Hasan Ali Yücel Yazıları

Hasan Ali Yücel Kimdir?

17 Aralık 1897'de İstanbul'da doğdu. Baba tarafından Posta Nazırı Giresun, Göreleli Hasan Ali Efendi'nin, anne tarafından ise Japon sularında batan Ertuğrul Fırkateyni süvarisi deniz albay Ali Bey'in torunudur. Babası Ali Rıza Bey, annesi Neyyire Hanım'dır. Eğitim hayatı sırasıyla Mekteb-i Osmani, Vefa İdadisi, Cağaloğlu Darülmuallimin-i Aliye (Yüksek Öğretmen Okulu) okullarında geçer. Bir süre İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde hukuk öğrenimi gördü. 1919 yılında bu fakülteden ayrılıp İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü bitirdi ve 19 Aralık 1922'de öğretmenliğe başladı. Bir grup meslektaşıyla Muallimler Birliği ve Türk Ocağını kurdu. 1924 yılında Kuleli Askeri Lisesine tayin edilen Yücel, burada edebiyat öğretmenliği yaptı. Ardından İstanbul Erkek Lisesi'ne felsefe öğretmeni olarak atandı. 1926'dan itibaren İstanbul Erkek Lisesi'nde felsefe ve içtimaiyat (sosyoloji) öğretmenliği ile Galatasaray Lisesi malumat-ı vataniye öğretmenliği yaptı. 1927'de sona eren öğretmenlik yıllarında "Felsefe Elifbası", "Sûrî ve Tatbîkî Mantık", Hıfzı Tevfik ve Hamamizade İhsan ile birlikte yazdığı "Türk Edebiyatı Numuneleri" adlı eserlerini yayınladı.

1927 başında, Reşat Şemsettin (Sirer) ile birlikte "Mıntıka Müfettişleri" unvanıyla İstanbul Maarif Emirliğine verildi. 1929 sonunda İkinci Sınıf Maarif Müfettiş Umumiliğine yükseldi ve Maarif Emirlikleri kaldırılınca Maarif Vekaleti Teftiş Kurulu Üyesi oldu. 1930'da Maarif Vekili Cemal Hüsnü (Toray), kendisini araştırma ve inceleme göreviyle Paris'e gönderdi. 1930'un sonunda geniş bir inceleme ve araştırma dosyasıyla Türkiye'ye döndü. 1936'da bu incelemesini "Fransa'da Kültür İşleri" adıyla yayınladı. 1931 yılında bazı inceleme ve denetleme yapmak için Atatürk ile birlikte üç ay sürecek bir yurt gezisine çıktı. Bu geziden bir yıl sonra, dil devrimini doğru temeller üzerinde geliştirmek düşüncesiyle 12 Temmuz 1932'de Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu. Hasan Âli Yücel, cemiyetin Etimoloji Kolu Başkanlığına getirildi. 1932 yılında batıdaki benzerleri örnek alınarak kurulan, öğretim üyeleri yurtdışında okumuş kişilerden oluşan Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'ne müdür olarak atandı.

1933 yılı sonunda Maarif Vekaleti Orta Tedrisat Umum Müdürlüğü'ne atandı. Bu dönemde üniversiteye geçişteki önemi nedeniyle liselerde reform düşüncesi üzerine yoğunlaştı. 1935 yılında Cumhuriyet Halk Partisi'nden İzmir milletvekili olarak meclise girdi ve art arda dört dönem milletvekilliği yaptı. 28 Aralık 1938'de, 41 yaşında iken, Celal Bayar kabinesinde Millî Eğitim Bakanı oldu. Bakanlığı döneminde Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi'nin kurulması, Yüksek Mühendis Okulu'nun İstanbul Teknik Üniversitesi'ne dönüştürülmesi, Ankara Tıp Fakültesi'nin kurulması, Köy Enstitüleri'nin kurulması, dünya klasiklerinin Türkçeye çevrilmesi ve ilk resmî ve telifli Türkçe ansiklopedi olan İnönü Ansiklopedisi'nin ön çalışmaları gerçekleşti. 20 Mayıs 1940'ta Devlet Konservatuvarı'nın kurulması ve Türkiye'nin UNESCO'ya girişi onun çabaları sonucunda oldu. 1942 yılında kendisine bir suikast girişiminde bulunuldu. Dört yıllık çabaları sonucunda 25 Haziran 1946'da 4936 sayılı Üniversiteler Yasası çıkarıldı. Bu yasayla yükseköğretim kurumlarının bakanlıkla olan sıkı bağı önemli ölçüde gevşetilip mevcut kuruluşlar yapısal bir bütünlüğe kavuşturularak üniversiteye organik bir karakter kazandırıldı. Ankara Üniversitesi de bu yasanın sonucu olarak kuruldu. 1945'te, 4-20 Kasım arasında Londra'da toplanan ve 43 ülkenin katıldığı UNESCO toplantısında Türkiye'yi temsil etti. 5 Ağustos 1946'da 7 yıl 5 ay sürdürdüğü Millî Eğitim Bakanlığı görevinden istifa etti.

İstifasından sonra gazetecilik görevine dönen Yücel, dönemin etkin gazetelerinden Ulus'ta yazılar yayınladı. 21 Kasım 1950'de bu gazeteyle ilişkisi bozulunca Cumhuriyet Halk Partisi'nden de ayrılarak politik hayatını noktaladı. 1950-1960 arası dönemde Cumhuriyet gazetesinde "Köşemden" başlığı altında yazılar yazdı, yurtdışı gezilere çıktı. Kıbrıs ve İngiltere gezilerinden sonra izlenimlerini "Kıbrıs Mektupları" ve "İngiltere Mektupları" adıyla yayınladı. Bir süre (1956'dan itibaren) İş Bankası Yayın İşlerini yönetti, 1960'ta bu görevi de bıraktı. Sağlığı iyice bozulan Yücel, 26 Şubat 1961 sabahı İstanbul'da misafir olarak kaldığı Prof. Dr. Tevfik Sağlam'ın evinde enfarktüsten vefat etti. Cenazesi, 3 Temmuz 1943'te açılışını yaptığı İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Kliniği'nden alınarak Ankara'ya getirildi. Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde katafalka konuldu ve 2 Mart'ta büyük bir törenle Cebeci Asri Mezarlığı'nda toprağa verildi. Ölümünden sonra Giresun'un Görele ilçesinde adına Hasan Âli Yücel Kültür Merkezi, İstanbul Üniversitesi bünyesinde ise Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi kuruldu. Şair Can Yücel'in babası, Japonya kıyılarında batan Ertuğrul Fırkateyni'nin kaptanı Ali Bey'in torunudur.