Ayetullah Hamaney Yazıları

Ayetullah Hamaney Kimdir?

Ali Hüseyni Hamenei (Farsça: علی حسینی خامنه‌ای; 19 Nisan 1939, Meşhed - 28 Şubat 2026, Tahran), İranlı din adamı, siyasetçi, Şii merci-i taklid ve 1989'dan 2026'daki suikastına kadar İran'ın ikinci yüce lideriydi. 1981-1989 yılları arasında ise İran'ın üçüncü cumhurbaşkanı olarak görev yapmıştı. Baba (Ayetullah Seyyid Cevat Hüseyni Hamenei) tarafı Azerbaycan Türkü ve anne (Seyyid Haşim Necefabadi'nin kızı) tarafı Yezdlidir. Hamenei, Orta Doğu'da en uzun süre görev yapan devlet başkanı ve Şah Muhammed Rızâ Pehlevî'den sonra geçen yüzyılın en uzun süre görev yapan ikinci İran lideri oldu.

Resmî web sitesine göre Hamenei, Muhammed Rızâ Pehlevî'nin saltanatı sırasında üç yıl sürgüne gönderilmeden önce altı kez tutuklandı ve cezaevlerinde kaldı. İran Devrimi'nin Şah'ı devirmesinden sonra, Haziran 1981'de sağ kolunu felç eden bir suikast girişiminin hedefi oldu. Hamenei, 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında İran'ın liderlerinden biriydi ve Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler geliştirdi. Hamenei 1981'den 1989'a kadar İran'ın üçüncü cumhurbaşkanı olarak görev yaptı ve ilk Dini Lider Ruhullah Humeyni'nin yakın müttefiki oldu. Humeyni'nin ölümünden sonra Uzmanlar Meclisi, 4 Haziran 1989'da Hamenei'yi dini lider olarak seçti. Hamenei, 14 Nisan 1979'dan beri Astan Kuds Razavi'nin hizmetkarlarının başında bulunuyordu.

Dini lider olarak Hamenei, İslam Cumhuriyeti'ndeki en güçlü siyasi otoriteydi. İran devletinin başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak görev yaptı. Ayrıca ekonomi, çevre, dış politika ve ulusal planlama dâhil olmak üzere birçok alanda devletin temel politikalarına ilişkin kararname çıkarma ve nihai kararları alma yetkisine sahipti. Uzmanlar Meclisi, cumhurbaşkanlığı ve İran Parlamentosu seçimleri için aday olan kişilerin başvuruları, üyeleri doğrudan veya dolaylı olarak dinî lider tarafından belirlenen Anayasayı Koruma Konseyi tarafından incelenir. İran'ın nükleer programı ile ilgili olarak Hamenei, 2003 yılında her türlü kitle imha silahının üretilmesini, stoklanmasını ve kullanılmasını yasaklayan bir fetva yayınladı.

Hamenei'nin saltanatı sırasında 1994 Kazvin protestoları, 1999 öğrenci protestoları, 2009 cumhurbaşkanlığı seçimi protestoları, 2011-12 protestoları, 2017-18 protestoları, 2018-19 genel grev ve protestoları, 2019-20 protestoları, 2021-2022 protestoları, Mehsa Emini protestoları ve 2025-26 protestoları gibi büyük protestolar yaşandı.

İlk yılları ve eğitimi: Necef doğumlu bir alim ve müçtehit olan Seyid Cevad Hamenei ile Hatice Mirdamadi'nin Meşhed'de dünyaya gelen Hamenei, sekiz çocuktan ikincisidir. İki erkek kardeşi de din adamıdır; küçük erkek kardeşi Hadi Hamenei bir gazete editörü ve din adamıdır. Ablası Fatıma Hüseyni Hamenei 2015 yılında 89 yaşında öldü. Babası Hameneli bir Türk, annesi ise Yezdli bir Fars'tır. Atalarının bir kısmı bugünkü Merkezi Eyaleti'ndeki Tefriş'ten olup, Tefriş'teki asıl evlerinden Tebriz yakınlarındaki Hamene'ye göç etmiştir. Hamenei'nin büyük atası, soyu Şii dördüncü İmam Ali bin Hüseyin'in torunu Sultan Seyyid olarak bilinen Sultan ul-Ulema Ahmed'e ulaştığı varsayılan Aftasi Seyyidlerinin soyundan gelen Seyyid Hüseyin Tafreşi'dir. Hamenei'nin eğitimi dört yaşında, Mektep'te Kur'an öğrenerek başladı; temel ve ileri düzeydeki ilahiyat eğitimini Meşhed'deki Havza'da Şeyh Haşim Kazvini ve Milani gibi hocaların yanında geçirdi. Daha sonra 1957'de Necef'e gitti, ancak babasının orada kalmasına izin vermemesi nedeniyle kısa süre sonra Meşhed'e döndü. 1958'de Kum'a yerleşti ve burada Seyyid Hüseyin Borujerdi ve Ruhullah Humeyni'nin derslerine katıldı.

Siyasi kariyeri: Hamenei, İran Devrimi'nin kilit isimlerinden biri ve Ruhullah Humeyni'nin yakın bir sırdaşıydı. İslam Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana Hamenei, birçok hükûmet görevinde bulundu. Humeyni, Hüseyin Ali Muntazeri'nin istifasının ardından 1980 yılında Hamenei'yi Tahran Cuma Namazı İmamlığı görevine atadı. Temmuz sonundan 6 Kasım 1979'a kadar kısa bir süre Millî Savunma Bakan yardımcılığı ve Devrim Muhafızları komutanlığı yaptı. Ayrıca parlamentonun savunma komisyonunun bir temsilcisi olarak savaş alanına gitti.

Suikast girişimi: Hamenei, Halkın Mücahitleri Örgütü tarafından düzenlenen bir suikast girişiminden, bir ses kayıt cihazına gizlenmiş bombanın yanında patlamasıyla kurtuldu. 27 Haziran 1981'de Hamenei cepheden döndükten sonra Aboozar Camii'ne gitti. İlk namazdan sonra cemaate bir konuşma yaptı. Bu sırada bir düğmeye basan genç bir adam, Hamenei'nin önündeki masanın üzerine kağıtlarla birlikte bir ses kayıt cihazı koydu. Bir dakika sonra kayıt cihazı ıslık çalmaya başladı, ardından aniden patladı. Hamenei'nin tedavisi birkaç ay sürdü ve kolu, ses telleri ve akciğerleri ciddi şekilde yaralandı. Kalıcı olarak yaralandı ve sağ kolunu kullanamaz hale geldi.

Başkanlık: 1981 yılında Muhammed Ali Recai'nin bir suikast sonucu öldürülmesinin ardından Hamenei, Ekim 1981 İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ezici bir oy oranıyla (%97) İran Cumhurbaşkanı seçildi. Ruhullah Humeyni, başlangıçta din adamlarını cumhurbaşkanlığından uzak tutmak istiyordu ancak daha sonra görüşlerini değiştirdi. Hamenei, 1985 İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların %87'sini alarak yeniden seçildi. Hamenei, cumhurbaşkanlığı açılış konuşmasında "sapmayı, liberalizmi ve Amerikan etkisindeki solcuları" ortadan kaldırma sözü verdi.

İran-Irak savaşı sırasında: Hamenei, 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında İran'ın liderlerinden biriydi ve Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler geliştirdi. Cumhurbaşkanı olarak askeri, bütçe ve idari ayrıntılarla yakından ilgilenmesiyle ün yaptı.

Yüce Lider: 1989 yılında Ruhullah Humeyni, Hüseyin Ali Muntazeri'yi siyasi halefi olarak görevden aldı ve yerine Hamenei'yi getirdi. Hamenei ne ayetullah ne de merci-i taklid olduğu için Uzmanlar Meclisi anayasayı değiştirerek Hamenei'yi İran'ın yeni Yüce Lideri olarak atamak zorunda kaldı. Humeyni'nin ölümünden sonra Hamenei, 4 Haziran 1989 tarihinde Uzmanlar Meclisi tarafından yeni Dini Lider olarak seçildi.

Ölümü: 28 Şubat 2026 tarihinde, ABD ve İsrail'in ortak hava operasyonları sırasında Tahran'daki Yüce Liderlik kompleksine yapılan doğrudan İsrail hava saldırısında Ayetullah Ali Hamaney öldü. 86 yaşındaki Hamaney, 1989'dan beri İran'ın Yüce Lideri olarak görev yapıyordu. İran devlet medyası 1 Mart 2026 tarihinde ölümü resmen doğruladı ve Hamaney'i "şehit" ilan etti. İran hükûmeti, bu gelişme üzerine ülkede 40 günlük ulusal yas dönemi ve kamu kurumları ile iş yerleri için 7 günlük resmî tatil ilan etti. Aynı saldırılarda Hamaney'in kızı, damadı, torunu ve gelini dâhil olmak üzere birden fazla aile üyesi de öldü.

Kişisel yaşamı: Mansure Huceste Bakırzade ile evli olan Hamenei'nin altı çocuğu vardır; dört oğlu (Mustafa, Mücteba, Mesud ve Meysam) ve iki kızı (Büşra ve Hüda). Oğullarından biri olan Mücteba, Gulam-Ali Haddad-Adel'in bir kızıyla evlendi. En büyük oğlu Mustafa, Azizullah Hoşvaht'ın bir kızıyla evlidir. Diğer oğlu Mesud ise Muhsin Harazi'nin kızıyla evlidir. Aralarında Muhammed Hamenei ve Hadi Hamenei'nin de bulunduğu üç erkek kardeşi vardır. Dört kız kardeşinden biri olan Bedri Hamenei, 1980'lerde sürgüne gitti.