180 yıllık zımpara ocağı, İngilizlerin işlettiği mermer ocakları nedeniyle kapatıldı

1838 yılında İngiltere Kraliçesi Victoria ile Sultan 2'nci Mahmud tarafından Baltalimanı'nda imzalanan madenlerin işletme hakkı sözleşmesinden sonra Yatağan bölgesindeki madenlerin işletme hakkı İngilizlere verildi. İngilizler Yatağan yerleşim biriminin üst tarafındaki bölgede uzun süre ocaklardan çıkardıkları zımpara madenlerini Milas üzerinden Güllük limanına taşıdı. TÜNELELLER AÇTILAR İngilizler zımpara madenini kazdıkları tünellerden çıkardılar. Tüneller içinde güvenlik için direk bulunmadığı, belli aralıklarla açtıkları tahliye bacaları ile yer altında kazdıkları zımpara madenini hem buradan tahliye ettiler hem de bu tahliye bacalarını havalandırma ve olası bir çökme esnasında kaçış bacası olarak kullandılar. Yaklaşık 7-8 metre derinlikteki tahliye bacalarından birisi hala açık dururken, tünel girişlerinin toprak ile kapandığı tahmin ediliyor. YALNIZCA BU BÖLGEDEN ÇIKARILIYOR Türkiye genelinde sadece Antalya, Muğla'nın Yatağan bölgesi, Aydın ve İzmir illerinde çıkan zımpara madeni genellikle metal aşındırma ve parlatma, ayakkabı tabanı yapımında, çatal-kaşık üretiminde, ağaç işleme ve ahşap üretiminin son halini almasında, araç üretiminde ve tekstil malzemelerinin üretiminde kullanılıyor. 1830'LU YILLARDA AÇILMIŞ BİR MADEN Çocukluğunda maden tünellerine girdiklerini belirten İsmail İnce, "Biz çocukken buraya tilkişen (yabani kuşkonmaz) toplamaya gelirdik. Yukarıya ulaşamadığımız için burada mağara vardı ve buradan girdikten sonra yaklaşık 600-700 metre mağaranın içinden giderek zirveye ulaşırdık. Burası çok eski ve 1836'larda açılmış bir zımpara madeni. Bu mağara girişi eskiden açıktı. Geçtiğimiz yıllarda mermer ocakları atıklarını buraya atarak doldurdular. Mağaranın iki tarafını da doldurmuşlar. Normal bir mağara gibi içinden geçerdik. Dar bir alan yoktu. Çocuk olduğumuz için elimizde el feneri vardı ve hızlı bir şekilde geçerdik" dedi. "BOL MİKTARDA ZIMPARA MADENİ VAR" Yatağanlı araştırmacı-yazar Tarcan Oğuz da, Yatağan'ın Stratonikeia ve Lagina gibi iki nemli antik kentin yanında, kömür, mermer, zımpara ve feldspat madeni ile aynı zamanda bir madenci kenti olduğunu söyledi. Oğuz, "Bu zımpara ocakları 1838'de Baltalimanı'nda İngiltere Kraliçesi Victoria ile Sultan 2'nci Mahmud zamanında imzalanan anlaşmaya göre, madenlerin işletme hakkı imzalanıyor. Bu imzalardan sonra burada zımpara işçiliği başlamış oldu. Bu bölgede Yatağan, Elmacık, Kavak ve Kafaca bölgesinde bol miktarda zımpara madeni bulunmakta" dedi. "BÖLGEDE AÇIK BİR İŞLETME YOK" Çıkarılan zımpara madeninin Güllük limanından yurt dışına gönderildiğini belirten Oğuz, "Taşıma olayı Yatağan Kozağaç bölgesi, bin 225 metre kodlu Aksivri dağı yakınındaki ocaktan teleferik ile yaklaşık 10 kilometre uzaklıktaki Milas'a ve oradan da kamyonlar ile Güllük limanına taşınmış. İngilizlerin gitmesinden sonra burası atıl durumda kalmış. Yakın zamanda Milaslı bir iş insanı burada yüzeydeki zımpara madenlerini toplatıp kısa bir süre işletme gerçekleştirdi. Şu anda bölgede açık bir herhangi zımpara ocağı ve işletmesi yok" dedi. "TESCİLLENMESİ GEREK" Yatağan bölgesindeki zımpara maden ocağı tünellerin açılarak tescillenmesi gerektiğini ifade eden Tarcan Oğuz, "Şu anda kapalı olan ocak girişleri açılabilir. Bu çok da zor değil. Tünellerin açılması durumunda burası turizme kazandırılabilir. Dışarıdan baktığımızda tünel boyutu 500-600 metre gibi ama iç bölümlerini görmediğimiz için ne var bilmiyoruz. Tünel girişlerinin açılması ile bu ortaya çıkar" dedi.