Piri Reis Yazıları

Piri Reis Kimdir?

Piri Reis, 1465-1470 yılları arasında, Gelibolu'da doğmuştur. Asıl adı Muhyiddin Pîrî Bey olup, künyesi Ahmed ibn-i el-Hac Mehmed El Karamanî'dir. Babası Karamanlı Hacı Mehmed, amcası ise ünlü denizci Kemal Reis'tir. Ailesi, Fatih Sultan Mehmed devrinde Karaman'dan İstanbul'a göç ettirilen ailelerdendir; bir süre İstanbul'da yaşadıktan sonra Gelibolu'ya yerleşmişlerdir.

Piri Reis, amcası Kemal Reis ile birlikte Eğriboz dolaylarında bulunmuş ve onunla birlikte Cerbe Adası'na yerleşerek korsanlık yapmıştır. 1481'de Akdeniz'de korsanlığa başlayan Piri ve amcası, 1491'den sonra Sicilya, Sardunya, Korsika adalarına ve Güney Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldılar. 1486'da Granada'nın Osmanlı Devleti'nden yardım istemesi üzerine, 1487-1493 yılları arasında gemilerle Granada'lı Müslümanları İspanya'dan Kuzey Afrika'ya taşımakla görevlendirildiler. II. Bayezid'in Akdeniz'deki korsanları Osmanlı donanmasına çağırması üzerine 1494'te amcasıyla birlikte İstanbul'da padişahın huzuruna çıktı ve donanmanın resmî hizmetine girdiler.

1499-1502 yıllarında Osmanlı Donanması'nın Venedik Donanması'na karşı mücadelesinde gemi komutanlığı yapan Piri Reis, Birinci ve İkinci Lepanto Muharebeleri'ne katıldı. Akdeniz'deki seyirleri sırasında gördüğü yerleri ve başından geçenleri, daha sonra Kitab-ı Bahriye adını alacak kitabının taslağı olarak yazdı. 1495-1510 yıllarında İnebahtı, Modon, Koron, Navarin, Midilli ve Rodos gibi deniz seferlerinde görev aldı.

1511'de amcasının bir gemi kazasında ölümünün ardından Gelibolu'ya yerleşen Piri Reis, 1513 tarihli ilk dünya haritasını çizdi. Bu harita, Atlas Okyanusu, İber Yarımadası, Afrika'nın batısı ile Amerika'nın doğu kıyılarını kapsamaktadır. Haritayı dünya çapında önemli kılan, günümüze ulaşmamış olan Kristof Kolomb'un Amerika haritasındaki bilgileri içerdiği rivayetidir. Piri Reis bu haritayı, 1517'deki Mısır seferi sırasında Yavuz Sultan Selim'e sundu. 1516'da Osmanlı donanmasında bir kadırganın kaptanı olarak Derya Beyi rütbesini aldı ve Mısır'ın fethine katıldı; İskenderiye'yi ablukaya alan donanmanın komutanıydı.

Seferin ardından Gelibolu'ya dönen Piri Reis, denizcilik notlarını 1521'de Kitab-ı Bahriye'de bir araya getirdi. 1522'de Rodos Kuşatması'na katıldı. 1524'te Mısır seyrinde kılavuzluğunu yaptığı sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'nın beğenisini kazanınca, 1526'da yeniden düzenlediği Kitab-ı Bahriye'yi Kanuni Sultan Süleyman'a sundu. 1528 veya 1529'da ilkinden daha ayrıntılı ikinci dünya haritasını çizdi. 1533'te Barbaros Hayreddin Paşa'nın kaptan-ı derya olmasıyla Piri Reis de Derya Sancak Beyi unvanını aldı.

Osmanlı Donanması'ndaki son yıllarını güney sularında geçiren Piri Reis, Sinan Reis'in 1546'da ölümünden sonra Hint Kaptanlığı (Mısır Kaptanlığı) görevine getirildi. Umman Denizi, Kızıl Deniz ve Basra Körfezi'ndeki deniz görevlerinde bulundu. 26 Şubat 1548'de Aden'i Portekizlilerden geri aldı. 1552'de Maskat'ı ve Kişm Adası'nı alarak Hürmüz Kalesi'ni kuşattı ancak alamadı. Kuşatmayı kaldırıp ganimet yüklü gemilerle Mısır'a döndüğü için, donanmayı Basra'da bırakmak ve kuşatmayı kaldırmak suçlarıyla yargılandı. Kanuni Sultan Süleyman'ın fermanı üzerine 1554'te Kahire'de idam edildi. İdam edildiğinde 80 yaşının üzerindeydi ve terekesine devlet tarafından el konuldu; mezarının yeri bilinmemektedir.

Piri Reis, Amerika'yı gösteren dünya haritaları ve Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabıyla tanınmıştır. Ayrıca Hadikat'ül Bahriye, Bilad-ül Aminat ve Eşkalname gibi eserleri de bulunmaktadır.