Şeyh Edebali Yazıları

Şeyh Edebali Kimdir?

Şeyh Edebali'nin doğum tarihi kesin olmamakla birlikte 1206 ile 1208 yılları arasında olduğu rivayet edilir. Aslen Karamanlı olup Kırşehir İli Mucur İlçesi İnaç köyünde doğmuştur. İlk tahsilini Karaman'da yapan Edebali, Hanefi hukukçusu Necmeddin ez-Zahidi'nin öğrencisi oldu. Daha sonra Dımaşk'a (Şam) giderek Sadreddin Süleyman b. Ebül-iz ve Cemalettin el-Hasiri gibi dönemin tanınmış alimlerinden dini ilim tahsil etti. Tefsir, hadis ve özellikle İslam hukukunda uzmanlaştı. Şam'dan ülkesine dönünce tasavvufa yöneldi. Vefailik Tarikatı'na bağlı olan Şeyh Edebali, Mevlânâ Celaleddin-i Rumi ve Hacı Bektaş-ı Veli gibi zamanının büyüklerinin sohbetinde bulunmuştur. Tasavvuf yoluna girdiği, Alevi önderi Baba İlyas halifelerinin ileri gelenlerinden olduğu belirtilmektedir.

Eskişehir yakınlarında bulunan İtburnu Köyü'nde bir zaviye kurarak halkı irşada başladı. Aşıkpaşazade, zaviyesinin hiç boş kalmadığını, Edebalı'nın gelip geçen fukaranın her türlü ihtiyacını gidermeye çalıştığını, hatta bu maksatla koyun sürüsü bulundurduğunu kaydeder. Alim, faal, varlıklı ve çevresi için örnek teşkil eden bir kişi olan Şeyh Edebali, yaptırmış olduğu zaviyede öğrenci yetiştirir ve halkı aydınlatırdı. Bilecik'te bir dergah yaptırmış, Osman Gazi'yi de birçok defa burada misafir etmiştir. Ahi teşkilatının reisi olan Edebali'nin ahi şeyhliğinden sonra kime geçtiği bilinmemekle birlikte daha sonra I. Murad'a intikal etmiştir. Ayrıca Osmanlı kadısı olarak görev yapmış, yetiştirdiği müridi Dursun Fakih ise Osmanlı Devleti'nin ilk kadısı olarak bilinmektedir.

Osman Gazi, mübarek günlerde Edebalı'nın zaviyesine giderek dini ve idari konularda onun görüşlerini alırdı. Misafir olarak kaldığı bir gecede gördüğü rüyada, Şeyh Edebali'nin koynundan çıkan bir ay gelip kendi koynuna girdi ve göğsünden bir ağaç bitti. Öylesine büyük bir ağaç oldu ki dalları gökleri, kökleri tüm dünyayı sardı; gölgesi bütün yeryüzünü tuttu ve insanlar o ağacın gölgesinde toplandı. Osman Bey rüyasını Şeyh Edebali'ye anlattı. Edebali rüyayı şöyle yorumladı: "Oğul Osman, Hak Teala sana ve soyuna hükümranlık verdi mübarek olsun, kızım Malhun Hatun senin helalin olsun." Bunun üzerine Osman Gazi, Rabia Bala Hatun (Malhun Hatun) ile evlendi. Şeyh Edebali, Osman Gazi'nin kayınbabası ve hocasıdır; aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin fikir babası olarak kabul edilen bir İslam bilginidir.

1326 yılında 120 yaşlarında Bilecik'te vefat eden Şeyh Edebali, dergahının zikir odasına gömülmüştür. Bilecik'te ve Eskişehir'de adına türbeler yapılmıştır. Vefatından bir ay sonra kızı, dört ay sonra da damadı Osman Gazi vefat etmiştir.