TBMM Başkanı Şentop, parlamenter sisteme dönülmesi tartışmalarını değerlendirdi (2)

TBMM Başkanı Mustafa Şentop, "20. yüzyıl aslında bir ara dönem gibi, bir devre arası gibi. Lozan üzerinden bunu söyleyecek olursak Erbakan Hoca'mız da Lozan'a 'devre arası' derdi. İsmet İnönü de Lozan'dan döndükten sonra vermiş olduğu bir röportajda diyor ki 'Türkiye'ye 100 yıl kazandırdık.' Yani, 'Her şeyi müzakere ettik bitirdik, sonuca bağladık.' demiyor. '100 yıl kazandırdık.' diyor." ifadesini kullandı.Şentop, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (ESAM) tarafından "Meclis'in 100. Yılında Türkiye'de Anayasalar ve Siyaset" başlıklı konferansa katılarak bir konuşma yaptı."Kara Avrupası hukukunda, hukukun değişmezleri alanı yok"Hristiyan hukukunda kuralların kutsal kitaba dayanmadığını vurgulayan Şentop, "Çünkü kutsal kitapta esasen hukuk kuralları yok denecek kadar az." dedi. Bu anlamda bakıldığında Kara Avrupası hukukunda, hukukun değişmezleri alanı olmadığını belirten Şentop, 17. yüzyıldan itibaren burjuvazinin gelişmesi, aristokrasinin güçlenmesiyle beraber bu alanın tartışılmaya başladığını söyledi. Bu tartışmanın "Devleti de hukukla sınırlamamız lazım" şeklinde geliştiğini aktaran Şentop, açıklamalarını şöyle sürdürdü: "Nasıl sınırlayacağız? Bütünüyle hukuk devletinin var ettiği bir düzen ise devlet, hukukla sınırlandığı zaman bu sınıra uymak zorunda değil her zaman. Çünkü kuralı o koymuş. Bu bakımdan önce doğal hukuk teorileri canlanıyor. Deniyor ki 'Devletten önce de bir hukuk vardır.' 18. yüzyılda 'Doğal hukuk diye bir şeyin varlığını kral kabul etmedikçe bunun bir pratik etkisi olmaz.' denmiş. Bunun üzerine kuvvetler ayrılığı teorisi ortaya çıkıyor. Deniyor ki 'Madem kuralların hepsini devlet koyuyor o zaman bu devletin kuralları koyan tarafını ayıralım ama uygulama gücü olmasın. Bir de devletin uygulama gücü olan kısmını da kuralları koyamaz ve değiştiremez hale getirelim.' İlk ayrım yasama ve yürütme ayrımı ortaya çıkıyor. Daha sonra yargı da ayrı bir erk olarak ayrılıyor. Ama bu da bir teori, pozitif hukuk kuralı değil."18. yüzyılın sonlarından itibaren, doğal hukukla ilgili esasları, bu kuvvetler ayrılığı teorisini bir pozitif hukuk kuralı metni haline getirelim diye bir anlayışın ortaya çıktığını ifade eden Şentop, "İşte anayasa bu fikirden doğuyor. Doğal hukukla ilgili olan kısmı, temel haklar hürriyetler kısmı, kuvvetler ayrılığı kısmı ise devletin teşkilat yapısı, kurumsal mimarisi. Bu ikisi devleti, bir pozitif hukukla sınırlamak için beşeri kaynakla üretilmiş, hukukta bir sabiteler arayışı içerisinde ortaya çıkmış bir alan." diye konuştu."Üst hukuk metni anlayışının ortaya çıktığı bir dönem"19. yüzyılda Osmanlı'da ilk anayasacılık tartışmaları yapılırken Ziya Paşa'nın ve Namık Kemal'in "Anayasaya ihtiyaç yoktur." şeklinde itirazları olduğunu anlatan Şentop, her ikisinin de "Bizde hukukta zaten sabit hükümler, üst hukuk kuralları (şeriat) var." dediğini söyledi.Kara Avrupası hukuk sistemi içerisinde hukuk paradigması zihninde oluşmuş bir öğrencinin, bu itirazı anlayabilmesinin mümkün olmadığını dile getiren Şentop, Ziya Paşa'nın ve Namık Kemal'in anayasacılık fikrinin hangi zaruretten ortaya çıktığını tam olarak anladığının görüldüğünü kaydetti.19. yüzyılın bu anlamda devleti de bağlayacak üst hukuk metni anlayışının ortaya çıktığı bir dönem olduğunu belirten Şentop, bu yüzyılda anayasacılık alanında iyi sonuçlar alındığını aktardı.20. yüzyıla gelindiğinde ise 2. Dünya Savaşı öncesi Almanya'daki gelişmelerin anayasadaki bu "değişmezler alanı paradigmasının" çöktüğünü gösterdiğine işaret eden Şentop, Hitler'in hem yasama hem yürütme hem de anayasa yapma gücünü elinde tuttuğunu hatırlattı.Mustafa Şentop, "Böylece anayasaların sabite olma fonksiyonu esasen kaybolmuş. Sonra 1945'ten sonra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, BM İnsan Hakları Beyannamesi ve bunların getirdiği bazı mekanizmalar var. Bunlarla artık parlamentoları ve anayasa yapıcıları da bağlayan bir üst hukuk normları, yani sabiteler yine yapay bir şeriat oluşturma fikri ortaya çıkıyor. Benim kanaatime göre en son 11 Eylül olaylarından sonra da birçok Avrupa ülkesinde de böyle bir hukuk alanı kalmamıştır." diye konuştu."1945'ten sonra yapılan anayasalarda yeni bir alan var"1945'ten sonra anayasaların başka bir fonksiyon kazanarak varlığını sürdürdüğüne işaret eden Şentop, 2. Dünya Savaşı sonrası tüm dünyada demokrasi, serbest seçimler, çok partili hayat gibi kavramların yaygınlaştırılmaya başlandığını aktardı.Bir taraftan bu düzen kurulurken, bir yandan da bu yeni oluşturulan statükoyu tehdit etmeyecek hükümetlerin ortaya çıkmasının hedeflendiğine dikkati çeken Şentop, şöyle devam etti: "Bu ikisini bir arada savunabilmek nasıl mümkün olur? Bu aynı 12 Eylül darbesinde olduğu gibi, ne diyorlar, kim yapmış darbeyi 'Bizim çocuklar.' Yani istenen şu, 'Demokrasi olsun, çok partili hayat olsun, serbest seçim olsun ama hep bizim çocuklar kazansın.' Bunun bir formülü olması lazım. İşte bunun formülü anayasalar. 1945'ten sonra yapılan anayasalarda daha öncekilerinden farklı olarak yeni bir alan var. O alan, siyasette, ekonomide, sosyal politikalarda birçok alanda devletin temel politikalarının anayasada yer almaya başladığını görüyoruz. Daha önce öyle bir şey yok. 1945'ten sonra bu olmaya başlıyor. Bu ne demektir? Bir anayasa olsun ve o ülkede artık bizim çocuklar kazanmasa da bizim çocuklarınkine benzeyen bir yönetim olsun, anayasalar vasıtasıyla. İşte bu anlamda anayasalar, esasen siyaseti belli bir mecra içerisinde sabit tutmak ve sadece o mecradan akmasını sağlamak için hazırlanmış metinler, o tarihten sonra.""Yeni anayasacılık akımı bu"Anayasaların, 2. Dünya Savaşı sonrasında temel siyaset metinlerine dönüştürüldüğünü ve siyasetin o anayasa metnin temel paradigması içine hapsedildiğini ifade eden Şentop, "Yeni anayasacılık akımı bu." dedi. Buna paralel bir gelişmenin Türkiye'de de yaşandığını aktaran Şentop, Türkiye'nin 1950'de çok partili hayata geçmeye mecbur kaldığını söyledi.Bu tarihte yapılan ilk seçimle Türkiye'yi uzun süre tek parti olarak yöneten partinin seçimi kaybettiğini anımsatan Şentop, genel eğilimin ise "Bu millet hata etti, ilk seçimde düzeltecektir." şeklinde olduğunu ifade etti. Bu kesimin, 1954'te daha büyük bir yenilgi aldığını anlatan Şentop, "Bu sefer artık 'Bu iş seçimle olmaz.' gibi bir anlayış çıkmaya başlıyor. 1960'ta darbe yapan cuntanın çekirdeği, aslında 1954 seçimleri sonrası oluşmaya başlıyor." dedi.27 Mayıs darbesiyle bu anlayışın iktidara gelmesine rağmen sorunların bitmediğinin altını çizen Şentop, Türkiye'yi seçimsiz yönetmenin mümkün olmadığını belirtti."Seçimler olsun ama hep biz yönetelim""Seçimler olsun ama hep biz yönetelim." anlayışı ile 1961 Anayasası'nın ortaya çıktığını aktaran Şentop, 12 Mart ve 12 Eylül'le daha tahkim edilmiş bir anayasa ortaya çıktığını dile getirdi. Bu dönemde seçilmemiş iktidara yönelik eleştirilerin arttığını belirten Şentop, 2000'lerden itibaren siyasetin alanı genişlemeye başlayınca, seçilmemiş iktidarın, mevcut iktidarın alanını daraltmaya başladığını söyledi.Mustafa Şentop, "Bu zamanla genişledi. AK Parti'nin 2002'den itibaren siyasete sahip çıkarak siyasetin alanını genişleterek yürüttüğü mücadele, diğer aktörlerin alanını daralttı. Nihayetinde Türkiye siyasetin gücüyle, defakto olarak elde ettiği bu alanı hukuki hale getirmek için 2010'dan itibaren anayasa tartışmalarına başladı. Nihayetinde 16 Nisan 2017'de yapılan bir değişiklikle Türkiye Başkanlık Sistemi'ne geçti." dedi.Cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesiyle 28 Şubat'ta olduğu gibi dışardan hükümet kurdurma senaryolarının ortadan kaldırıldığını aktaran Şentop, "1961 Anayasası ile başlayan bir anayasacılık paradigması, önce siyaset yoluyla, daha sonra da 16 Nisan 2017'de yapılan hükümet sistemi değişikliği ile ortadan kaldırıldı. Türkiye bu anlamda ikili iktidar anlamından kurtulmuş, bir daha dışardan müdahaleyle hükümetlerin kurulduğu, düşünüldüğü bir anayasal sistemden çıkmış oluyor. Bugün Türkiye artık milletin seçtiklerinin sadece yönetebileceği ve esas iktidarın seçilenlerde olduğu bir noktaya gelmiştir." açıklamasında bulundu."Daha güçlü bir aktör olarak yer almak için mücadele ediyorlar"Bugün dünyanın yeniden şekillendiği, eski paradigmaların tümüyle ortadan kalktığı bir dönemde yaşandığına dikkati çeken Şentop, şu değerlendirmelerde bulundu: "20. yüzyıl aslında bir ara dönem gibi, bir devre arası gibi. Lozan üzerinden bunu söyleyecek olursak Erbakan Hoca'mız da Lozan'a 'devre arası' derdi. İsmet İnönü de Lozan'dan döndükten sonra vermiş olduğu bir röportajda diyor ki 'Türkiye'ye 100 yıl kazandırdık.' Yani, 'Her şeyi müzakere ettik, bitirdik, sonuca bağladık.' demiyor. '100 yıl kazandırdık.' diyor. Niye? Çünkü Lozan tabiri caizse bir siyasi mütareke. Aralarında anlaşamadığı için devletler, böyle olduğu gibi kalsın demişler. Şimdi bütün karşı karşıya olduğumuz siyasi tartışmalar, askeri çatışmalar ne varsa hepsi 100 yıl öncesinin meseleleri. Ama biz bugün, Türkiye olarak birçok bakımdan 100 yıl öncesine göre bu meseleleri daha iyi göğüsleyebilecek bir durumdayız."Şentop, dünyadaki paradigmanın, uluslararası paradigmanın yeniden kurulacağı bir dönemde olunduğunu ifade ederek, şunları kaydetti: "Eskiden olduğu gibi statükoyu muhafaza etmek için çatışmıyor devletler, tam aksine yeni kurulacak statükoda daha güçlü bir aktör olarak yer almak için mücadele ediyorlar. Böyle bir dönemdeyiz. Bu bakımdan Türkiye'nin, bu dinamik süreçte kalıcı ittifaklar yok, bir coğrafyada birlikte olduğunuz devletle bir başka coğrafyada karşı karşıya gelebiliyorsunuz. Böyle bir dönemde hem içeride hem dışarıda dinamik bir politikayı üstlenmek, tabii milletin desteğini arkanızda hissetmek çok önemli. Türkiye'nin birikimi, milletimizin tarihi vasıfları itibarıyla Türkiye'nin bu dönemden daha güçlü çıkacağını düşünüyoruz, buna inanıyoruz."(Sürecek)