Ayetullah Ali Hamaney Yazıları

Ayetullah Ali Hamaney Kimdir?

Ali Hüseyni Hamaney, 19 Nisan 1939'da Meşhed, İran'da dünyaya gelen Şii din adamı ve siyasetçidir. 1989 yılından 28 Şubat 2026'daki suikastına kadar İran'ın Yüce Lideri olarak görev yapmıştır. Bu görevdeki uzun süresi onu, Orta Doğu'nun en uzun süre görev yapan lideri ve İran tarihinde Şah Muhammed Rıza Pehlevi'den sonra en uzun süre görev yapan ikinci lider yapmıştır.

Hamaney, dini eğitimine dört yaşında Kur'an öğrenerek başladı ve Meşhed'deki Havza'da Şeyh Haşim Kazvini ve Milani gibi hocaların yanında temel ve ileri düzey ilahiyat eğitimi aldı. 1957'de Necef'e gitti ancak kısa süre sonra Meşhed'e döndü. 1958'de Kum'a yerleşerek Ayetullah Ruhullah Humeyni ve Seyyid Hüseyin Borujerdi gibi dönemin önemli dini liderlerinden ders aldı. Bu dönemde siyasi bilinci gelişti ve Şah rejimine karşı faaliyetlere katıldı. Siyasi aktivizmi nedeniyle altı kez tutuklandı ve üç yıl boyunca sürgün edildi.

1979 İran İslam Devrimi'nde etkin bir rol oynayan Hamaney, devrim sonrasında birçok önemli görevde bulundu. 1981 yılında Halkın Mücahitleri Örgütü tarafından düzenlenen bir suikast girişimi sonucu sağ kolu felç kaldı ve ses telleri ile akciğerleri ciddi şekilde yaralandı. Aynı yıl yapılan seçimlerde İran Cumhurbaşkanı olarak göreve geldi ve bu görevini 1989'a kadar sürdürdü. Bu dönemde özellikle Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurarak rejim üzerindeki etkisini artırdı. Ayrıca İran-Irak Savaşı sırasında İran'ın liderlerinden biriydi.

Ruhullah Humeyni'nin 1989'da vefatının ardından Uzmanlar Meclisi tarafından İran'ın ikinci Yüce Lideri seçildi. Hamaney, ne ayetullah ne de merci-i taklid olduğu için anayasa değiştirilerek bu atama gerçekleştirildi. Dini lider olarak İran'daki en güçlü siyasi otoriteydi; devletin başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak görev yaptı. Ekonomi, çevre, dış politika ve ulusal planlama dahil birçok alanda devletin temel politikalarına ilişkin kararname çıkarma ve nihai kararları alma yetkisine sahipti.

2003 yılında her türlü kitle imha silahının üretilmesini, stoklanmasını ve kullanılmasını yasaklayan bir fetva yayımlayan Hamaney, İran'ın nükleer programının barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü savundu. Ancak Batı ile ilişkileri zaman zaman krizlere sahne oldu. 1997'de Berlin'deki Mykonos suikastıyla ilgili Almanya'da açılan davada adı geçti ve bu olay Avrupa ile İran arasında diplomatik krize neden oldu.

Hamaney, 28 Şubat 2026 tarihinde ABD ve İsrail'in ortak hava operasyonları sırasında Tahran'daki Yüce Liderlik kompleksine yapılan hava saldırısında hayatını kaybetti. İran devlet medyası 1 Mart 2026'da ölümü resmen doğruladı ve ülkede 40 günlük ulusal yas dönemi ile 7 günlük resmi tatil ilan edildi. Aynı saldırılarda kızı, damadı, torunu ve gelini dahil birden fazla aile üyesi de öldü.

Mansure Huceste Bakırzade ile evli olan Hamaney'in dört oğlu (Mustafa, Mücteba, Mesud ve Meysam) ve iki kızı (Büşra ve Hüda) olmak üzere altı çocuğu vardı.