Neyzen Tevfik Yazıları

Neyzen Tevfik Kimdir?

Neyzen Tevfik ya da tam adıyla Tevfik Kolaylı (24 Mart 1879, Bodrum, Muğla - 28 Ocak 1953, İstanbul), taşlamalarıyla tanınan Türk neyzen ve şairdir. Babası Hasan Fehmi Bey, Samsun'un Bafra ilçesine bağlı Kolay beldesinden olduğu için ailesine "Kolaylı" soyadını almıştır. Taşlama türünün en önemli temsilcilerinden biri olan Neyzen Tevfik, taşlama kitaplarının yanı sıra çeşitli taksimler, Nihavent Saz Semaisi ve Şehnazbuselik Saz Semaisi gibi saz semailerinin de bestecisidir.

Hayatı

24 Mart 1879'da (hicri 1296, miladi 1880) Bodrum'da, Emine Hanım ve Hasan Fehmi Bey'in ilk oğlu olarak doğdu. Ahmet Şefik adında bir kardeşi vardır. Yedi yaşlarındayken çarşıda eşkıyaların sırıklara geçirdiği kesik başlarını görmesiyle bağlantılı olarak sara nöbetleri başlamıştır. Ailesinin yaşadığı Urla'da bir neyzenden nota bilgileri alarak kendini bu alanda geliştirdi. İzmir İdadisi'nde bir süre okudu ancak sara nöbetleri nedeniyle bitirmeden ayrıldı. İzmir Mevlevihanesi'ne giderek kendini neyine verdi; burada Tokadîzâde Şekib Bey, Tevfik Nevzat, Şair Eşref ve Ruhi Baba gibi isimlerle tanıştı. Şair Eşref'ten hicvi öğrendi ve 13 Mart 1898'de Muktebes dergisinde ilk şiirini yayımlattı.

On dokuz yaşında babası tarafından eğitim için İstanbul'a, Fethiye Medresesi'ne gönderildi. Burada Mehmet Akif Ersoy'la tanıştı; ondan Fransızca, Arapça ve Farsça dersleri aldı ve ona ney öğretti. Galata ve Yenikapı Mevlevihanelerinde bulundu. 1901'de medreseden ayrıldıktan sonra Şekerci Hanı ve Ali Bey Hanı'nda kaldı. İstibdat rejimine karşı konuşmaları nedeniyle jurnallendi ve gözaltına alındı, on beş gün sonra serbest bırakıldı.

1902 yılında Bektaşi dervişi oldu ve Sütlüce Bektaşi Tekkesi'ne devam ederek Şeyh Mümin Paşa'dan nasip aldı. 13 Ocak 1902'de Şair Eşref ile birlikte Mısır'a gitti. Burada bir neyzenler kahvehanesi açtı, Özbekiye Saz Bahçesi'nde plaklar doldurdu. Alkolün etkisiyle bir olay sonucu altı ay hapse mahkûm oldu ancak bir buçuk ay sonra serbest kaldı. Meşrutiyet'in ilanıyla İzmir'e döndü.

8 Ağustos 1908'de İstanbul'a geçti. Ferah Tiyatrosu'nda bir oyunun yasaklanması üzerine yaptığı konuşma nedeniyle kısa süreliğine tutuklandı. 1910 yılında Cemile Hanım ile evlendi ancak evlilik yürümedi. I. Dünya Savaşı'nda Mahmud Muhtar Paşa'nın emrinde mehterbaşı olarak görev yaptı. Cumhuriyet'in ilanı sıralarında Ankara'ya gitti ve Mustafa Kemal'i yücelten şiirler yazdı. 1930'larda İstanbul Valisi Muhittin Üstündağ'ın yardımıyla konservatuvarda görevlendirilerek kendine bir aylık bağlandı. 1940'larda Bakırköy Akıl Hastanesi'nde 21 no.lu koğuşa yerleşti ve burayı otel odası gibi kullandı. 9 Mart 1946'da basın yararına bir konser verdi; yaptığı taksimlerle izleyicileri büyüledi. 1949 yılında dostu İhsan Ada, onun gözetimi altında eserlerini Azâb-ı Mukaddes adıyla kitaplaştırdı. 1950'de Onu Affettim ve Ağlayan Şarkı adlı filmlerde rol aldı. 1952 yılında arkadaşlarının ısrarıyla Şehir Komedi Tiyatrosu'nda jübilesi yapıldı.

Yaşayış Şekli

Neyzen Tevfik, toplumun kurallarının dışında bir yaşam sürdürmüştü. Paraya düşkünlüğü yoktu; 1930'larda İstanbul Belediyesi'nin bağladığı yardım aylığını saymazsa düzenli bir geliri hiç olmamıştır. Genellikle neyi ve şiirleriyle para kazanmıştır. Yozlaşan toplum, dinî istismar ve Atatürk'ün devrimlerine karşı çıkılmasına karşı bir duruş sergilemiş, hazırcevaplılığıyla tanınmıştır. İçkiye olan ilgisiyle de bilinir; rakı başta olmak üzere içki, hayat biçiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Atatürk'ün vefatından sonra günlerce evden çıkmadığı söylenir. Kendi söylemine göre yüze yakın plağı bulunmaktadır.

Ölümü

28 Ocak 1953'te İstanbul'da hayatını kaybetti. Cenaze namazı Beşiktaş'ta Sinan Paşa Camii'nde kılındı. Caminin avlusundan taşan kalabalık; ana caddeleri, kahveleri ve Barbaros Bulvarı'nı doldurdu. Memurlar, profesörler, ileri gelenlerin yanı sıra kılıklarına çeki düzen vermeye çalışmış sarhoşlar ve sokak serserilerinden oluşan büyük bir kalabalık eşliğinde defnedildi. Mezarı Kartal Merkez Mezarlığı'ndadır.

Eserleri

Şiir kitapları: Hiç (1919), Azâb-ı Mukaddes (1949)
Besteleri: Nihavent Saz Semaisi, Şehnazbuselik Saz Semaisi, Taksimler (taş plak)

Fıkraları

Neyzen Tevfik, neyzenliğin ve şiirin yanı sıra fıkralarıyla da bilinirdi. Halk tarafından birçok fıkrası bilinse de edebiyat dünyasında kaynaklarda fazla bilgi yer almamaktadır. Başlıca bilinen fıkraları: Padişahçılık, Hamam Sefası, Edep, Kırk Yıllık Ölü.