Peyami Safa Yazıları

Peyami Safa Kimdir?

Peyami Safa, 2 Nisan 1899'da İstanbul'un Fatih ilçesinde doğdu. Adını şair Tevfik Fikret koydu. Babası, şair İsmail Safa, II. Abdülhamid'e muhalif olduğu için Sivas'ta sürgünde yaşamını yitirdi. Yoksulluk ve 9 yaşında yakalandığı kemik veremi nedeniyle düzenli bir eğitim almadı. Bir yandan çalışırken bir yandan da kendi kendini yetiştirdi. Vefa İdadisi'ndeki öğrenimi sırasında ilk edebi ürünlerini verdi ancak hastalığı ve geçim sıkıntıları yüzünden lise eğitimini tamamlayamadı. Fransızcasını, babasının arkadaşı Abdullah Cevdet'in hediye ettiği Petit Larousse'u ezberleyerek geliştirdi.

13 yaşında hayata atıldı. Posta ve Telgraf Nezareti'nde memur olarak çalıştı. 1917'de Rehber-i İttihad Mektebi'ne öğretmen olarak atandı ve bir süre Düyûn-ı Umûmiye İdaresi'nde çalıştı. 1918'de öğretmenlikten ayrılarak ağabeyi İlhami Safa ile birlikte "Yirminci Asır" adlı gazeteyi çıkardı. Bu gazetede "Asrın Hikâyeleri" başlığıyla yazdığı magazin hikâyeleriyle dikkat çekti. Babası gibi şair olan amcaları Ahmed Vefa ve Ali Kâmi'nin yönlendirmesiyle edebiyata başladı.

Para kaygısıyla yazdığı sıradan yazılarda annesi Server Bedia'nın adından esinlenerek yarattığı "Server Bedii" takma adını kullandı. Bu isimle kaleme aldığı "Cingöz Recai" isimli polisiye dizi romanları büyük ilgi gördü. Bu tiplemeyi Fransız yazar Maurice Leblanc'ın Arsen Lüpen karakterinden esinlenerek yarattı.

Kültür Haftası (21 sayı, 15 Ocak-3 Haziran 1936) ve Türk Düşüncesi (63 sayı, 1953-1960) adlarında iki dergi çıkardı. Tasvîr-i Efkâr, Cumhuriyet, Milliyet, Tercüman, Son Havadis gazetelerinde yazdı. Cumhuriyet gazetesinde fıkra yazarlığı ve edebiyat bölümü yöneticiliği yaptı (1928-1940).

Sanat, edebiyat, felsefe, psikoloji, sosyoloji gibi değişik alanlarda yazdığı yazılarla çok yönlü bir yazar oldu. 43 yıl hiç durmadan yazdı. İlk döneminde değişik ilgi alanları içinde sol eğilimli siyasal akımlara ilgi gösterdi. 1930'da basılan ve genç bir hastanın psikolojisini yansıtan otobiyografik romanı "Dokuzuncu Hariciye Koğuşu"nun ilk baskısını Nâzım Hikmet'e ithaf etmişti. Nâzım Hikmet'le olan dostluğu zamanla büyük bir düşmanlığa dönüştü. II. Dünya Savaşı yıllarında Almanya'yı destekler bir dil kullanınca faşist olmakla suçlandı ve ömrünün sonuna kadar antikomünist bir dünya görüşünü benimsedi. 1949'da yayınlanan son eserlerinden "Matmazel Noraliya'nın Koltuğu"nda tıp öğrenimi yaparken bunalıma girerek felsefeye yönelen ve sonuçta mistik dünya görüşünde karar kılan bir gencin öyküsünü anlattı. Ölümünden bir süre önce metapsişik konulara yöneldi.

Edebiyat ve siyaset tartışmalarının hep içinde bulundu. Nâzım Hikmet, Nurullah Ataç, Zekeriya Sertel, Muhsin Ertuğrul, Aziz Nesin'le polemiklere girdi. Ayrıca ders kitapları da yazdı. 1938'de Nebahat Erinç'le evlendi. Çok sevdiği oğlu Merve'yi askerlik hizmeti yaparken kaybedince derinden sarsıldı. Bu olaydan birkaç ay sonra 15 Haziran 1961'de İstanbul'da beyin kanaması sonucu yaşamını yitirdi. Cenazesi Şişli Camii'nde kılınan namazın ardından Edirnekapı Şehitliği'nde toprağa verildi.

Peyami Safa'nın Eserleri

ROMAN:
Gençliğimiz (1922)
Şimşek (1923)
Sözde Kızlar (1923)
Mahşer (1924)
Bir Akşamdı (1924)
Süngülerin Gölgesinde (1924)
Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü (1925)
Canan (1925)
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (1930)
Fatih-Harbiye (1931)
Atilla (1931)
Bir Tereddüdün Romanı (1933)
Matmazel Noralya'nın Koltuğu (1949)
Yalnızız (1951)
Biz İnsanlar (1959)

ÖYKÜ:
Hikayeler (Halil Açıkgöz derledi, 1980)

OYUN:
Gün Doğuyor (1932)

İNCELEME-DENEME:
Türk İnkılâbına Bakışlar (1938)
Büyük Avrupa Anketi (1938)
Felsefî Buhran (1939)
Millet ve İnsan (1943)
Mahutlar (1959)
Mistisizm (1961)
Nasyonalizm (1961)
Sosyalizm (1961)
Doğu-Batı Sentezi (1963)
Sanat- Edebiyat-Tenkid (1970)
Osmanlıca-Türkçe- Uydurmaca (1970)
Sosyalizm-Marksizim- Komünizm (1971)
Din-İnkılâp-İrtica (1971)
Kadın-Aşk-Aile (1973)
Yazarlar-Sanatçılar- Meşhurlar (1976)
Eğitim-Gençlik-Üniversite (1976)
20. Asır- Avrupa ve Biz (1976)

DERS KİTAPLARI:
Cumhuriyet Mekteplerine Millet Alfabesi (1929)
Cumhuriyet Mekteplerine Alfabe (1929)
Cumhuriyet Mekteplerine Kıraat (Dört cilt, 1929)
Yeni Talebe Mektupları (1930)
Büyük Mektup Numuneleri (1932)
Türk Grameri (1941)
Dil Bilgisi (1942)
Fransız Grameri (1942)
Türkçe İzahlı Fransız Grameri (1948)