Orhan Gazi Yazıları

Orhan Gazi Kimdir?

Orhan Gazi veya Orhan Bey (Osmanlı Türkçesi: اورخان غازی; d. y. 1281, Söğüt – ö. Mart 1362, Bursa), Osmanlı İmparatorluğu'nun ikinci padişahıdır. 1324 ile 1362 yılları arasında hüküm sürmüştür. Babası Osman Gazi'den 16.000 km² olarak aldığı beyliği, oğlu I. Murad'a 95.000 km² ila 100.000 km² arasında bir toprak bıraktığı bilinmektedir. Osmanlı Beyliği'nin kurucusu Osman Gazi ve Malhun Hatun'un oğludur. Sarışın, uzun boylu ve mavi gözlü, halk tarafından çok sevilen, ulemaya saygılı, merhametli bir hükümdar olarak tanımlanır. Sık sık halkın arasına karıştığı ve dertlerini dinlediği söylenir. Kulağında siyah bir beni vardı. Davranışları dengeli ve kararlıydı. Daima tedbirli davranırdı. İyi ahlâklı olarak bilinirdi.

Osmanoğullarının en uzun ömürlüsü olan Orhan Bey'in çocukluğu ve gençliği bilinmemektedir. Nasıl yetiştiği, nasıl eğitim aldığı, hatta okur yazar olup olmadığı bilinmemektedir. Osmanlı tarihlerinde adının ilk geçişi 1298'de Nilüfer Hatun (Yarhisar Tekfuru kızı Holofira) ile evlendirilmesi nedeniyle olmuştur. 1300'de Köprühisar'ın fethinde bulunmuş ve Karacahisar uç beyliği verilmiştir. Osman Bey oğlunu emir-i kebir (beylerbeyi) rütbesi ile küçük beylik ordusuna komutan atamış ve bundan sonraki babasının her askerî eylemine katılmıştır. İlk meydan savaşı Çavdarlı Tatara karşı olan Oynaş Hisarı Muharebesidir. Bundan sonra Karaçepüş, Absu, Karatekin, Orhaneli gibi kaleleri fethetmiştir. Beyliğe babasının sağlığında mı yoksa ölümünden sonra mı geçtiği konusu tartışmalıdır. Babası Osman Gazi'nin vefatı üzerine 1326'da bey olmuştur. Aşıkpaşazade, Oruç Bey, Neşri gibi ilk Osmanlı tarihçileri ve geleneksel kabul edilen anlatıma göre Beylik ileri gelenleri ve Osman Bey'in çocukları Osman Bey'in ölümü ardından bir toplantı yapmışlar; bu toplantıda Orhan Bey kardeşi Alaaddin'in Bey olmasını önermiş ama Alaaddin bunu kabul etmeyip, kardeşi Orhan'ın askerî başarılarından dolayı, devlet ileri gelenlerinin uygun gördüğü gibi küçük kardeşi Orhan'ı Beylik tahtına münasip gördüğünü ifade etmiş ve böylece Orhan tahta geçmiştir. Orhan Bey'e "Şücaeddin", "İhtiyareddin" ve "Seyfeddin" unvanları verilmiştir. Adına tuğra çekilen ilk Osmanlı beyidir. "Sultan" unvanını kullanan ilk Osmanlı padişahının I. Murad olduğu kabul edilmekle birlikte, bazı kaynaklar Orhan Bey'i bu unvanı kullanan ilk padişah olarak kabul etmektedir; adına darb edilen sikkede "Sultan-ı Azam Orhan Bey" yazmaktadır ve bir tuğrasında "Sultan Orhan" ibaresi bulunmaktadır.

Anadolu'da fetihlerle geçen beylik yıllarının ilk döneminde, diğer Anadolu beylikleri gibi İran'da kurulu İlhanlılar'ı metbu sayıp yıllık vergi ödemeye devam etmiştir. Diğer yandan Bizans topraklarına yönelik akınlar ve fetihlerle Osmanlı Beyliği güç kazanmıştır. Orhan Bey 1321'de Mudanya'yı fethederek beyliğini Marmara Denizi kıyısına ulaştırmıştır. 1323 yılında Gebze'de kendi adında camii yaptırmıştır. 1321 ve 1326'ya kadar Gazi komutanlar emri altında Osmanlı beylik birlikleri beylik sınırlarına sevk edilmiş; Konur Alp Batı Karadeniz dolaylarına, Akça Koca İzmit dolaylarına, Abdurrahman Gazi Yalova (Yalakabad) dolaylarına akınlar yaparak Yalova, Akyazı, Mudurnu, Pazaryeri (Ermenipazarı), Sapanca (Ayangölü), Kandıra, Samandra fetihleri yapılmıştır. 1326'da hedef, bölgenin en büyük merkezi olan ve yıllardır abluka altında tutulan Bursa kenti olmuştur. Önce Orhaneli (Adranos) kalesi alınmış ve yıkılmış; sonra Bursa hisarını kuşatmak üzere Pınarbaşı mevkiinde karargâh kurulmuştur. Köse Mihal Bey'in diplomatik çabaları sonucu kale muhafızı Evranos kaleyi savaşsız teslim etmiştir. Bursa'nın alınmasıyla Orhan Gazi tarafından başkent yapılmıştır. Mayıs 1329'da Bizans imparatoru III. Andronikos ve İoannis Kantakuzinos komutasındaki Bizans ordusu ile Osmanlı ordusu arasında Maltepe (Palekanon) Savaşı gerçekleşmiş; Bizans ordusu yenilgiye uğramıştır. Bu zaferin ardından İznik (Nicea) 2 Mart 1331'de fethedilmiş ve bir Osmanlı kültür, ticaret ve sanat merkezi haline getirilmiştir. İzmit (Nikomedia) 1337'de fethedilmiştir. Orhan Bey bu nedenle 1340'lı yıllarda beyliğini yeni bir strateji olan komşu Türkmen beyliklerin fethine yöneltmiştir. Önce Karesi Beyliğinde hükümdarlık kavgasına müdahale eden Orhan Bey, 1342'de Ulubad, Karacabey (Mihaliç) ve Mustafakemalpaşa (Kırmastı) kalelerini işgal etmiş; 1345'teki Karesi Seferi ile Balıkesir, Manyas, Edincik ve Erdek kentlerini topraklarına katmıştır. Sonra İç Anadolu'ya yönelik akınlar 1354'te Gerede ve Ankara kalelerinin ele geçirilmesiyle sonuçlanmıştır.

Orhan Bey'in hükümdarlığının son döneminde Rumeli'ye geçiş stratejisi ortaya çıkmıştır. Bizans İmparatoru VI. İoannis Kantakuzenos ile kurulan yakın ilişkiler çerçevesinde, 1346'da Orhan Bey, VI. İoannis'in kızı Theodora ile evlenmiştir. 1352'de oğlu Süleyman Paşa komutasındaki Osmanlı birliği, VI. İoannis'e yardım etmiştir. 1353'te Çimpe Kalesi, Süleyman Paşa'ya askerî üs olarak verilmiş; 1354'teki büyük depremin ardından Gelibolu fethedilerek Türkmenler yerleştirilmiştir. Bu gelişmeler Osmanlıların Rumeli'deki ilerleyişinin başlangıcı olmuş; Bolayır, Keşan ve Tekirdağ fethedilmiştir. 1357'de Süleyman Paşa'nın ölümü üzerine Rumeli'deki Osmanlı ordularının komutasını Orhan Bey'in oğlu Murad Bey üstlenmiş; 1361'de Dimetoka ve Edirne ele geçirilmiştir.

Devlet alanında Orhan Bey, Osmanlı Beyliği'ni yeni yasalar ve düzenlemelerle devlet yapısına kavuşturmuştur. İlk kez vezir ataması bu dönemde yapılmış, ilk kadı ve subaşı atamaları gerçekleştirilmiş, sancaklara kadılar gönderilmiş, Divan Örgütü ile vakıf sistemi ve adli teşkilat kurulmuştur. Askerlik alanında yaya ve müsellem olarak ilk düzenli Osmanlı ordusu kurulmuş, ilk donanma çalışmaları yapılmıştır. Ticaret ve ekonomi alanında ise Bursa'da 21 maddelik ilk İhtisab Kanunnamesini çıkarmıştır.

Orhan Gazi, son yıllarında Osmanlı Devleti'nin idaresini oğlu şehzade Murat'a bırakarak hayatını Bursa'da geçirmiştir. Ölüm nedeni ve yılı hakkında tarihçiler arasında ihtilaf bulunmaktadır. Âşıkpaşazâde, Orhan Bey'in 1358'de öldüğünü yazarken; bazı tarihçiler 1360, bazıları ise 1362 yılını belirtir. Orhan Bey, Bursa'da, Gümüşlü Kümbet'te babasının türbesine gömülmüştür.

Ailesi: Eşleri Nilüfer Hatun (Yarhisar tekfurunun kızı, I. Murad'ın annesi), Asporça Hatun (Bizans İmparatoru II. Andronikos'un kızı olduğu düşünülür, Şehzade İbrahim, Şehzade Şerefullah, Selçuk Hatun ve Fatma Hatun'un annesi), Theodora Hatun (Bizans İmparatoru VI. İoannis'in kızı, Şehzade Halil'in annesi) ve Eftandise Hatun'dur (Mahmud Alp'in kızı olabilir). Erkek çocukları: Sultan Bey (1348'den önce ölmüştür), Süleyman Paşa (1306-1357, Rumeli Fatihi olarak bilinir), İbrahim Bey (1310-1362, Eskişehir sancakbeyi), Şerefullah Bey (1362'den önce ölmüştür), I. Murad Hüdavendigâr (1326-1389), Kasım Bey (1346 civarı ölmüştür) ve Halil Bey'dir (1347-1362). Kız çocukları: Fatma Hatun, Selçuk Hatun ve Hatice Hatun'dur.