Niels Bohr Yazıları

Niels Bohr Kimdir?

Niels Henrik David Bohr, 7 Ekim 1885'te Danimarka'nın Kopenhag şehrinde, üç çocuklu bir Yahudi ailenin ikinci çocuğu olarak doğdu. Babası Kopenhag Üniversitesi'nde fizyoloji profesörü olan Christian Bohr, annesi ise bankacılık ve parlamenter çevrelerde tanınan Ellen Adler Bohr'du. Ablası Jenny öğretmen, küçük kardeşi Harald ise matematikçi ve 1908 Yaz Olimpiyatları'nda Danimarka millî takımında oynayan bir futbolcuydu. Niels Bohr da tutkulu bir futbolcuydu ve Akademisk Boldklub'da kaleci olarak birkaç maç oynadı.

Kuantum kuramının atom yapısının belirlenmesinde ilk kez kendi adıyla anılan atom modelini oluşturdu. Bohr, elektronların enerji seviyelerinin ayrık olduğunu ve atom çekirdeği etrafında kararlı yörüngelerde döndüğünü, ancak bir enerji seviyesinden diğerine atlayabileceğini önerdi. Kuantum fiziğinin gelişmesinde 50 yıla yakın bir süre öncü rol oynadı. Ayrıca atom çekirdeğinin "sıvı damlacığı modeli"ni geliştirdi ve tamamlayıcılık ilkesini tasarladı.

Söylentiye göre, Danimarka halkının övünç duyduğu dört şey vardır: Gemi endüstrisi, süt ürünleri, peri masalları yazarı ve fizik bilgini Niels Bohr. Bohr, bilgin kişiliği ve insancıl davranışlarıyla büyük hayaller peşinde koşan gençlere örnek ve esin kaynağı olan bir öncüydü.

Eylül 1911'de Carlsberg Vakfı'ndan bir bursla İngiltere'ye giden Bohr, Cavendish Laboratuvarı'nda J. J. Thomson ile tanıştı ancak onu etkilemeyi başaramadı. Daha sonra Manchester'de Ernest Rutherford'un ekibine katıldı. Rutherford'un coşkusuyla büyülenen Bohr, Cavendish'i bırakıp Manchester'de onunla çalışmaya başladı. Rutherford deneyciydi, Bohr ise kuramsal araştırmaya yönelikti, ancak iki bilimadamı arasındaki ilişki ömür boyu süren bir dostluğa dönüştü. Öyle ki, Bohr biricik oğluna hocanın adını (Ernest) verdi. Oysa bursunun tükenmesi nedeniyle Manchester'de yalnızca altı ay kalabilmiştir.

Bohr oluşturduğu atomun kuantum kuramını yayımlamadan önce Rutherford'un incelemesine sunmuştu. Rutherford her şeyde basitliği arayan titiz bir kişiydi ve Bohr'un karmaşık, uzun ve gereksiz yinelemelerle dolu yazısını düzeltti. Bohr'un kuramı 1913'te İngiltere'de yayımlandı. Bilimadamlarının bir bölümünün tepkisi olumsuz olsa da, başta Einstein olmak üzere kimi bilimadamları çalışmanın büyük bir buluş olduğunu fark etti. Kuramın spektroskopi biliminin atomik temelini kurduğu çok geçmeden anlaşıldı ve kuramı doğrulayan deneysel kanıtlar birikmeye başladı.

Bohr, 1920'de açılan ve şimdi Niels Bohr Enstitüsü olarak bilinen Kopenhag Üniversitesi Teorik Fizik Enstitüsü'nü kurdu ve başkanlığına getirildi. 1922'de Nobel Fizik Ödülü'nü aldı. Enstitüye dünyanın pek çok ülkesinden Heisenberg, Pauli, Gamow, Landau gibi genç fizikçiler akın etti. Bohr, Hans Kramers, Oskar Klein ve George de Hevesy gibi fizikçilere de akıl hocalığı yaptı. Keşfedildiği yer olan Kopenhag'ın Latince adına göndermeyle hafniyum adı verilen yeni bir elementin varlığını öngördü. Daha sonra bohriyum elementine onun adı verildi.

Bohr çalışma yaşamında sergilediği istenç gücünün yanı sıra neşe ve mizahıyla gönülleri fethetmesini de biliyordu. Bir teori üzerine tartışırken sözlerini şöyle bağlamıştı: "Bu teorinin çılgınca bir şey olduğunu biliyoruz. Ama ayrıldığımız nokta, teorinin, doğru olması için yeterince çılgınca olup olmadığıdır."

1930'larda Bohr, Nazi rejiminden kaçan mültecilere yardım etti. Danimarka Almanlar tarafından işgal edildikten sonra, Alman nükleer silah projesinin başına geçen Heisenberg ile ünlü bir görüşme yaptı. Son önemli çalışmasını 1939'da yaptı; yeni keşfedilmiş olan çekirdek bölünmesinin neden bazı çekirdeklerde olup diğerlerinde olmadığını açıklamak için bir büyük çekirdek ile bir sıvı damlası arasındaki benzerliği kullandı. Eylül 1943'te Almanlar tarafından tutuklanacağı haberini alan Bohr, İsveç'e kaçtı. Oradan İngiltere'ye geçerek İngiliz Tube Alloys nükleer silah projesine katıldı ve Manhattan Projesi'ndeki İngiliz misyonunun bir parçası olarak New Mexico'daki Los Alamos'ta atom bombasının geliştirilmesine katkıda bulundu. Savaştan sonra Kopenhag'a döndü ve nükleer enerji konusunda uluslararası işbirliği çağrısında bulundu. CERN'in ve Danimarka Atom Enerjisi Komisyonu Araştırma Kuruluşu Risø'nun kuruluşunda yer aldı ve 1957'de İskandinav Teorik Fizik Enstitüsü'nün ilk başkanı oldu. 18 Kasım 1962'de Kopenhag'da öldü.

Ödülleri
1922 Nobel Fizik Ödülü
1938 Copley Madalyası
1961 Sonning Ödülü