Sosyal Psikologdan Erdoğan’ın Silah Hediyesine Yorum: Güç Oyunu ve Sınır Testi

Sosyal psikolog Britta Krahn, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın NATO liderlerine mühimmatıyla silah hediye etmesini, "karşı tarafın sınırlarını sınayan bir güç oyunu" olarak yorumladı.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın NATO Zirvesi'ne katılan liderlere revolver tipi silah hediye ettiğine dair haberler uluslararası kamuoyunda da yoğun ilgi ve tartışmaya yol açtı.

Peki bir devlet insanı diğer liderlere neden böyle bir hediye verir, arkasında yatan neden nedir?

Bu soruya Almanya Katolik Haber Ajansı'na (KNA) konuşan Bonn-Rhein-Sieg Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Sosyal Psikolog Britta Krahn yanıt verdi.

"Bunlar provokatif hediyeler"

Krahn'a göre bu tür hediyeler "provokatif hediyeler" ve hediyeyi verenle alan arasında bir güç dengesizliğine yol açar. Krahn, bu durumun hediyeyi veren kişiyi hediyeyi alanlara karşı daha güçlü bir konuma getirdiğine dikkat çekti. "Mevcut diplomatik teamüller çerçevesinde de karşıdakine yalnızca 'tepki verme' seçeneğini bırakır" diyen Krahn, tespitini şöyle sürdürdü:

"Özetle alan kişi otomatik şekilde ve beklendiği ölçüde ancak zayıf bir diplomatik tepki gösterebileceği konuma itilmiş olur."

Krahn'a göre, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan büyük bir zirvenin ev sahibi olarak avantajlı konumunu güçlü bir sembolle ve yüksek ihtimalle de bilinçli biçimde kullandı.

Krahn'ın analizine göre, hediyeyi veren kişi karşı tarafla olan ilişkisinde kendi konumunun ne kadar sağlam ve güçlü olduğunu, ne kadar ileri gidebileceğini ve karşı tarafın tepkisinin nasıl olacağını test etmiş oluyor, yani sınırlarını deniyor. Krahn bu somut örnekte Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "sinyali ustaca vermeyi başardığını" düşünüyor. Krahn, "Nihayetinde konuklarına somut olarak, 'Bunu yapabilirim (siz yapamazsınız) ve beni kimse durduramaz' mesajını iletmiş oldu" dedi.

Krahn'a göre hediye, iletişimin özel bir biçimi ve taraflar arasında olumlu ya da sorunlu bir bağın olduğunun da bir göstergesi. Uzman sosyal psikoloğa göre hediye, her zaman bir motivasyonun da ifade hali ve ayrıca her zaman bir mesaj da içerir.

Ne oldu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'nin son gününde, katılan tüm devlet ve hükümet başkanlarına ve diğer üst düzey bütün liderlere, üzerine her bir konuğun adının kazınmış olduğu, içinde ihracat izni de bulunan Türkiye üretimi bir revolver ile bir kutu mühimmat hediye etti. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Erdoğan'ın hediyesi olan silahı daha sonra resmi hediyelerin toplandığı koleksiyona dahil edilmek üzere Ankara'daki Alman Büyükelçiliğine teslim etti.

Sosyal psikolog Krahn, bu tür provokatif hediyelerin diğer durumlara göre sınırlı şekilde tepki verilmesine imkan tanıdığına da dikkat çekti. "Teşekkür edilmesi, durumun yumuşatılması ve daha fazla yorum yapılmadan envantere kaydedilerek kurallara uygun şekilde ülkeye sokulması, hediyeyi verenin mesajını bir nevi boşa çıkaran uygun bir tepkidir" diyerek Merz dahil birçok liderin tepkisinin ölçülü olduğunu belirtti. Krahn, "Ancak burada da verilen sinyal kesinlikle yerine ulaşmıştır" diyerek sınırlı da olsa ölçülü diplomatik tepkinin Ankara'ya ulaştığını düşünüyor.

İngiliz Guardian gazetesi ile Associated Press (AP) haber ajansı da İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın Ankara dönüşü uçakta gazetecilere Erdoğan'ın liderlere tabanca hediye ettiğini aktardığını duyurdu. Starmer, tabancanın İngiltere'ye sokulmasının yasalara aykırı olması nedeniyle Erdoğan'ın hediyesini Türkiye'de bıraktığını söyledi.

Politico'nun haberine göre de Erdoğan iki Avrupa Birliği (AB) yetkilisi, NATO Zirvesi'ne katılan Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa'ya da üzerlerinde isimlerinin kazınmış olduğu tabancaları birer kutu mermi ve temizlik setiyle birlikte hediye etti. Bir Avrupa Konseyi yetkilisi, "Silahı Belçika'ya getirmek için Belçika prosedürlerini uygulayacağız ve ardından Konsey Genel Sekreterliğinin belirlediği güvenlik şartlarına uygun şekilde saklayacağız" açıklamasını yaptı.

Bir diğer yetkili ise bu tabancanın AB yetkililerinin kabul edebileceği hediyelerin değerine ilişkin katı sınırlamalara aykırı olabileceğini ve kişisel olarak saklanması ihtimalinin düşük olduğunu söyledi.

Diğer liderler ne tepki verdi?

Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda'nın ofisi tarafından paylaşılan fotoğraflarda ise hediyenin Türk silah üreticisi MKE tarafından 1990'larda üretilen "Gümüşay .357 Magnum" olduğu, silahın; Türk bayrağı, NATO logosu ve üzerinde Türkçe ve İngilizce olarak "Ülkemizde üretilen ilk revolver tipi tabanca: Gümüşay" yazılı bir levha bulunan ahşap bir sunum kutusunun içine yerleştirildiği görüldü.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in sözcüsü tüm liderlere üzerlerine kendi isimleri kazınmış aynı modelin verildiğini söyledi.

Hediye paketini ülkesine dönerken havalimanında bavulların açılması ile gören Belçika Başbakanı Bart de Wever ise güvenli bir şekilde saklanması için silahı Brüksel Havalimanı polisine teslim etti.

Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin bir yardımcısı Radio RMF FM'e yaptığı açıklamada, kendilerine verilen revolverin Varşova Havalimanı'nda gümrük onayını beklediğini ve "öncelikle güvenli olması, ikinci olarak da bir hediye olarak saygı görmesi için" uygun bir yerde muhafaza edileceğini söyledi. Yardımcı, "Kesinlikle hiç kimse bu silahla ateş etmeyecek" diye de ekledi.

Hollanda ve İsveç Başbakanlık ofisleri ise kendi revolverlerinin Ankara'daki ilgili büyükelçiliklerine götürüldüğünü açıkladı.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin revolveri, diğer devlet hediyeleriyle birlikte hükümet merkezi olan Palazzo Chigi'de muhafaza altına alınırken Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis'in ise silahı Atina'daki Savaş Müzesi'ne vermeyi planladığı kaydedildi.

Gümüşay modeli koleksiyoncuların ilgisini çeken bir model. Bu arada Cenevre merkezli araştırma inisiyatifi Small Arms Survey'e (Küçük Silahlar Araştırması) göre Türkiye, 2019 ile 2024 yılları arasında bu dönemde toplam yaklaşık 3 milyar dolarlık ihracatla, Amerika Birleşik Devletleri ve İtalya'nın ardından dünyanın en büyük üçüncü hafif silah ihracatçısı konumundaydı.

KNA, Reuters/ETO,HS