Vasıf Öngören Yazıları

Vasıf Öngören Kimdir?

1938'de Tavşanlı'da dünyaya geldi. Diyarbakırlı bir ailenin oğludur. Babası, Garp Linyitleri İşletmesi'nde memur olan Bedrettin Öngören, annesi Cemile Hanım'dır. Karikatürist ve yazar Ferit Öngören ile şair Veysel Öngören'in kardeşidir. Tavşanlı Ortaokulu ve Kütahya Lisesi'nde öğrenim gördü. Tiyatroya ilgisi ortaöğrenimi sırasında ortaya çıktı ve lisede üç yıl boyunca okulun tiyatro kolunu yönetti.

Liseden sonra üniversite öğrenimi için İstanbul'a gitti; iki yıl İstanbul Üniversitesi Jeofizik Bölümü'nde okudu. 1958 yılında Eminönü Halkevi'nde Gençlik Tiyatrosu'nun çalışmalarına katıldı. 1959'da Türk Milli Talebe Federasyonu Gençlik Tiyatrosu'na girdi. Çalışmalarında yer aldığı Pabuççu Ahmet ve Midas'ın Kulakları adlı oyunların İtalya ve Almanya'ya götürülmesi ve Almanya'da Erlangen Tiyatro Şenliği'ne katılması, tiyatro tutkusunu arttırdı. 1962'de İstanbul Üniversitesi Jeofizik Bölümü'nü yarıda bırakarak tiyatro öğrenimi görmek üzere Berlin'e gitti.

Berlin'de Freie Universität Theaterwissenschaft (Felsefe Fakültesi'nin Tiyatro Bilimleri) bölümüne yazıldı ve Doğu Berlin'e geçerek Berliner Ensemble'da Manfred Wekwerth'in reji çalışmalarına katıldı. Böylece, Epik Tiyatro'yu kaynağından öğrenme olanağı buldu. Geçimini sağlamak ve eğitimine devam etmek için fabrikalarda işçilik, tercümanlık, sokak ressamlığı gibi işler yaptı. Kendisi gibi İstanbul'daki eğitimini bırakıp Berlin'e tiyatro eğitimi almaya gelen arkadaşı Nuran Oktar ile 1964 yılında evlendi. Bu evlilikten bir kızı dünyaya geldi (1968). Kızı Aslı Öngören de tiyatrocu olmuştur.

Türkiye'ye döndükten sonra Ankara ve İstanbul tiyatrolarında oyunculuk yaptı. 1965 yılında, daha sonra Almanya Defteri adıyla tekrar yazacağı, ilk oyunu Göç'ü yazdı. Bu oyun, İstanbul Uluslararası Tiyatro Şenliği'nde Gençlik Tiyatrosu tarafından sergilendi; ikincilik ödülü aldı. 1966'da askerliğini köy öğretmeni olarak yapmak üzere Kayseri'nin Dereköy'üne tayin oldu. 1966–68 yıllarında askerliği sırasında ünlü oyunu Asiye Nasıl Kurtulur?'u yazdı.

Askerlikten sonra Halk Oyuncuları'nda profesyonel oyunculuk yaptı, çeşitli gazetelerde estetik, sanat, kültür sorunları üzerine yazılar yazdı. Epik tiyatroya ilgili arkadaşları ile 1969'da Ankara Birliği Sahnesi adlı tiyatro topluluğunu kurdu. 1970'te Ankara Birliği Sahnesi'nde "Asiye Nasıl Kurtulur?"u sahneledi. Büyük başarı kazanan oyun Rusça, Azerice, Kazakça, Yugoslavca ve Fransızca'ya çevrildi. Öngören, Ankara Sanat Sevenler Derneği tarafından yılın en başarılı rejisörü ve yazarı olarak ödüllendirildi. 1971'de Brecht'in "Adam Adamdır" oyununu yönetti; Ankara Birliği Sahnesi, oyun sahneye konulmak üzere iken dağıldı. 12 Mart Muhtırası sonrasında kurduğu tiyatro topluluğu gizli örgüt sayılarak 6 yıl 8 ay hüküm giydi. İki yıl cezaevinde kaldıktan sonra aftan yararlanarak serbest kaldı. Cezaevinde kaldığı dönemde Oyun Nasıl Oynanmalı? adlı oyununu yazdı. 1976'da İstanbul Birlik Sahnesi'ni kurdu.

1977'de "Zengin Mutfağı" oyununu ilk kez sahneledi. Oyun "İsmet Küntay Ödülü" ve "Sanat Sevenler Derneği Ödülü" dahil 4 ödül kazandı. Aynı sene kızı Aslı Öngören'e adadığı masal kitabı "Masalın Aslı"nı yazdı. Bu kitap 1978'de Almanya'da Almanca olarak basıldı ve 1979'da Çocuk Kitabı kategorisinde Alman Gençlik Edebiyat Ödülü'ne aday gösterildi. 1979'da Nâzım Hikmet'in "Memleketimden İnsan Manzaraları" kitabından oyunlaştırdığı "1941-42'den İnsan Manzaraları" adlı oyunu Birlik Sahnesi'nde sahneledi. Aynı yıl, "Oyun Nasıl Oynanmalı?" Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından sahnelendi. 12 Eylül Darbesi sonrasında yargılandığı Barış Derneği Davası'ndan beraat eden Öngören, 1980 yılında yurtdışına çıkarak Batı Berlin ve Amsterdam'da çalışmalarını sürdürdü. Hollanda'da yaşayan Türk işçi ve öğrencilerden oluşturduğu tiyatro topluluğu, ölümünden sonra Vasıf Öngören Tiyatrosu olarak anıldı. Yeni Nesil adlı oyunu üstünde çalışırken kalp krizi geçiren Öngören, 14 Mayıs 1984'te Amsterdam'da öldü. İstanbul'a getirilen cenazesi, Şişli Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.