Muazzez İlmiye Çığ Yazıları

Muazzez İlmiye Çığ Kimdir?

Muazzez İlmiye Çığ, 20 Haziran 1914'te I. Dünya Savaşı öncesinde, Kırım Tatarlarının Türkiye'ye göç eden bir ailesinin çocuğu olarak Bursa'da doğdu. 1919 yılında henüz beş yaşındayken Yunan Ordusu'nun İzmir'i işgal etmesi nedeniyle ailesi Çorum'a taşındı. Babası burada öğretmenlik yaparken, Muazzez ilkokul eğitimini tamamladı ve bu süreçte Fransızca öğrenip keman dersleri aldı. 1926 yılında Bursa Kız Muallim Mektebi'ne giren Çığ, 1931 yılında mezun oldu. Mezuniyetinin ardından yaklaşık beş yıl boyunca Eskişehir'de öğretmenlik yaptı. Eğitim hayatına devam eden Çığ, 1936'da Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Hititoloji bölümüne başladı ve 1940'ta mezun oldu. Hocaları arasında Hans Gustav Güterbock ve Benno Landsberger gibi dönemin önemli Hitit kültürü ve tarihi uzmanları vardı.

Mezuniyetinin ardından İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ni oluşturan üç kurumdan biri olan Eski Şark Eserleri Müzesi'nde göreve başlayan Çığ, Sümer, Asur ve Hitit medeniyetleri üzerine çalışmalara yoğunlaştı. Meslektaşları Hatice Kızılyay ve Fritz Rudolf Kraus ile birlikte müzenin deposunda bulunan binlerce tableti temizledi, sınıflandırdı ve numaralandırdı. 74 bin tabletten oluşan çivi yazılı belgeler arşivini oluşturdu ve 3 bin tabletin kopyasını çıkarıp katalog hâlinde yayımladı. Sümer tabletlerinin çözümlenmesi ve yayınlanması konusunda yaptığı önemli çalışmalarla adını duyurdu. 1957'de Münih'teki Oryantalistler Kongresi'ne katıldı, 1960'ta altı ay Heidelberg Üniversitesi'nde bulundu ve 1965'te Roma'daki Hitit sergisinin Londra'ya taşınması faaliyetinde görev aldı. 1972'de emekliye ayrıldı.

Emeklilikten sonra bir süre yurt dışında yaşayan Çığ, 1988'de Philadelphia'da Asuroloji kongresine katıldı. Samuel Noah Kramer'in *History Begins at Sumer* başlıklı kitabını Türkçeye tercüme etti ve 1990'da *Tarih Sümer'de Başlar* başlığıyla Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlandı. Kitabın ilgi görmesi üzerine 1993'te çocuklara yönelik *Zaman Tüneliyle Sümerlere Yolculuk* da dâhil, Sümer ve Hitit kültürlerini tanıtan 13 kitap yazdı. 2000 yılında İstanbul Üniversitesi tarafından fahrî doktor unvanı verildi. Alman Arkeoloji Enstitüsü ve İstanbul Üniversitesi Tarih Öncesi Bilimler Enstitüsü'nün onursal üyesidir. Çığ'ın özel arşivi Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı'ndadır.

Laiklik ve kadın hakları savunuculuğuyla tanınan Muazzez İlmiye Çığ, bu konularda eserler yazarak kamuoyunda farkındalık oluşturdu. En popüler eserlerinden *Kuran, İncil ve Tevrat’ın Sümer’deki Kökeni* adlı kitabında, başörtüsünün Müslüman dünyasında ortaya çıkmadığını, beş bin yıl önce Sümerli rahibeler tarafından takıldığını iddia etti. 2007 yılında *Bereket Kültü ve Mabet Fahişeliği* ve *Vatandaşlık Tepkilerim* isimli kitapları nedeniyle "halkı kin ve düşmanlığa tahrik etmek" suçuyla yargılandı, ancak ilk celsede beraat etti. Sümer mitolojisi ve kültürü üzerine yaptığı araştırmalar, tarih bilimine ve uygarlık çalışmalarına değerli katkılar sağladı. *Sümerlilerde Tufan, Tufan Hikayeleri ve Nuh Tufanı* adlı eseri, Sümer mitolojisi ile dini metinler arasındaki bağlantıları ortaya koyarak geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı.

Topkapı Müzesi Müdürü Mehmet Kemal Çığ ile 1940 ve 1983 yılları arasında evli olan Muazzez İlmiye Çığ'ın iki kızı vardır ve oyuncu Zafer Ergin'in teyzesidir. 20 Haziran 2014'te 100, 20 Haziran 2024'te 110 yaşına girdi. 13 Temmuz 2024'te Türkiye'nin bilinen en yaşlı kişisi oldu. Mersin'in Mezitli ilçesindeki özel bir hastanede bir süre yoğun bakımda kaldıktan sonra, 17 Kasım 2024'te 110 yaşında öldü. Cenazesi 19 Kasım'da Mersin'deki Akbelen Mezarlığı'nda toprağa verildi. Akademik çalışmaları ve toplumsal meselelerdeki duyarlılığı ile Çığ, Türkiye'nin en saygın bilim insanlarından biri olarak kabul edilmektedir.