Maksim Gorki Yazıları

Maksim Gorki Kimdir?

Aleksey Maksimoviç Peşkov, (d. 28 Mart 1868 – ö. 18 Haziran 1936). Sovyet/Rus yazar, sosyalist gerçekçi yazımın öncüsü ve politik eylemci.

Gorki, nakliyecilik yapan babasını 5 yaşındayken kaybeder ve annesi yeniden evlenince doğum yeri olan Nijniy Novgorod'a döner. 11 yaşında tamamen öksüz kalır, anneannesi ve büyükbabası tarafından Nijniy Novgorod'da büyütülür. Masalları ile büyüdüğü anneannesinin üzerinde büyük etkisi vardır. Gorki yalnızca birkaç ay okula gidebilir. 8 yaşında çalışmaya başlar, bu sayede Rus işçi sınıfının yaşamını yakından tanır. Bir gemide bulaşıkçılık yaparken okuma merakı sarar. İlk gençlik yıllarını Kazan'da geçiren Gorki, Aralık 1887'de intihar girişiminde bulunur. Sonraki 5 yıl boyunca değişik işlerde çalışarak, daha sonra yazılarında kullanacağı pek çok izlenimi edindiği büyük Rusya turuna çıkar. Gorki'nin daha sonra eserlerinde görülen güçlü betimlemeler ne kadar keskin bir gözlemci olduğunu gösterecektir.

1892 yılında Tiflis'te, Kafkasya Gazetesi'nde çalışmaya başladı. Yoksullukla ve acıyla dolu bir hayat sürdüğü için Rusça'da acı anlamına gelen Gorki takma adını kullanmaya başladı. 1895'te Sankt-Peterburg'da yayınlanan bir dergide çıkan Çelkaş adlı öyküsü ile ünlendi. Ardından Yirmi Altı Erkek ve Bir Kız öyküsü yayınlandı.

Ünü hızla yayıldı. Bu öyküler kadar başarılı olmayan bir dizi roman ve öykü daha yazdı. Gorki'nin 1898 yılında yayınlanan ilk kitabı Hikâye Denemeleri çok beğenilir ve yazarlık kariyerinin başlangıcı sayılır. İlk romanı Foma 1899'da basıldı. Bu dönemde sağlam bir olay örgüsü kuramaması ve yaşamın anlamı üzerine uzun felsefi tartışmalara girmesi romanlarının başarısını düşürür. 1906'da yazdığı ve Rus Devrimi'ne adadığı Ana en başarılı romanıdır. 1899-1906 arasında Sankt-Peterburg'da yaşar. Gorki, Çar rejimine açıkça karşı çıkmış ve bu yüzden birçok kez tutuklanmıştır. Çarlık tarafından kontrol ve baskılara maruz kalmıştır. 1901'de "Fırtına Habercisi"nin Türküsü isimli kısa şiiri yüzünden tutuklandı. Kısa sürede serbest kaldı, Kırım'a gitti.

Gorki birçok devrimci ile tanıştı. Lenin'le tanıştığı 1902 yılından itibaren aralarında yakın bir arkadaşlık oluşmuştur. 1902 yılında Rusya Edebiyat Akademisi'ne seçilir. Ancak Çar II. Nikolas buna izin vermez. Anton Çehov ve Vladimir Korolenko bu tavrı protesto eder ve Akademiden ayrılır. Başarısız olan 1905 Rus Devrimi sırasında Peter ve Paul Kalesi'nde kısa bir süre daha hapis kalır. Gorki Güneşin Çocukları adlı oyununu yazar.

Gorki, 1905'te Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'ne resmî olarak üye olur ve Bolşeviklerle beraber hareket eder. İleride 1905 Devrimi'nde önemli bir rol oynayacak olan Bilgi isimli bir yayınevi kurar. 1905 Moskova Ayaklanması'nda kilit bir rol oynayan Gorki, ayaklanmaya katılan işçiler için gereken malzeme ve erzağı temin etmiş, ayaklanmada kullanılacak askerî teçhizatlar onun dairesinde hazırlanmıştır. 1906'da ABD'ye seyahat eder, aynı yıl Rusya'dan ayrılıp İtalya'da Capri Adası'ndaki villasında yaşamaya başlar. 1913'te tekrar Rusya'ya döner ve Rusya'nın I. Dünya Savaşı'na girmesine karşı çıkar. Aralık 1915'te Petrograd'da Letopis adında bir edebiyat, bilim ve politika dergisi kurar. I. Dünya Savaşı sırasında Petrograd'daki dairesi Bolşevik ofisi gibi çalışmaya başlar. Gorki, Bolşeviklerin iktidara el koymasını eleştiren yazılar yayımlamış, 1918'de Bolşeviklerin Vakitsiz Düşünceleri isimli makalesini yayınlar. 1920'lerde Vladimir Mayakovski ile birlikte Komsomol örgütüne bağlı Pionerskaya Pravda gazetesinin yayınlanması çalışmalarına katılmıştır.

Ağustos 1921'de bir yazar arkadaşı ve Anna Ahmatova'nın kocası Nikolay Gumilyov'un Petrograd Çeka'sı tarafından monarşist görüşleri nedeniyle tutuklandığını öğrenir. Gorki arkadaşının bizzat Lenin tarafından bırakılmasını sağlamak için Moskova'ya gider ancak Petrograd'a döndüğünde Gumilyov'un öldüğünü öğrenir. Ekim ayında tüberküloza yakalanır ve İtalya'ya göçer. 1921-1929 arasındaki yıllarını tekrar İtalya'nın Sorrento kentindeki villasında geçirmiştir. 1929'dan sonra SSCB'yi birçok kez ziyaret etmiştir. 1932'de Stalin, Gorki'yi ülkeye kesin dönüş yapmaya çağırmıştır. Gorki'ye Lenin Nişanı verilir ve Moskova'daki bir malikâneye yerleştirilir. Moskova'nın büyük caddelerinden biri olan Tverskaya Caddesi'ne ve doğduğu şehre adı verilir (1990'da şehrin adı tekrar Nijni Novgorod olarak değiştirilmiştir).

Oğlu Maksim Peşkov'un Mayıs 1934'teki ani ölümünü takiben Gorki de, 1936 yılında Haziran ayında öldü. Her ikisinin de ölümü şüphe altındadır. Zehirlendikleri iddia edilmiş, ama bu iddia hiçbir zaman ispatlanamamıştır. Gorki'nin cenaze töreninde tabutu taşıyanlar arasında Stalin ve Molotov da yer almıştır. 1938'de Buharin'in mahkemesinde Gorki'nin, Yagoda'nın NKVD ajanları tarafından öldürüldüğü itiraf edilmiştir.

Eserleri arasında Foma (1899), Ana (1906), Halk Düşmanı (1907, Türkçe'ye "Yararsız Bir Adam" adıyla çevrilmiştir), Matvey Kojemyakin (1910), Klim Samgin'in Hayatı (1936), Artamonovlar, Küçük Burjuvalar (1901), Arkadaş, Fırtınanın Habercisi, Çocukluğum, Üçler (1900), Soytarı, Ekmek İşçileri, İki Kafadar, Düşkünler, Ekmeğimi Kazanırken, Benim Üniversitelerim, İnsanlarımız, Danko'nun Yüreği, Muhbir, Yirmi Altı Erkek ve Bir Kız, İtalya Hikayeleri, Yol Arkadaşım, Bozkırda, Ayaktakımı Arasında, Sonuncular, Yazlıkçılar, Vassa Jeloznova, Güneşin Çocukları, Barbarlar, Yegor Buliçov ve Diğerleri, Tolstoy'dan Anılar, Güncemden Yapraklar ve Lenin sayılabilir.