Sokullu Mehmet Paşa Yazıları

Sokullu Mehmet Paşa Kimdir?

1505 yılında Bosna'nın Sokoloviçi kasabasında (Vişegrad yakınları) doğdu. Doğum adı Bajo Sokolović (Bayo Sokoloviç)'tir. Sırp Ortodoks bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Sokullu, Kanuni Sultan Süleyman'ın ilk yıllarında devşirme sistemiyle Edirne Sarayı'na getirildi. Burada eğitildikten sonra İstanbul'a gönderilerek Enderun'a alındı. Hazine ve hasodada çalıştı; sırasıyla rikabdar, çukadar, silahtar ve 1541'de kapıcıbaşı oldu.

1546'da sancakbeyliği rütbesiyle kaptanıderyalık görevine getirildi. Bu görevdeyken Trablusgarp Seferi'ne katıldı ve İstanbul Tersanesi'ni genişletip yeniledi. 1549'da vezirliğe yükselerek Rumeli Beylerbeyliği'ne atandı. 1551'de Avusturya ile Osmanlı Devleti arasındaki Erdel Seferi'ne komutan olarak gönderildi. 80.000 kişilik orduyla Erdel'e girerek önemli kaleleri ele geçirdi; ertesi yıl Temeşvar Kalesi, Kara Ahmet Paşa ile birlikte alındı.

İran Seferi sırasında Rumeli askeriyle Tokat'ta kışladı. Kanuni Amasya'ya geldiğinde, üçüncü vezir rütbesiyle Divan üyeleri arasına katıldı. Düzmece Mustafa olayını bastırdıktan sonra, 1559'da Şehzade Selim ile Şehzade Bayezit arasındaki savaşta Selim'den yana olunca savaşın kazanılmasında büyük etkisi görüldü. 1561'de üçüncü vezir iken Kanuni'nin torunu ve II. Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi. Aynı yıl ikinci vezirliğe yükseldi. 1565'te Semiz Ali Paşa'nın ölümüyle boşalan sadrazamlığa atandı.

Sokullu Mehmet Paşa, Erdel üzerine sefer açılmasına karar verdi. Yaşlı Kanuni Sultan Süleyman'ın da katıldığı bu seferde Zigetvar Kalesi ele geçirildi. Kalenin alınmasından önce ölen Kanuni'nin yerine geçen oğlu II. Selim, Sokullu'yu görevinde bıraktı ve sadrazamını yetkilerini kullanmakta tümüyle serbest saydı. Sokullu bu dönemde Arabistan, Yemen ve Basra ayaklanmalarını bastırdı; Avusturya ile 1568'de sekiz yıl süren bir barış antlaşması imzaladı. Don ile Volga ırmaklarını bir kanalla birleştirerek Asya içlerine ulaşmayı tasarladı. Bunun için büyük bir işçi ordusuyla kanal açtırmaya başladıysa da hava şartları nedeniyle çalışmalar sürdürülemedi. 1570'te Kıbrıs'ta gelişen olaylar adanın fethini zorunlu kılınca kanal işi geri kaldı. Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Kıbrıs'ı ele geçirdi. Haçlı Donanması'nın misillemesinde Osmanlı donanması İnebahtı'nda yenildi. Sokullu, ertesi yıl 300 gemilik büyük bir donanmayı Kılıç Ali Paşa komutasında Akdeniz'e gönderdi; bu donanmanın karşısına çıkan olmadı. 1574'te Tunus ve Halkulvad kaleleri ele geçirildi.

Aynı yıl II. Selim öldü. Yerine geçen oğlu III. Murat, Sokullu Mehmet Paşa'yı sadrazamlıkta bıraktı. Ancak yeni padişah, Sokullu'nun karşıtlarıyla iş birliği halindeydi. Yine de Sokullu, İran cephesinde çıkan olaylarla uğraşmak zorunda kaldı. Sınır sataşmaları yüzünden Sokullu'nun karşı koymasına karşın İran Seferi'ne karar verildi. Lala Mustafa Paşa komutanlığında başlayan sefer, Sokullu'nun ölümünden sonra da sürdü. Öte yandan Lehistan tahtına Erdel Voyvodası Bathory oturdu; Osmanlı egemenliğini kabul ettiği gibi Kırım hanına da vergi vereceğini belirtti. Sokullu, ölümünden az önce Kuzey Afrika'daki gelişmelere de karışma fırsatı buldu ve Fas Osmanlı yönetimini kabul etti.

Sokullu Mehmet Paşa, 14 yıl 3 ay 17 gün süren sadrazamlığı döneminde devleti başarıyla yönetmesine karşın birçok düşman edinmişti. 11 Ekim 1579 tarihinde İstanbul'daki sarayında bir ikindi divanı sırasında, derviş kılığındaki bir katilin hançeriyle ağır yaralandı ve iki saat sonra hayatını kaybetti. Eyüpsultan'da bulunan türbesine defnedildi. Üç oğlu olmuştur: Kurd Bey, Sokolluzâde Hasan Paşa ve Han İbrahim Paşa.

Sokullu Mehmet Paşa, birçok hayır eseri bırakmıştır. Cami, medrese ve kervansaraydan oluşan bu eserler İstanbul'da Kadırga ve Azapkapı semtlerinde, ayrıca Lüleburgaz, Havsa (Edirne) ve Payas (Hatay)'tadır. Don-Volga kanalı, Süveyş Kanalı ve İzmit Körfezi-Sapanca Gölü-Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz'e alternatif bir boğaz açma gibi çağının ötesinde projeleri vardı. Devlet teşkilatı içinde de önemli düzenlemeler yapmıştır.