Sevan Nişanyan Yazıları

Sevan Nişanyan Kimdir?

1956 yılında İstanbul'da doğan Sevan Bedros Nişanyan, ilköğrenimini Pangaltı Mıhitaryan Okulunda gördü ve 1968'de Milliyet gazetesi tarafından düzenlenen İlkokullararası Bilgi ve Kültür Yarışması'nda üçüncü oldu. Orta öğrenimini Işık Lisesi ve Robert Lisesinde tamamladı. 1974'te ABD'ye giderek Yale Üniversitesinde felsefe okudu ve Columbia Üniversitesinde siyaset bilimi doktorasına kabul edildi; Latin Amerika siyasi partileri hakkındaki doktora tezini tamamlamadan Türkiye'ye döndü. Türkçeye çevirdiği Grundrisse, yazdığı yüz sayfalık bir ön söz ile 1979'da yayımlandı. Birikim dergisinde ve The New York Times'ta yazıları çıktı.

1984-1985 yıllarında Commodore 64 adlı kişisel bilgisayarı Türkiye'ye getiren firmanın kurucusu ve yöneticisi oldu. Bilgisayar programcılığı ile ilgilendi, çeşitli konuşma ve konferanslara katıldı. Türkiye'nin ilk popüler bilgisayar dergisi olan Commodore'u kurup orada Baytan Bitirmez müstear ismiyle yazılar yazdı. 1986'da vizyona giren Flight of the Spruce Goose filmine senaryo danışmanlığı yaptı.

Çeşitli Britanya ve Uzak Doğu yayınevleri için seyahat kitapları kaleme aldı. 1998 yılında "Küçük Oteller Kitabı"nı ilk kez yayımladı; Türk turizmine kitle turizmi dışında yeni bir yön kazandırma çabası olarak görülebilecek bu kitap, her sene yenilenerek bir referans kitabı haline geldi.

1995 yılında eşi Müjde Tönbekici ile birlikte İzmir'in Selçuk ilçesinin Şirince köyüne yerleşen Nişanyan, bu köyde geleneksel mimari dokuyu korumak ve canlandırmak için yaptığı çalışmalarla tanındı. Eski köy evlerini geleneksel tarzda onararak oluşturduğu Nişanyan Evleri adlı otel 1999'da işletmeye girdi. Şirince'de yıkılmakta olan evleri resmî izin olmadan restore ettiği gerekçesiyle 2001 yılında 2863 sayılı yasa kapsamında 10 ay hapis cezası aldı.

Bu dönemde Türkçenin etimolojisi üzerine ilk kapsamlı bilimsel çalışma olan "Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü"nü tamamladı; aynı sözlüğün popüler bir özeti olan "Elifin Öküzü ya da Sürprizler Kitabı" yayımlandı. 2004'te İnsan Hakları Derneği tarafından verilen Ayşenur Zarakolu Özgür Düşünce Ödülü'ne layık görüldü. 2016 yılında Ermenistan Diaspora Bakanlığı tarafından William Saroyan Nişanı ile onurlandırıldı.

Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu bölgeleri hakkında resmî görüşün verilerini sorgulayan "Ankara'nın Doğusundaki Türkiye" adlı gezi rehberi 2006'da yayımlandı. Nişanyan'ın Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemine ilişkin eleştirel görüşlere yer veren "Yanlış Cumhuriyet: Atatürk ve Kemalizm Üzerine 51 Soru" adlı kitabı 2008'de basıldı. "Sözlerin Soyağacı"nın geniş ölçüde gözden geçirilmiş ve genişletilmiş yeni versiyonu da aynı tarihte piyasaya sunuldu.

Agos gazetesindeki köşe yazarlığının yanı sıra, 29 Ekim 2008 ile 14 Aralık 2009 tarihleri arasında Taraf gazetesinde "Kelimebaz" adıyla dile ilişkin köşe yazıları yazdı. Bu yazıları iki ayrı kitapta toplanarak "Kelimebaz – 1" ve "Kelimebaz – 2" isimleriyle yayımlandı.

2009'dan itibaren Anadolu yer adlarına ilişkin geniş kapsamlı bir çalışma başlatan Nişanyan, ilk ürünleri 2010'da piyasaya çıkan "Adını Unutan Ülke: Türkiye'de Adı Değiştirilen Yerler Sözlüğü" adlı kitapta ve Index Anatolicus web sitesinde yayımlandı. Aynı dönemde TESEV için "Hayali Coğrafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye'de Değiştirilen Yeradları" başlığıyla bir rapor hazırladı. Likya hakkında kitap yazma çalışması sırasında aklına düşen kaya mezarı inşa etme fikrini 2012 yılında Şirince'de gerçekleştirdi. Agos yazılarını da kapsayan otobiyografisi "Aslanlı Yol" 2012 yılında yayımlandı.

2008 yılında eşi Müjde Tönbekici'den ayrılan Nişanyan'ın üç çocuğu vardır. 2009 yılında Aynur Deniz ile evlenmiştir. Üç evlilik yapan Nişanyan'ın toplam beş çocuğu vardır: Arsen (1993), Iris (1996), Tavit (2000), Anahit (2010) ve Mihran (2012). Mayıs 2019'da Ermenistan vatandaşlığına geçtiğini duyurdu. 5 Mayıs 2019'da Yunanistan'ın Sisam adasında Ira Tzourou ile evlendi. Kendisini açık sözlü ateist olarak tanımlamaktadır.

Şirince'de inşa ettiği taş binalar mühürlendikten sonra mührü sökerek inşaata devam eden Nişanyan iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Daha önce onanan hapis cezaları da buna eklenince infaz süresi 11 yıl 5 aya çıktı. Nişanyan, tutuklu bulunduğu Foça Açık Cezaevi'nden 15 Temmuz 2017'de firar etti ve Yunanistan'a siyasi sığınma talebinde bulundu. Yunanistan'ın Sisam adasında dört yıl yaşadıktan sonra Ekim 2021'de Belgrad üzerinden Sisam'a dönerken Yunanistan makamları tarafından persona non grata ilan edilerek sınır dışı edildi. 2,5 ay sonra Yunanistan'a döndü. 2022 yılı itibarıyla Karadağ'da yaşamaktadır.