyaz Saray üzerinde çok daha kapsamlı denetim yapabilecek.

Trump ise başkanlık kararnameleri çıkarabilecek, dış politikadaki anayasal yetkilerini kullanabilecek ve Kongrenin kabul ettiği yasaları veto edebilecek.

Fakat yeni yasalar çıkarmak, bütçeyi geçirmek ve üst düzey atamaları gerçekleştirmek artık çok daha güç olacak.

Özellikle Senatonun Demokratların kontrolüne geçmesi önemli.

Çünkü ABD’de bakanların, büyükelçilerin ve federal yargıçların önemli bir bölümü başkan tarafından aday gösterilse de Senatonun onayıyla atanıyor.

Dolayısıyla Trump, seçim yenilgisinin ardından kabinesinde kapsamlı değişiklik yapmak istese bile yeni isimleri göreve getirmekte zorlanabilir.

ASIL GÜÇ KONGRENİN SORUŞTURMA YETKİSİNDE

Demokratların zaferi yalnızca yasama faaliyetlerini etkilemeyecek.

Kongre, yürütme organının faaliyetlerini araştırma ve denetleme konusunda geniş yetkilere sahip.

Komisyonlar kamu görevlilerini dinleyebiliyor, belgeler talep edebiliyor, soruşturma oturumları düzenleyebiliyor ve hukuki koşullar çerçevesinde tanıkları ifadeye çağırabiliyor.

Trump yönetiminin İran savaşı, federal harcamalar, göç politikaları, gümrük tarifeleri ve olası çıkar çatışmaları gibi başlıklarda daha yoğun bir denetimle karşılaşması mümkün.

Ancak burada önemli bir hukuki ayrım yapmak gerekiyor.

Kongrenin bir konuda soruşturma başlatması, o konuda suç işlendiği anlamına gelmez.

Siyasi sorumluluk, anayasal sorumluluk ve ceza hukuku bakımından sorumluluk birbirinden farklı kavramlardır.

Bu nedenle Trump hakkında açılabilecek her soruşturmayı doğrudan azil sürecinin başlangıcı olarak yorumlamak doğru olmaz.

Fakat soruşturmalar sonucunda anayasal suçlama gerekçesi oluşturabilecek deliller ortaya çıkarsa süreç farklı bir aşamaya taşınabilir.

TRUMP HAKKINDA ÜÇÜNCÜ KEZ AZİL SÜRECİ BAŞLATILABİLİR Mİ?

Evet, hukuken mümkün.

ABD Anayasası’nın birinci maddesi, azil suçlamasında bulunma yetkisini Temsilciler Meclisine; bu suçlamaları yargılama yetkisini ise Senatoya veriyor.

Anayasanın ikinci maddesinde azil gerekçeleri, vatana ihanet, rüşvet ve diğer ağır suçlar ile ciddi görevi kötüye kullanma fiilleri olarak düzenleniyor.

İngilizce karşılığı impeachment olan bu mekanizma, Türkçeye çoğunlukla azil veya görevden alma süreci olarak çevriliyor.

Ancak teknik olarak impeachment, başkanın görevden alınması değil, Temsilciler Meclisinin başkan hakkında anayasal suçlamayı kabul etmesidir.

Görevden alma ise Senatoda yapılacak yargılamanın sonucunda mümkün olabilir.

Süreç iki aşamadan oluşuyor.

İlk aşamada Temsilciler Meclisi, başkan hakkındaki azil suçlamalarını basit çoğunlukla kabul edebiliyor.

İkinci aşamada dosya Senatoya gönderiliyor.

Başkanın yargılandığı oturumlara ABD Yüksek Mahkemesi Başkanı başkanlık ediyor.

Mahkûmiyet ve görevden alma kararı için hazır bulunan senatörlerin üçte ikisinin oyu gerekiyor.

Senatonun 100 üyesinin tamamının hazır bulunduğu bir yargılamada bu, 67 senatörün desteği anlamına geliyor.

Demokratların seçimlerde Senato çoğunluğunu kazanmış olması, bu sayıya ulaştıkları anlamına gelmiyor.

Dolayısıyla Trump hakkında yeni bir azil süreci başlatılması ile Trump’ın gerçekten görevden alınması arasında çok büyük bir hukuki ve siyasi mesafe bulunuyor.

ABD TARİHİNDE HANGİ BAŞKANLAR AZİL SÜRECİYLE KARŞILAŞTI?

Amerikan tarihinde Temsilciler Meclisi tarafından azil suçlaması kabul edilen üç başkan bulunuyor.

Andrew Johnson: 1868

ABD’nin 17. Başkanı Andrew Johnson, azil süreciyle karşılaşan ilk Amerikan başkanı oldu.

İç Savaş sonrasında ülkenin yeniden yapılanma döneminde Kongreyle ciddi anlaşmazlıklar yaşadı.

Özellikle Savaş Bakanı Edwin Stanton’ı görevden alma girişimi, dönemin görevden alma yetkisini sınırlayan yasası etrafında anayasal bir krize dönüştü.

Temsilciler Meclisi Johnson hakkında azil suçlamalarını kabul etti.

Ancak Senatoda yapılan yargılamada mahkûmiyet için gereken çoğunluk yalnızca bir oy farkla sağlanamadı.

Johnson görevinde kaldı.

Bu örnek, Kongre ile başkan arasındaki güç mücadelesinin ne kadar ileri gidebileceğini göstermesi bakımından önemli.

Bill Clinton: 1998–1999

Demokrat Başkan Bill Clinton, Monica Lewinsky skandalıyla bağlantılı süreçte yalan yere ifade verme ve adaletin işleyişini engelleme suçlamalarıyla karşılaştı.

Temsilciler Meclisi 1998’de Clinton hakkında iki azil suçlamasını kabul etti.

1999 yılında Senatoda yapılan yargılama sonucunda ise mahkûmiyet için gerekli çoğunluk sağlanamadı.

Clinton görevine devam etti.

Bu olay, kişisel davranışlar, hukuki sorumluluk ve siyasi meşruiyet arasındaki sınırların Amerikan kamuoyunda yoğun biçimde tartışılmasına neden oldu.

Donald Trump: 2019 ve 2021

Trump ise Amerikan tarihinde iki kez azil suçlaması kabul edilen ilk başkan oldu.

İlk süreç 2019 yılında Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski ile yaptığı telefon görüşmesi ve Ukrayna’ya yönelik Amerikan yardımları etrafındaki iddialarla başladı.

Temsilciler Meclisi, Trump hakkında görevi kötüye kullanma ve Kongrenin çalışmalarını engelleme suçlamalarını kabul etti.

Ancak 2020’de Senato tarafından beraat ettirildi.

İkinci süreç, 6 Ocak 2021’de ABD Kongre Binası’na düzenlenen saldırının ardından başlatıldı.

Trump, ayaklanmaya teşvik suçlamasıyla Temsilciler Meclisinde ikinci kez azledildi.

Senato yargılaması, Trump’ın ilk başkanlık döneminin sona ermesinden sonra tamamlandı.

57 senatör mahkûmiyet yönünde oy kullandı. Ancak üçte iki çoğunluk sağlanamadığı için Trump yeniden beraat etti.

Böylece Trump, iki kez azil suçlaması kabul edilmesine rağmen görevden alınmayan bir başkan olarak tarihe geçti.

NİXON NEDEN FARKLI BİR ÖRNEK?

Azil tartışmalarında Richard Nixon’ın adı da sık sık gündeme geliyor.

Ancak Nixon, Temsilciler Meclisi tarafından resmen azledilmiş bir başkan değil.

Watergate skandalı sırasında Temsilciler Meclisi Adalet Komisyonu, Nixon hakkında azil suçlamalarını kabul etti.

Sürecin Temsilciler Meclisi Genel Kuruluna taşınması beklenirken Nixon, 9 Ağustos 1974’te istifa etti.

Böylece ABD tarihinde görevinden istifa eden ilk ve bugüne kadar tek başkan oldu.

Nixon örneği önemli bir başka gerçeği gösteriyor:

Bir başkanın görevden ayrılması için azil yargılamasının tamamlanması her zaman gerekmeyebilir.

Siyasi desteğin kaybedilmesi, kamuoyu baskısı ve kendi partisinden gelen tepkiler de başkanı istifaya götürebilir.

Ancak bunun Trump bakımından gerçekleşeceğini söylemek için bugün somut bir dayanak bulunmuyor.

İRAN SAVAŞI TRUMP İÇİN YENİ BİR ANAYASAL KRİZ DOĞURABİLİR Mİ?

2026 seçimlerinin en dikkat çekici tartışmalarından biri İran savaşı oldu.

Trump, savaşın ekonomik etkilerinin Cumhuriyetçilerin seçim performansına zarar verdiğini kabul ederken Başkan Yardımcısı JD Vance de yenilginin nedenini savaşla ilişkilendirdi.

Peki İran savaşı nedeniyle Trump hakkında azil süreci başlatılabilir mi?

Burada çok dikkatli olmak gerekiyor.

Bir savaşın kamuoyunda destek görmemesi, ekonomik maliyet oluşturması veya seçim kaybettirmesi tek başına azil gerekçesi değildir.

Ancak askeri operasyonların anayasal yetki sınırları içinde yürütülüp yürütülmediği, Kongrenin savaş yetkilerinin ihlal edilip edilmediği, kamu kaynaklarının hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığı ve Kongreye doğru bilgi verilip verilmediği gibi sorular hukuki inceleme konusu olabilir.

ABD Anayasası savaş ilan etme yetkisini Kongreye verirken başkanı silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak tanımlıyor.

Bu yetkilerin sınırları Amerikan hukukunda uzun yıllardır tartışılıyor.

Dolayısıyla İran savaşına ilişkin olası bir Kongre soruşturmasının azil sürecine dönüşebilmesi için yalnızca siyasi başarısızlık değil, anayasal sorumluluk doğurabilecek somut fiillerin ve bunlara ilişkin delillerin ortaya konulması gerekir.

TRUMP’I ASIL ZORLAYACAK ŞEY AZİL Mİ, YÖNETEMEME RİSKİ Mİ?

Bana göre önümüzdeki dönemin asıl sorusu bu.

Trump hakkında üçüncü kez azil süreci başlatılması ihtimal dışı değil.

Fakat Senatoda üçte iki çoğunluk sağlanması gerektiği düşünüldüğünde, görevden alınması çok daha zor.

Buna karşılık Demokratların elindeki denetim, bütçe ve atama yetkileri Trump yönetimini her gün etkileyebilecek nitelikte.

Beyaz Saray yeni bir yasa geçirmek istediğinde Kongreyle uzlaşmak zorunda kalabilir.

Federal bütçe görüşmeleri sertleşebilir.

Yeni bakan ve büyükelçi atamaları siyasi pazarlıklara dönüşebilir.

Kongre komisyonlarının başlatacağı soruşturmalar, yönetimin zamanını ve siyasi enerjisini tüketebilir.

Trump ise buna karşılık veto yetkisini, başkanlık kararnamelerini ve kendi seçmen tabanıyla kurduğu doğrudan siyasi ilişkiyi kullanmayı tercih edebilir.

Bu durumda Washington’da yasama ile yürütme arasında uzun süreli bir kilitlenme yaşanabilir.

TÜRKİYE AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?

Amerikan Kongresindeki değişimin Türkiye bakımından da sonuçları olabilir.

Savunma sanayii, F-16 süreçleri, CAATSA yaptırımları, Suriye politikası ve bölgesel güvenlik başlıklarında Kongrenin yetkileri önem taşıyor.

Demokratların Senato ve Temsilciler Meclisindeki çoğunluğu, Trump’ın Türkiye ile yürütmek istediği bazı politikaları daha fazla denetime tabi tutabilir.

Ancak Demokrat çoğunluğun Türkiye aleyhine otomatik bir politika izleyeceği sonucuna varmak doğru olmaz.

Türkiye açısından belirleyici olan, yeni Kongrede ilgili komisyonların kimler tarafından yönetileceği, hangi yasa tekliflerinin gündeme geleceği ve Beyaz Saray ile Kongre arasında nasıl bir uzlaşma zemini oluşacağıdır.

SONUÇ: TRUMP İÇİN ÜÇÜNCÜ AZİL İHTİMALİ VAR, ANCAK DAHA BÜYÜK BİR SİYASİ SINAV KAPIDA

ABD ara seçimleri Trump’ın başkanlığını sona erdirmedi.

Ancak başkanlığının kalan bölümünü çok daha zorlu hale getirdi.

Demokratlar artık yalnızca eleştiren bir muhalefet değil, soruşturma açabilen, bütçeyi etkileyebilen, atamaları denetleyebilen ve anayasal koşullar oluştuğunda azil sürecini başlatabilen bir çoğunluğa sahip.

Amerikan tarihinde Andrew Johnson, Bill Clinton ve Donald Trump hakkında yürütülen süreçler, azlin ne kadar ciddi fakat sonuçlandırılması güç bir anayasal mekanizma olduğunu gösteriyor.

Bugüne kadar hiçbir Amerikan başkanı Senatodaki azil yargılaması sonucunda görevden alınmadı.

Trump’ın üçüncü kez böyle bir süreçle karşılaşması hukuken mümkün.

Ancak bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini yalnızca seçim sonuçları değil, önümüzdeki dönemde ortaya çıkabilecek somut iddialar, deliller ve Kongredeki siyasi tercihler belirleyecek.

Trump’ın önündeki asıl tehlike yalnızca görevden alınmak değil; başkanlık koltuğunda oturmaya devam ederken yönetme kapasitesinin giderek daralması.

Av. Bedia Teymur @av.bedia.teymur

Yazarın Yazıları