Nene Hatun Yazıları

Nene Hatun Kimdir?

Nene Hatun, 1857 yılında Erzurum'un Çeperli köyünde dünyaya geldi. Babasının adı Hüseyin, annesinin adı Zeliha'dır. 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sırasında Erzurum'da Aziziye savunmasına katılan, Rus işgaline karşı halk direnişinin simgesi haline gelmiş Türk kadın kahramandır.

Aziziye savunması sırasında 20 yaşında olan Nene Hatun, köyünden Mehmet Efendi ile evliydi. Rus ordusunun Pasinler'i işgal edip Erzurum'a doğru ilerlemesi üzerine düşman işgali altında kalma endişesinden ötürü birçokları gibi eşi ile birlikte Erzurum'a göç etti. Rus askerlerinin 8 Kasım 1877 gecesi Aziziye Tabyası'nı ele geçirdiği haberinin sabah ezanında minarelerden duyurulması üzerine Osmanlı askerine yardım için taş ve sopalarla mücadeleye giren şehir halkına katıldı. 3 aylık oğlunu evde bırakarak şehrin savunmasına katılan Nene Hatun, gösterdiği yararlılıklar sonucu efsaneleşti.

Nene Hatun ve ailesi savaştan sonra Erzurum'a yerleşti. Erzurum'da Eminkurbu Mahallesi'nde Kına Sokağı'ndaki otuz beş numaralı evde ikamet etti. 1934'te çıkan Soyadı Kanunu ile Kırkgöz soyadını aldı. Dördü erkek (Yusuf, Nazım, Abdurrahman ve Musa), ikisi kız (Asime ve Nevriye) olmak üzere altı çocuğu olmuştur. Oğullarından ikisi I. Dünya Savaşı'nda şehit oldu.

Cumhuriyet gazetesinin İstanbul muhabiri gazeteci İsmail Habib Sevük'ün 1937 yılında Erzurum'da Nene Hatun ve diğer 93 Harbi gazileriyle yaptığı röportajla Türkiye'ye tanıtıldı. Geçim sıkıntısı çeken Nene Hatun, 1943 yılında ulusal kadın kahramanlardan Nâme Hanım ile birlikte cumhurbaşkanına bir dilekçe yazarak yardım istemiştir.

Nene Hatun, 1952 yılından itibaren Aziziye Anıtı yapılması çalışmaları sırasında yeniden gündeme geldi. 9. Kolordu Komutanı Korgeneral Refik Koraltan ve karargahı Erzurum'da bulunan Üçüncü Ordu'nun Komutanı Nurettin Baransel Paşa, dönemin belediye başkanı, Erzurum valisi ile TBMM, Nene Hatun'a sahip çıktı. 1952 yılında 30 Ağustos Zaferi kutlamalarında kendisine "3. Ordunun Nenesi" unvanı verildi. Türk Kadınlar Birliği'nin girişimi ile Türkiye'de ilk defa Anneler Günü'nün kutlandığı 1955 yılında birlik kendisine "Yılın Annesi" unvanını verdi. Nene Hatun, Türkiye'de "Yılın Annesi" unvanı verilmiş ilk kadındır.

Nene Hatun, zatürre teşhisiyle tedavi gördüğü Erzurum Numune Hastanesi'nde 22 Mayıs 1955 günü 98 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi, resmi törenle Aziziye Şehitliği'ne defnedilmiştir.

1911 yılında Erzurum Valiliği yapan Mehmet Emin Yurdakul, Nene Hatun'dan ve Aziziye mücadelesinden söz eden makaleler yayınlamıştır. General Ali Fuat Cebesoy, 1956 yılında yayınlanan "Moskova Hatıraları"nda Nene Hatun'dan ve Aziziye kahramanlarından söz etmiştir. Başrollerinde Türkan Şoray ve Kadir İnanır'ın rol aldığı 1973 yapımı Gazi Kadın adlı film ile 2010 yapımı Nene Hatun adlı film, Nene Hatun'un hayatını konu alır. Talat Uzunyaylalı'nın Nene Hatun'u konu edinen "Efsane Kadın Nene Hatun" adlı tarihi romanı 2006 yılında yayımlanmıştır.