Zeki Rıza Sporel Yazıları

Zeki Rıza Sporel Kimdir?

Mehmed Zeki Sporel (28 Şubat 1898, İstanbul - 3 Kasım 1969, İstanbul), Türk millî futbolcu, asker, veteriner hekim, siyasetçi ve 1955-58 yılları arasındaki Fenerbahçe Spor Kulübü'nün 18. başkanı. Zeki Rıza Sporel, Türk milli futbol takımının ilk golünü atmış, Fenerbahçe'de oynadığı 18 yılda 352 maçta 470 gol atarak, maç başına 1.34'lük gol oranı sağlamış ve Türk futbolunda en fazla gol atan oyunculardan birisi olarak tarihe geçmiştir. Soyadı kanunu sonrası kendisine bizzat Atatürk tarafından Sporel soyismi verilmiştir.

28 Şubat 1898 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası, Mızıka-yı Hümayun Kolağası Ali Rıza Bey'di. Eğitimine Selimiye Kışlası'nda bulunan Mülkiye Baytar Mekteb-i Alisi'nde başladı ancak daha sonra Bursa Askeri İdadisi'ne nakil oldu ve askeri baytar olarak okulu bitirdi.

1912-13 sezonunda, ağabeyi Fenerbahçeli futbolcu Hasan Kâmil Bey'in etkisiyle Fenerbahçe'nin genç takımına 14 yaşında katıldı. Burada 1916'ya kadar yetişip A takıma 17 yaşında yükseldi. Birinci takımdaki ilk maçını 17 Kasım 1916'da Üsküdar Anadolu'ya karşı oynadı ve Fenerbahçe'nin 7-0 galip geldiği bu maçta 4 gol attı. Fenerbahçe birinci takımında 18 yıl boyunca forma giydi, 352 maçta 470 gol atarak maç başına 1.34'lük gol oranı sağladı. Türkiye millî futbol takımı formasını 16 kez giydi, 10 kez kaptanlık yaptı. 26 Ekim 1923'te Romanya ile oynanan ve 2-2 berabere sonuçlanan Türkiye millî takımının ilk maçında 2 gol atarak millî takımın ilk golcüsü oldu. Millî takıma toplam 15 gol kazandırdı. Millî takımın Finlandiya'yı 4-2 yendiği maçta Türkiye'nin 4 golünü de atarak bu konudaki rekoru uzun süre elinde tuttu. Futbolu 1934'te bıraktı. Tenis dalında Türkiye'yi temsil etti. Yöneticilik yaptı. Türkiye Su Sporları Federasyonu ve Fenerbahçe Spor Kulübü başkanlıklarında (1955-1958) bulundu.

Fenerbahçe ile Galatasaray arasındaki ezeli rekabette Galatasaray ağlarına 33 gol atarak kırılması güç bir rekora imza attı. Kardeşleri ünlü futbolcular Hasan Kâmil Sporel ve Arif Sporel'dir. 1921 yılında Galatasaray'ın yurt dışı turunda Galatasaray forması ile mücadele etti, Werder Bremen, FC Köln, FC Saarbrücken ve FC Lausanne Sport maçlarında goller attı. 1933'te Türkiye Futbol Şampiyonası'na İstanbul şampiyonu olarak katılan Fenerbahçe'nin finalde karşılaştığı İzmirspor'a karşı 2 gol atıp takımının tarihindeki ilk Türkiye şampiyonluğunda doğrudan katkıda bulundu.

Futbol sonrası VIII. Dönem (milletvekilliği reddedilmiştir: 6 Aralık 1946) ve X. Dönem İstanbul, IX. Dönem Rize Milletvekili seçilmiştir. Sporel'in Millî Mücadele döneminde, muvazzaf baytar olduğu hâlde ve kendisine orduya katılması emri verilmesine karşın Millî Mücadele karşıtı Kuvâ-yi İnzibâtiye hareketine katılması sonucu Harp Divanı tarafından ordudan atıldığı iddia edilmiştir. Zeki Rıza ise savunmasında o dönem eşinin hasta olduğunu ve eşine bakacak kimse bulunmadığını, savaşın sonucunu beklediği için çağrıya yanıt vermediğini söylemiştir. Bunun üzerine verilen kararda milletvekilliği düşürülmüştür.

Zeki Rıza Sporel, 3 Kasım 1969 tarihinde kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Cenazesi Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Başarıları arasında General Harington Kupası (1923), Türkiye Futbol Şampiyonası (1933), İstanbul Ligi (1920-21, 1922-23, 1929-30, 1932-33) ve Cuma Ligi (1920-21, 1922-23) şampiyonlukları bulunmaktadır. Bireysel olarak Türkiye A millî futbol takımı tarihinde bir maçta en çok gol atan futbolcu rekorunu (4 gol) Oktay Derelioğlu ve Hakan Şükür (2 kez) ile birlikte elinde tutmaktadır.