Molla Fenari Yazıları

Molla Fenari Kimdir?

Molla Fenari (1350 - 1430, Bursa), din alimi, müderris ve Osmanlı Devleti'nin ilk şeyhülislamıdır.

Hayatı
Molla Fenari'nin doğum yeri ve kökeni hakkında farklı rivayetler bulunmakla birlikte, Osmanlı kaynaklarının birçoğu onun Anadolu'da doğduğunu belirtir. Bazı biyografi yazarları onun Maveraünnehir'de doğup Anadolu'ya göç ettiğini iddia etse de, Fenari lakabını Bursa'nın Yenişehir ilçesi yakınlarındaki Fener kasabasından veya babasının fenercilik mesleğinden alması, bölgeyle olan köklü bağını göstermektedir. Asıl adı Şemseddin Mehmed'dir. Babası Muhammed Hamza b. Ahmed tasavvuf ile uğraşmaktaydı ve Molla Fenari küçük yaşta babasından tasavvuf öğrenmiştir. Medrese eğitimi sırasında Mevlânâ Alâuddîn Esved, Cemaleddin Aksarayî ve Somuncu Baba'nın derslerine devam etmiştir. Daha sonra Mısır'a giderek Hanefî fıkıh âlimi Ekemâleddîn-i Bâbertî'den dersler almıştır.

Molla Fenari müderris olarak Bursa'da, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed ve II. Murad dönemlerinde yaşayıp çalışmıştır. Ankara Savaşı'ndan sonra Seyyid Mehmedi Buharî ve bir grup alim ile Timur tarafından esir olarak Kütahya'ya getirilmiştir.

Osmanlı belgelerinde II. Murad'ın 1424 yılında onu "Müfti'l Enamlık" görevine atamasına kadar, Molla Fenari ile kurulan ve sonradan şeyhülislamlığa dönüşecek müftülük kurumu hakkında hiçbir kayda rastlanmamaktadır. 16. yüzyılda Mehmet Ebussuud Efendi'nin şeyhülislamlığına kadar müftüler düşük maaşlı ve protokolde düşük seviyelerde bir devlet mercii idi. Kazaskerler günde 500 akçe yevmiye alırlarken müftüler önce bunun beşte biri, sonra üçte biri oranında günlük yevmiye alırlardı. Bu nedenle Molla Fenari Bursa'da müderrislik, kadılık ve müftülük yaparken gelir sağlamak için ipekçilik de yapmıştır.

Molla Fenari, Bursa kadısı iken reisliği yaptığı mahkemede Yıldırım Bayezid'in şahitliğini kabul etmeyerek, adalet önünde hükümdarla herhangi bir vatandaşın eşit haklara sahip olduğu ilkesini getirmiştir.

Molla Fenari Hicaz'a hac ziyaretini ilk defa 1419'da yapmıştır. Hacdan dönerken Mısır'da bir müddet kalarak ders vermiş ve Kudüs'e de uğramıştır. 1429 yılında Şam yolu ile ikinci defa hacca gitmiş ve bu arada yine Mısır ve Kudüs'te bulunmuştur. 1430 yılında Bursa'da ölmüştür.

Seçilmiş eserleri
Molla Fenari'nin seçilmiş eserlerinin isimleri şu listede verilmiştir:
- Ayn-ül-A'yân: Fâtiha sûresinin tefsîri.
- Fusûl-ül-Bedâyi' fî Usûl-iş-Şerâyi: Şeriat usulünde yenilikler meydana getirme.
- Îsâgûcî Şerhi: Mantık ilmi hakkında şerhtir. 1886'da İstanbul'da basılmıştır.
- Enmûzecu'l-Ülûm: "Bilimler Örneği" ansiklopedik bir eser.
- Ferâiz-i Sirâçiyye Şerhi.
- Şerh-i Mevâkib üzerine talikât.
- Eşâs-ut-Taşrîf.
- Esmâ'il-Funûn.
- Eş'ile.
- Risâletu Riçâl-il-Gayb.
- Risâletun fî Menâkib-iş-Şeyh Behâuddîn-i Nakşibendî.
- Serhu Üsûl-il-Pezdevî.
- Serhu Telhîs-il-câmı' el-Kebîr: Fıkıh hakkında.
- Serhu Telhîs-il-Miftâh.

Popüler kültürdeki yeri
Yönetmenliğini Kürşat Kızbaz'ın üstlendiği 2016 çıkışlı Türk filmi Somuncu Baba: Aşkın Sırrı'nda Molla Fenari'yi Emin Olcay canlandırdı.