Yunus Nadi Yazıları

Yunus Nadi Kimdir?

Yunus Nadi Abalıoğlu (1879, Muğla - 28 Haziran 1945; Cenevre), Cumhuriyet gazetesini kuran Türk gazeteci ve siyasetçidir.

1879 yılında Fethiye'de Seydiler Köyü'nde dünyaya geldi. Babası Fethiye eşrafından Abalızade Halil Efendi'dir. İlköğrenimini Fethiye'de tamamladıktan sonra Rodos'ta Ahmet Mithat Efendi ve Tevfik Ebüzziya'nın sürgünlükleri sırasında kurdukları Süleymaniye Medresesi'ne devam etti. Bu okulda Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi. Öğrenimine İstanbul'da Galatasaray Sultanisi ve İstanbul Hukuk Mektebi'nde devam etti. II. Abdülhamid döneminde öğrencilik yıllarında Malumat gazetesinde yazı yazarak başladığı gazeteciliği, Yeni Gün gazetesini ve ardından Cumhuriyet gazetesini çıkararak ömür boyu sürdürdü.

1901'de II. Abdülhamid'e karşı dernek kurduğu gerekçesiyle tutuklandı ve Midilli kalesinde üç yıl hapse mahkûm edildi. Cezasını Fethiye'de çekme isteği kabul görünce Fethiye'ye gitti ve Meşrutiyet'in ilanına kadar orada kaldı. Sürgün döneminde Fethiye'de Nazime Hanım ile evlendi. Bu evlilikten gazeteci Nadir Nadi, gazeteci Doğan Nadi, Nilüfer Nun ve Leyla Uşaklıgil adlı dört çocuğu dünyaya geldi.

1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üye olan Yunus Nadi, Meşrutiyet'in ilanı üzerine İstanbul'a geldi. İkdam ve Tasvir-i Efkar gazetelerinde çalıştı. 1909'da Selanik'e giderek İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin yayın organı Rumeli Gazetesi'ne başyazar oldu. Balkan Savaşı başlayınca İstanbul'a döndü; 1912 ve 1914 seçimlerinde Meclis-i Mebûsan'a Aydın Mebusu olarak seçildi. Tasvir-i Efkar'da başyazılar yazmaya ve yazı işlerini yönetmeye devam etti. Edirne'nin kurtarılması için başarılı bir kampanya yürüttü. II. Balkan Savaşı'ndan sonra Sofya'da ateşemiliter olan Mustafa Kemal'in yazılarını Tasvir-i Efkar'da yayımladı. Çanakkale Savaşı sırasında Enver Paşa'nın yasağına rağmen Mustafa Kemal'in resmini gazetede yayımladı; bu, Mustafa Kemal'in İstanbul basınında yayımlanan ilk resmi oldu.

I. Dünya Savaşı'ndan sonra Tasvir-i Efkar'dan ayrılarak 1918'de Yeni Gün gazetesini kurdu. Aynı yıl son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda İzmir Mebusu seçildi. Anadolu'daki millî mücadele hareketini desteklediğini Yeni Gün'de açıkça yazdı. Gazetesi, Sultan Vahdettin'in ve İngiliz güçlerinin baskısı nedeniyle sık sık kapatıldı. 16 Mart 1920'de İstanbul'un işgalinden bir gün sonra gazetesi İngilizler tarafından kapatıldı ve Yunus Nadi Anadolu'ya geçmek zorunda kaldı. 10 Ağustos 1920'den itibaren gazetesini "Anadolu'da Yeni Gün" adıyla çıkardı. Anadolu'ya kaçışı sırasında Halide Edip Hanım ile tanışması sonucu Anadolu Ajansı'nın temelleri atıldı; ajans 6 Nisan 1920'de kuruldu.

18 Ekim 1920'de Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle kurulan resmî Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucuları arasında yer aldı. Ankara'ya geldiği 1920 yılında Büyük Millet Meclisi'ne İzmir mebusu olarak girdi. 1921 yılı başında Londra Konferansı'nda millî hükûmeti temsil eden delegeler arasında yer aldı. Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nin kaybedilmesinden sonra Mustafa Kemal'in başkomutanlığa getirilmesi için mücadele etti. 29 Ekim 1923 günü Cumhuriyet'in kurulduğunu bildiren anayasa değişikliğini Anayasa Komisyonu başkanı sıfatıyla meclis kürsüsünden okudu. 1924 yılında Muğla mebusu olarak mecliste yer alan Yunus Nadi, altıncı dönemin sonuna kadar TBMM'de Muğla mebusu olarak siyaset yapmaya devam etti.

Cumhuriyet'in ilanından sonra İstanbul'a giderek Zekeriya Sertel ve Nebizâde Hamdi ile birlikte Cumhuriyet gazetesini yayımlamaya başladı. Gazete, Mustafa Kemal'in teklifi üzerine Hâkimiyet-i Milliye ve Yeni Gün gazetelerinin birleştirilmesi ile doğdu. 7 Mayıs 1924 günü yayımlanan ilk sayıda Mustafa Kemal'le Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı hakkında yapılmış bir röportaja yer verildi. Kısa bir süre sonra Zekeriya Sertel ve Nebizâde Hamdi'nin ayrılmasından sonra gazetenin tek sahibi oldu. Gazete patronluğu yanı sıra Manisa Soma'da linyit madeni işletmesi de mevcuttu. II. Dünya Savaşı yıllarında savaşın gelişmelerini kendi yorumuyla okurlara aktardı. 1943 seçimlerinde aday gösterilmedi ve meclis dışı kaldı.

Uzun süredir devam eden hastalığının tedavisi için gittiği Cenevre'de 28 Haziran 1945'te öldü. Cenazesi İstanbul'da Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi. Ölümünden sonra gazetenin yönetimini oğlu Nadir Nadi üstlendi. Anısına her yıl öykü, roman, şiir, karikatür ve sosyal bilimler alanlarında Yunus Nadi Armağanı verilmektedir.

Eserleri: Kırk Dokuz Saat Zeplin İle Havada (1930, anı-seyahat), Ankara'nın ilk günleri (1955), Babıali'nin Millî Hareketi dağıtmak ve Mustafa Kemal'i tevkif etmek teşebbüsü, Ali Galib Hadisesi (1955), Birinci Büyük Millet Meclisinin açılışı ve isyanlar (1955), Çerkez Ethem kuvvetlerinin ihaneti (1955), Kurtuluş Savaşı Anıları (1955, 1978), Mustafa Kemal Paşa Samsun'da (1955), Cumhuriyet Yolunda.