Ahmet Mithat Efendi Yazıları

Ahmet Mithat Efendi Kimdir?

1844'te İstanbul'un Tophane semtinde doğan Ahmet Mithat Efendi, babası Bezci Süleyman Ağa'nın ölümü üzerine çocuk yaşta çalışmaya başlamıştır. 1854 yılında ağabeyinin görevi dolayısıyla bulunduğu Vidin'e gitmiş ve orada başladığı öğrenimine Tophane Sıbyan Mektebinde devam etmiştir. 1864 yılında Niş Rüştiyesini bitirerek Rusçuk'a bir devlet dairesine memur olarak atanmıştır. Çalıştığı dönemde Arapça, Farsça ve Fransızcayı ilerletmiş ve bu nedenle Tuna Vâlisi Mithat Paşa'nın takdirini kazanmıştır. Bunun üzerine asıl adı olan Ahmet'in yanına Mithat da eklenerek, bu şekilde anılmaya başlanmıştır.

Yazarın Tuna gazetesinde yazıları yayınlanmış, 1868'de gazetenin başyazarı olmuştur. 1869 yılında Mithat Paşa Bağdat Valiliği'ne atanınca o da onunla birlikte gitmiştir. Bağdat'ta hem Zevra adlı gazetenin yönetmenliğini yapmış hem de sanat okulu öğrencileri için fen bilgileri kitabı hazırlamıştır. 1871 yılında ailevî sebeplerden dönmek zorunda kaldığı İstanbul'da kendi matbaahanesini kurmuş ve eserlerini basmıştır. Bu dönemde edebiyatımızın ilk hikâye koleksiyonu olan Letaif-i Rivayat adlı eseri yazmıştır. Kendi bastığı eserlerinin yanı sıra gazetelerde de yazıları çıkmıştır. 1873 yılında kendine ait Dağarcık mecmuasında yazdığı yazılar ve Yeni Osmanlılar'la yakınlığı nedeni ile Rodos'a sürülmüştür. 38 ay süren sürgün sırasında çok sayıda eser yayımlamış, Rodoslu çocuklara ders vermiş ve bir ilkokul açmıştır.

Abdülaziz'in ölmesi üzerine İstanbul'a geri dönmesine izin verilmiştir. Bu dönemde yazdığı ve sürgüne kadarki hayatı ile sürgün yıllarını anlattığı Menfa adlı eserinde Yeni Osmanlılar'ı eleştirmiş, Üss-i İnkılab adlı eserinde de II. Abdülhamid'in siyasetini överek yeni sultanın gözüne girmiştir. 27 Haziran 1878'de çıkarmaya başladığı Tercüman-ı Hakikat gazetesi Osmanlı basın tarihinin en uzun ömürlü ve etkili yayınlarından biridir. 1895 ile 1908 yılları arasında Karantina Nazırlığı yapmıştır.

Ölümüne dek iki yüzden fazla eser yayınlayan Ahmet Mithat, Türk edebiyatının gerçek anlamda ilk popüler yazarıdır. Eserlerinde Avrupa'nın bilim, sanayi ve çalışkanlığını överken Osmanlı toplumunun ahlaki değerlerinin korunması gerektiğini vurgulamıştır. Genç yazarlara destek vermiş, dilde sadeleşmeyi savunmuş, devlete ve dine itaatsizliği, tembelliği, müsrifliği, özentiliği eleştirmiştir. Emekliliği sırasında Darülfünun'da genel tarih ve felsefe tarihi dersleri vermiş, ayrıca Darüşşafaka'da gönüllü olarak öğretmenlik yapmıştır. 28 Aralık 1912 tarihinde Darüşşafaka'da nöbetçi olduğu bir sırada kalp durmasından hayatını kaybetmiş ve Fatih Camii haziresine defnedilmiştir.

Eserlerinden bazıları şunlardır: Felatun Bey ile Rakım Efendi, Çengi, Teehhül, Firkat, Esaret, Yeniçeriler, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Felsefe-i Zenan, Müşahedat, Cellat, Cinli Han, Altın Işıklar, Süleyman Musli, Gönüllü, Dünyaya İkinci Geliş, Acâib-i Âlem, Voltaire Yirmi Yaşında, Çingene, Karnaval, Kafkas, Hayret, Şirzad, Letaif-i Rivayat, Demir Bey, Fenni Bir Roman, Haydut Montari, Altın Aşıkları, Musullu Süleyman, Üss-i İnkılap ve Zübdetül Hakayık, Müdafaa, İstibşar, Beşair, Nizaı ilmü Din, Şopenhavr'ın Hikmet-i Cedidesi, Volter, Beşir Fuad, Avrupa'da Bir Cevelan ve Menfa.