Kadir Has Yazıları

Kadir Has Kimdir?

Kadir Has (10 Eylül 1921, Kayseri - 22 Mart 2007, İstanbul), Türk iş insanı ve hayırseverdir. Gerçekleştirdiği sanayi girişimleri ile Türkiye'nin sanayileşmesinde rol oynamıştır. 20 Eylül 1921'de Nuri-Zekiye Hasoğlu'nun çocukları olarak Kayseri'de dünyaya geldi. Hasoğlu ailesi Cumhuriyet'in ilk yıllarında Kayseri'den Adana'ya taşındı. Baba Nuri Has, Çukurova'da ticaretle meşgul oldu; daha sonra Türkiye'nin en büyük sanayicileri arasına girerek Milli Mensucat Fabrikası ile Akbank'ın kurucuları arasında yer aldı. Kadir Has, ilk öğrenimini Adana'da Gazi İlkokulu'ndan mezun olarak tamamladı. Orta öğrenim için İstanbul'a gönderilen Has, 1942 yılında Boğaziçi Lisesi'nden mezun oldu. Aynı yıl Kandilli Kız Lisesi öğrencisi Rezan Germirli ile evlendi. Rezan Has'ın annesi İstanbul'un Kanlıca semtinde yaşayan Yağcızâde Ailesi'nden Şehime Hanım, babası ise Kayseri'nin tanınmış ailelerinden Germirli Mehmet Bey'dir. Evliliğinin ardından Adana'ya yerleşerek babasının yanında çalıştı. O dönemde sanayi faaliyetlerini finanse etmek için Akbank'ı kuran Kayserili ve Adanalı işadamları arasında olan Has ailesi, Sabancı ailesi ile birlikte Adana'da yağ fabrikası ve tekstil fabrikası, Amik pamuğunu işlemek üzere 1953 yılında Antakya'da Akiş İplik Fabrikası'nı kurdu. 1950'lerin başında babası ile işlerini ayırıp Adana'da radyodan traktör yedek parçasına kadar birçok ürünün satıldığı büyük bir mağaza açtı. 1960 yılında İstanbul'a taşınan Kadir Has, ağırlıkla otomotiv sanayine yönelik işler yaptı. İstanbul'daki ilk işyeri Karaköy'deki Perşembe Pazarı'ndaydı. Alman Henschell kamyonlarının temsilciliğini aldı. ABD kökenli Coca Cola'yı Türkiye'ye getirmek için çaba gösteren Has'ın girişimi ile 1964 yılında Bakırköy'ün İncirli semtinde kurulan şişeleme tesisi, Coca Cola'nın Türkiye'deki ilk, dünyadaki 1916. fabrikası oldu. İki yıl sonra tüm Coca Cola hisselerini kardeşi Kemal Has'a sattı. 1967 yılında Türkiye'de ortak arayan Alman Mercedes-Benz firması ile ortak olarak İstanbul Davutpaşa'da bir otobüs ve kamyon fabrikasını kurdu; Otomarsan firmasının yönetim kurulu başkanlığı ve üyeliği görevlerini uzun süre yürüttü. Koç ailesi ile Bursa'da Karsan adıyla Peugeot marka minibüs fabrikasının ortakları arasında yer aldı. Fransızların Michelin Lastikleri'nin Türkiye dağıtımcılığını üstlendi. Sabancı Ailesi'nden sonra Akbank'ın en büyük kurucu hissesine sahipti. 1992 yılında Türkiye'nin ilk özel televizyon kanallarından biri olan HBB'yi ve HBB FM'i kurdu; bu kanallar 2000 yılında kapanmıştır. Yeğeni Mete Has, 4 Nisan 1971'de evine giren Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi eylemcileri tarafından kaçırıldı. Kadir Has, yeğenini kurtarmak için istenen 400 bin lira fidyeyi ödediği için sıkıyönetim mahkemesinde yargılandı ve beraat etti. Öz çocuğu olmadığı için ailesinden üç kişiyi, yeğeni Mete Has'ın kızı Zekiye'yi, Rezan Has'ın kardeşi Nükhet Yolaç'ın oğlu Can'ı ve kardeşi Mahmut Has'ın torunu Nuri Has'ı evlat edindi. 1980'li yılların sonunda ticari faaliyetlerini tasfiye etmeye başladı ve hayır işlerine yöneldi. 1991 yılında eşiyle birlikte Türk Eğitimine Özgü Kadir Has Vakfı'nı (HASVAK) kurdu. Vasiyeti gereği eşiyle tüm servetlerini bu vakfa bağışladılar. 1992 yılında ilk kuruluş çalışmalarına başlanan, 1997 yılında ise resmen kurulan Kadir Has Üniversitesi'ni "gerçekleşen en büyük hayali" olarak nitelendirdi ve 2007'deki vefatına kadar üniversitenin mütevelli heyeti başkanlığı görevini yürüttü. Fenerbahçe SK 1397 sicil numaralı yüksek divan kurulu üyesi olarak 1960-1973 yılları arasında çeşitli dönemlerde kulüpte yönetici olarak görev aldı. 1997 yılında Türkiye'ye yaptığı hizmetler nedeniyle Devlet Üstün Hizmet Madalyası ile ödüllendirildi. Ayrıca çeşitli kurumlardan yüzü aşkın teşekkür ödülü ve belgesi aldı. 1997'de Marmara Üniversitesi ve KKTC Lefke Avrupa Üniversitesi, 1998'de Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 1999'da Erciyes Üniversitesi tarafından fahri doktora beratları verildi. Kadir Has, 22 Mart 2007 tarihinde kalp rahatsızlığı nedeniyle kaldırıldığı Vehbi Koç Vakfı Amerikan Hastanesi'nde 86 yaşında vefat etti. 24 Mart 2007 tarihinde, kurucusu olduğu Kadir Has Üniversitesi'nde düzenlenen ilk törenin ardından Küçükyalı'daki aile mezarlığında devlet töreniyle toprağa verildi. Kayseri'de 2007'de temeli atılan 33.000 kişilik yeni stadyuma, vefatı üzerine anısını yaşatmak için Kadir Has Stadyumu adı verildi. Hayır işleri kapsamında Kayseri'de 4 adet ilköğretim okulu inşa ettirdi, babası Nuri Has tarafından yaptırılan bir ilkokulun onarımını gerçekleştirdi. Erciyes Üniversitesi'ne Merkez Kütüphanesi, Enstitüler Binası ve Mediko-Sosyal Merkezi Binası yaptırarak armağan etti. Kayseri'de babası tarafından inşa ettirilen Nuri Has Camii'nin onarımını yaptırıp bir imam lojmanı inşa ettirdi. İstanbul'un Küçükyalı semtinde 4 okul yaptırdı. Marmara Üniversitesi'ne Tıp Fakültesi Hastanesi, Acil Merkezi ve Hemodiyaliz Merkezi inşa ettirdi. İstanbul'un Maltepe semtinde Kızılay Tıp Merkezi'nin yapımına büyük katkıda bulundu. İstanbul Pendik'teki Öğretmen Dinlenme Evi'ni büyük bağışla inşa ettirdi. Gebze'de faaliyet gösteren TÜBİTAK için Teknopark yaptırdı. Kadir Has ve Rezan Has'ın bağışlarıyla yapılanlar arasında Kadir Has Üniversitesi, Kadir Has Anadolu Lisesi, Rezan Has Lisesi, Kadir Has İlköğretim Okulu, Kadir-Rezan Has İlköğretim Okulu, KASEV Kadir-Rezan Has İlköğretim Okulu, Marmara Üniversitesi Kadir Has Hastanesi, Marmara Üniversitesi Rezan Has Acil Merkezi, Marmara Üniversitesi Kadir Has Hemodiyaliz Merkezi, Kızılay Kadir-Rezan Has Tıp Merkezi, TÜBİTAK Gebze Teknopark Kadir Has Merkez Binası, Nuri-Zekiye Has İlköğretim Okulu, Kayseri Kadir-Rezan Has İlköğretim Okulu, Erciyes Üniversitesi Kadir Has Merkez Kütüphanesi, Erciyes Üniversitesi Nuri-Zekiye Has Enstitüler Binası, Erciyes Üniversitesi Mahmut Has Mediko-sosyal Merkezi, Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kadir Has Kültür Parkı, Nuri Has Camii, Adana Nuri-Zekiye Has İlköğretim Okulu ve Trabzon Kadir Has Teknik Lisesi yer almaktadır.