Bahriye Üçok Yazıları

Bahriye Üçok Kimdir?

Bahriye Üçok (10 Mayıs 1919, Trabzon - 6 Ekim 1990, Ankara), Türk tarihçi, ilahiyatçı ve siyasetçidir. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nin ilk kadın akademisyeni ve Türkiye'nin ilk kadın ilahiyatçısıdır. Cumhuriyet Senatosu üyesi (1971-1977), Halkçı Parti'den Ordu milletvekili (1983-1987) ve Sosyaldemokrat Halkçı Parti parti meclis üyesi olarak görev yapmıştır.

Mehmet ve Nadire Bektaşoğlu çiftinin kızıdır. 7 Temmuz 1945 tarihinde Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ömer Coşkun Üçok (1918-1988) ile evlenmiş ve 25 Mayıs 1954 tarihinde Kumru Hatun isminde bir kızı olmuştur.

İlk ve ortaokulu Ordu'da okuyan Üçok, Kandilli Kız Lisesi'ni bitirdi. Yüksek öğrenimini Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Ortaçağ Türk-İslam Tarihi Bölümü'nden alırken, aynı zamanda Devlet Konservatuvarı Opera Bölümü'ne de devam etti ve bu bölümü de bitirdi. Mezuniyetinin ardından kısa bir süre DTCF kütüphanesinde memur adayı olarak çalıştı. 26 Ekim 1942'de Samsun Lisesi'ne tarih öğretmeni stajyeri olarak atandı. 21 Aralık 1944'te Ankara'daki 4. Ortaokulda tarih ve coğrafya öğretmenliğine atandı. Samsun ve Ankara'da on bir yıl lise öğretmenliği yaptı.

1953 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde öğretim üyesi oldu. Aynı zamanda bu fakültenin ilk kadın öğretim üyesidir. 1957 yılında "İslam Tarihinde İlk Sahte Peygamberler" adlı teziyle doktorasını tamamladı. 1 Eylül 1961'de uzmanlık eğitimi için Fransa'ya gönderildi ve 10 Eylül 1962'de görevine döndü. 4 Aralık 1964'te "İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar" adlı çalışmasıyla doçent oldu. Arapça ve Farsça'yı iyi derecede bilen Üçok, Kur'an'a bağlı kalarak İslam dinini çağdaş, gerçekçi ve dinin özünde bulunan hoşgörüyle yorumladı. Bu nedenle 1960'lı yıllardan itibaren tehditler almaya başladı ve kendini güvende hissetmediği için akademik çalışmalarına ara vermek zorunda kaldı.

1971 yılında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından kontenjan senatörü seçildi ve böylelikle aktif siyasete atılarak altı yıl boyunca Cumhuriyet Senatosu divan üyeliği yapmıştır. Siyasi tercihini Cumhuriyet Halk Partisi'nden (CHP) yana kullanan Üçok, 1977'de CHP'ye katıldı. 12 Eylül'den sonra açılan Halkçı Parti'nin 1983'te kurucu üyesi oldu. Daha sonra 1983 seçimlerinde de bu partiden Ordu milletvekili olarak TBMM'ye girdi. 1986'dan itibaren Sosyaldemokrat Halkçı Parti üyesi oldu ve 1990 Eylül'ünde bu partinin parti meclisi üyesi seçildi. Ayrıca 19 Mayıs 1989'da kurulan Atatürkçü Düşünce Derneği'nin kurucu üyeleri arasında yer aldı.

Kasım 1988'de televizyonda yapılan bir açık oturumda, İslam'da örtünmenin ve oruç tutmanın zorunlu olmadığı yönündeki açıklamalarından sonra üzerine birçok tepki çekti ve tehditler almaya başladı.

Üçok, 6 Ekim 1990 günü Ankara'nın Çankaya ilçesindeki Köroğlu Caddesi'nde bulunan evine, Ekspres Kargo tarafından ulaştırılan ve gönderici olarak İlmî Araştırmalar Vakfı'nın göründüğü kitap paketini saat 16.30'da aldı. Bomba olabileceği şüphesiyle paketi kapısının önünde açmaya çalışırken, paketin içine yerleştirilmiş olan bomba patladı. Ağır yaralı olarak Hacettepe Tıp Fakültesi Acil Servisi'ne kaldırılan Üçok, saat 20:00 sularında burada yaşamını yitirdi. Cenazesi 9 Ekim günü Maltepe Camii'nden kaldırılmış ve Karşıyaka Mezarlığı'na defnedilmiştir. Cinayeti önce İslâmi Hareket adlı örgüt üstlendi, ancak yargı sürecinde failin Tevhid-Selam adlı başka bir İslamcı örgüt olduğu ortaya çıktı. Bombalı paketi kabul eden 'kargocu kız' olarak da tanınan Gülay Calap, uzun süre ortadan kayboldu. 16 Ocak 1994 tarihinde İzmir'de gözaltına alındı.

SHP Parti Meclisi üyesi olan Doç. Dr. Bahriye Üçok, katledildiği sırada SHP için bir laiklik raporu hazırlamaktaydı. Üçok, katıldığı toplantılarda sık sık laiklik, kadın hakları ve irtica tehlikesi üzerinde durmuş ve "laikliğin savunucusu ilahiyatçı" olarak tanınmıştır.

Fransızca, Arapça ve Farsça bilen Üçok, "İslam'dan Dönenler", "Yalancı Peygamberler" ve "İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar" adlı üç kitap yayımlamıştır.

Ölümünün ardından adı, İzmir'de önemli bir meydana, bir bulvara, Narlıdere'de bir park ve bir mahalleye; Artvin, Edirne, Kocaeli, Bursa ve Ankara'da da birer caddeye, İstanbul Kadıköy Belediyesi'ne ait bir çocuk yuvasına verilmiştir.

Eserleri:
- "İslam'dan Dönenler ve Yalancı Peygamberler", İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, 1967.
- "İslam'dan Dönenler ve Yalancı Peygamberler", Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, 1981.
- "İslam'dan Dönenler ve Yalancı Peygamberler Hicri 7. - 11. Yıllar", Cem Yayınevi - İslam Araştırmaları, İstanbul, 1996.
- "İslam Devletinde Kadın Hükümdarlar", Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1965.
- "İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar", Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları - İslam Tarihi, Ankara, 1981.
- "İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar", Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2011.
- "Atatürk'ün İzinde Bir Arpa Boyu", Cem Yayınevi, İstanbul, 2000.
- "Şeriat Sarmalında Türkiye", Cumhuriyet Kitapları - Siyasal Bilimler, İstanbul, 2010.
- "İslam Tarihi Emeviler Abbasiler", Bilim ve Kültür Eserleri Dizisi, MEB, Ankara, 1983.
Ayrıca Aly Mazahéri'nin "Ortaçağda Müslümanların Günlük Yaşayışları" adlı yapıtını Türkçeye kazandırmış ve birçok makale ile araştırma yazısı kaleme almıştır.