Yücel Erten Yazıları

Yücel Erten Kimdir?

Yücel Erten, 19 Ekim 1945 yılında Muş'ta doğdu. Türk oyuncu, yönetmen, sanat yönetmeni, yazar, çevirmendir. İlk ve orta öğrenimini Antalya ve Ankara'da tamamladı. Çocukluktan itibaren tiyatro ile ilgilendi; Ankara Radyosu'nun Çocuk Saati programına eleman yetiştirmek için açılan kurslara ve Halkevi'nin tiyatro kurslarına katıldı. Arkadaşlarıyla Milli Türk Talebe Birliği (MTTB) bünyesinde Ankara Gençlik Tiyatrosu'nu kurarak oyunlar sahneledi. 1964 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Tiyatro bölümüne girdi. Öğrencilik yıllarında amatör tiyatroya devam ederek arkadaşlarıyla Sahne 9 topluluğunu kurdu. 1969 yılında Soytarılar adlı oyunu sahneleyerek Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü Yüksek Devresini bitirdi ve Ankara Devlet Tiyatrosu'nda stajyer sanatçı olarak göreve başladı. 1970 yılında konservatuvara öğretmen yetiştirmek üzere yurtdışına öğrenci göndermek için açılan sınavı kazandı ve devlet bursuyla Federal Almanya'ya gitti. Essen'deki Folkwang Yüksek Okulu'nun Reji bölümünü ve aynı okuldaki dekor kostüm programını tamamladı. Almanya'daki öğrenimi sırasında İsviçre'de Züricher Schauspielhaus (1972), Almanya'da Staatstheater Hannover (1973), Stædtische Bühnen Essen (1974) ve Bühne 64'te (1975) reji asistanlığı ve yardımcı rejisörlük yaptı. Diploma çalışması olarak Aristofanes'in Kadınlar Devleti oyununu sahneledi ve bu oyunla okulun mezun olan başarılı öğrencilerine verilen Folkwang Ödülü'ne layık görüldü. Eğitimini tamamladıktan sonra Türkiye'ye döndü.

Türkiye'ye döndükten sonra Ekim 1974 ile Aralık 1975 arasında Ankara Devlet Konservatuvarı'nda ders verdi ve öğrencileriyle Franz Kafka'nın Duruşma adlı oyununu sahneledi. 1975 Temmuz'unda İskenderun'da zorunlu askerlik hizmetini yaptıktan sonra Ankara Devlet Tiyatrosu'na tayin oldu. Erten'in Ankara Devlet Tiyatrosu'nda sahnelediği ilk oyun, Recep Bilginer'in Parkta Bir Sonbahar Günüydü adlı eseriydi. 2000 yılında emekli olana kadar Ankara Devlet Tiyatrosu'nda on üç oyun sahneledi. 1979'da sahnelediği Bertolt Brecht'in Arturo Ui'nin Önlenebilir Tırmanışı adlı oyunu, Ankara Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenen ilk Brecht oyunu oldu. Ankara Devlet Tiyatroları'nda rejisör olarak görev yaparken İstanbul, İzmir, Adana, Antalya ve Trabzon Devlet Tiyatroları; İstanbul, İzmit ve Eskişehir Şehir Tiyatroları; Kent Oyuncuları, Ankara Sanat Tiyatrosu, Tiyatro Stüdyosu, Tiyatro Kumpanyası, Öteki Tiyatro, Aysa Prodüksiyon Tiyatrosu, Bilkent Oyuncuları ile İstanbul, Ankara, İzmir ve Mersin Devlet Operalarında konuk yönetmenlik yaptı. 1988 yılından itibaren yurtdışında da çalışmalar yaptı; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Özbekistan, Almanya, Makedonya ve Polonya'da oyunlar yönetti. 1988 yılında KKTC Belediye Tiyatrosu'nda sahnelediği Güngör Dilmen'in Midas'ın Kulakları oyunu KKTC'de Yılın Sanat Olayı seçildi. 1989 yılında Makedonya Halklar Tiyatrosu ile Kafkas Tebeşir Dairesi'ni sahneleyen Erten, bu sahnelemesiyle Yugoslavya'da En İyi Rejisör Ödülü'nü aldı.

Rejisörlüğün yanı sıra dönem dönem Ankara Devlet Konservatuvarı, DTCF Tiyatro Bölümü ve Makedonya Üsküp Tiyatro Akademisi'nde eğitim alanında hizmet verdi. Ekim 1992'den itibaren 16 ay süreyle Devlet Tiyatroları'nda Genel Müdürlük ve Başrejisörlük görevlerini yürüttü. Bu görevde bulunduğu sürede Devlet Tiyatroları'nın yeniden yapılanması için gerekli yasal düzenlemelerin hazırlanmasına çalıştı; genel müdürlük için seçim yöntemini hayata geçirmek amacıyla istifa etti. 2000 yılında yönetimi protesto amacıyla Devlet Tiyatrolarından kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Emekliliğinden sonra serbest rejisör olarak çalıştı. Makedonya Dramski Teatar'da Ferhat ile Şirin (2000), İstanbul Şehir Tiyatroları'nda Schweyk II. Dünya Savaşı'nda ve İzmit Şehir Tiyatrosu'nda Bir Şehnaz Oyun (2001), Aysa Prodüksiyon için Kadınlar Devleti (2002) yönettiği oyunlardan bazılarıdır. Polonyalı yazar Slawomir Mrozek'in bir öyküsünden oyunlaştırıp Üsküp Halk Tiyatrosu'nda sahnelediği Sınırdaki Ev adlı oyun ile 2003 yılında Makedonya Ulusal Tiyatro Festivali'nde En Başarılı Oyun Ödülü'ne değer görüldü. Haziran 2002'de İzmit Şehir Tiyatrosu'nun Genel Sanat Yönetmeni oldu; 2004 yılında bu görevden alınana kadar bu görevi sürdürdü. 2004'ten itibaren serbest rejisör olarak çalıştı ve İstanbul'da yaşadı. Film ve dizi oyunculuğu da yaptı. 2021 yılında kurulan İzmir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları'nın (İzBBŞT) kurucu genel sanat yönetmeni oldu. Tiyatronun açılışı, Erten'in 1995'te Aziz Nesin öykülerinden uyarladığı Azizname adlı oyunla yapıldı.

Yabancı dillerden Türkçeye oyun çevirileri, sahne uyarlamaları ve Türkçeden Almancaya beş oyun çevirisi bulunmaktadır. Kadınlar Devleti, Cumhuriyet Yolu ve Suikast isimli üç oyunu vardır. Ödenekli tiyatroların sorunları hakkında "Devletin Tiyatrosu Olmaz mı?" (2012), tiyatro anılarını içeren "Akıntıya Kürek" (2018) ve "Yelkenler Fora" (2023) adlı kitapları yayımlanmıştır. Erten, sahnelediği 70'i aşkın oyunda 40 ödülle onurlandırılmıştır.