Uzmanlar Uyarmıştı Ama Yanan Metrobüsün Faturası Ağır Oldu

Metrobüs hattı hizmete girdiği günden bu yana Hollanda'dan alınan Phileas marka araçlar sürekli sorun çıkarıyor. Sık sık yolda kalıp hattın devre dışı kalmasına sebep oluyor. Son olayda ise aynı araçlardan biri yandı. Bu araçların alınmadan önce uzmanların bir raporla belediyeyi hem arızalara hem de aşırı pahalı fiyatına karşı uyarmışlardı. EN PAHALI METROBÜS İstanbul Büyükşehir Belediyesi 2007'de Hollanda'dan 60 milyon Avro vererek satın aldı. Bu araçların tanesi için belediye 1 milyon 200 bin euro ödedi. Ancak uzmanlara göre araçlar teknik olarak yetersiz. KULLANILMADAN GARAJA ÇEKİLDİ Hatta çalışan bu markaya ait metrobüsler ise sık sık yaşadıkları mekanik sorunlar nedeniyle arızalanırken rampa çıkmada da zorlanıyor. 50 adet Phileas marka metrobüsün 35'i çıkan sorunlar nedeniyle İkitelli İETT Garajı'nda tutuluyordu. UZMAN RAPORU VAR Ulaşım uzmanlarının raporları metrobüs hattının ve burada kullanılan araçların ne kadar yanlış tercihler olduğunu tek tek gözler önüne seriyor. Şubat 2007'de İTÜ İnşaat Fakültesi Ulaştırma Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Haluk Gerçek, "Topkapı-Avcılar Metrobüs Projesi ve Yeni Otobüs Alımı" başlıklı ekonomik ve mali fizibilite etüdünü İETT ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne sunmuştu. DÖRT KAT PAHALI Rapor araçların Hollanda'dan alımından önce hazırlanmış. 2007 yılında hazırlanan raporda İETT'nin almayı planladığı Hollanda'da üretilen 220 yolcu kapasiteli Phileas modeli ile yolcu kapasitesi 193 olan Mercedes'in ürettiği körüklü Capa City modeli karşılaştırıldı. Topkapı-Avcılar metrobüs projesinin toplam maliyetinin 55 milyon Avro olduğu belirtilerek "Bir adet Phileas otobüsün fiyatı 1 milyon 200 bin Avro, 1 adet Capa City otobüsün fiyatı ise 300 bin Avro'dur" denildi. Ekonomik değerlendirme sonuçlarına göre Capa City otobüsünün sabah ve akşam saatlerinde 2 araçlı diziler halinde işletilmesi durumunda projenin mali iç verimlilik oranının yüzde 12.18, finansal net değerinin 14 milyon 289 bin 266 Avro olduğu kaydedildi. Capa City otobüsün tekli işletilmesi durumunda mali iç verimlilik oranının yüzde 8.24'e denk geleceği ifade edilen raporda "Phileas otobüsünün yer aldığı seçeneklerde bu oran yüzde 5 kadardır. Metrobüs seçeneklerine 50 milyon Avro'luk özkaynağa ek olarak 500 bin Avro ile 67 milyon Avro arasında değişen özkaynak desteği gerekmektedir" denildi. ÖNEMLİ MALİYET ARTIŞI Raporda şu değerlendirmelere yer verildi: "Yerel yöneticiler genellikle zaman kısıtı nedeniyle metrobüs sistemini hızlı biçimde gerçekleştirmek istemektedirler. Metrobüs sistemlerini hızlı ve iyi biçimde yapabilmek önemli maliyet artışları ile mümkün olabilmektedir. Örneğin Bogota Trans Milennio sisteminin yalnızca planlaması için 6 milyon dolar harcanmıştır. Mexico City metrobüs sisteminin planlama ve tasarımı için değişik kaynaklardan 10 milyon dolar sağlanmıştır. Ancak bu harcamalara karşın hızlı biçimde gerçekleştirilen sistemlerde daha sonra düzeltilmesi büyük maliyetlere yol açan yanlışlar yapılmıştır. Bogoto ve Mexico City'de çatlaklar ve çökmeler nedeniyle inşa edilen yol kısa süre sonra yenilenmek zorunda kalmıştır." RAMPA ÇIKAMIYOR Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Kurumu da 3 yıl önce hazırladığı raporda "manyetik kılavuzlamalı" Phileas marka metrobüslerin kent içi trafiğe uygun olmadığına dikkat çekmişti. Araçların bu özelliğinin devre dışı bırakılması durumunda klasik araçlardan yaklaşık iki kat daha pahalı olduğuna, araç kütlelerinin hafifletilmiş olmasının bir dezavantaj haline geldiğine vurgu yapılmıştı. Şu an hizmete sunulan az sayıdaki Phileas marka metrobüslerin en önemli eksikliği rampa çıkma konusundaki yetersizliği. 15 Mayıs günü Haliç rampasını çıkamayınca yolda kaldı. Bu marka araçların rampa çıkamadığı yönünde eleştiriler daha önce de gündeme gelmişti. 'RAYLI SİSTEME GEÇİLMELİ' Ulaşım uzmanlarının raylı sisteme dayalı olmadığı ve plansız şekilde yapıldığı için sık sık eleştirdiği metrobüs projesine karşı Yıldız Teknik Üniversitesi Ulaştırma Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. İsmail Şahin de bir rapor hazırladı. Metrobüsün neredeyse hizmete açıldığı günlerde kapasitesine eriştiğini, sistemi kullanan yolcu sayısının sunulan kapasiteyi yakaladığını belirten Şahin, "Halbuki bu tür sistemler, daha yüksek kapasiteli sistemlere geçiş için kullanılır; başlangıçta yüksek hizmet düzeyi ile hizmet verirken, düzeyin zaman içinde düşmesiyle yerlerini daha yüksek kapasiteli raylı sisteme bırakırlar. Buradaki örnekte, sistem daha başlangıçta tam kapasitesinde çalıştığından dolayı hizmet düzeyi şu anda oldukça düşüktür" dedi. YIL 2007: "METROBÜS YOLCULUĞU BİR KAÇ YIL SONRA KÖTÜLEŞECEK" Metrobüsün yolculuk koşullarının birkaç yıl sonra daha da kötüleşeceğine dikkat çeken Şahin, hizmet kalitesi ve kapasitesi düşük bir sisteme mahkûm edilen İstanbullu sürücüleri otomobillerinden inmeye teşvik etmenin olanaksız hale geleceğini ifade etti. Otobüslerin ve durakların doluluğunun çekici değil itici düzeyde olduğunun altını çizen Şahin, "Yapılan yatırımın anlamlı olabilmesi için, yeterli uzunlukta bir süre istenilen koşullarda hizmet vermesi beklenir. Birkaç yıllık hizmet ömrüne sahip sistemin bugün sağladığı geçici faydanın ardına saklanmak popülist bir tutumdur; uzun vadede sorun çözücü değildir" dedi. Toplu taşıma lehine bozulan talep-kapasite dengesiyle boğazda 3. köprü dayatması ile karşı karşıya kalınacağını kaydetti. Şahin, şöyle devam etti: "1. Çevreyolu'nda hizmete konulan metrobüs toplu taşıma sisteminin türü yanlıştır. Bu koridorda çok daha yüksek kapasiteye sahip metro sistemine gereksinim vardır. Marmaray adıyla inşaatı devam eden İstanbul'un iki yakasındaki banliyö hatlarını yenileyen ve bu hatları bir tüpgeçit ile birbirlerine bağlayan bu sistemin bir benzeri, öncelikli olarak 1. Çevreyolu koridorunda inşa edilmeliydi." YANAN ARACIN FİYATI Phileas: 1.2 milyon Avro Capa City: 300 bin Avro Ulaşım uzmanları 2007 yılında raporu hazırlarken İETT'nin almayı planladığı Hollanda'da üretilen 220 yolcu kapasiteli Phileas modeli ile yolcu kapasitesi 193 olan Mercedes'in ürettiği körüklü Capa City modeli karşılaştırıldı. Topkapı-Avcılar metrobüs projesinin toplam maliyetinin 55 milyon Avro olduğu belirtilerek "Bir adet Phileas otobüsün fiyatı 1 milyon 200 bin Avro, 1 adet Capa City otobüsün fiyatı ise 300 bin Avro'dur" denildi. 2007'DE BELİRLENEN EKSİK VE HATALAR Şahin, metrobüs sistemindeki eksikleri ve hataları da şöyle sıraladı: • Koridor içinde yer alan ve henüz tamamlanmış köprüler, bugün genişletilmek zorunda kalınıyor. Metrobüs yatırımının, bırakın uzun vade planlarını kısa vade planlarda dahi yer almadığı, akla gelince yapılmış bir yatırım olduğu anlaşılıyor. • "Zorlama" bir proje olan metrobüs ile ilgili çeşitli tasarım hataları da bulunmaktadır. Koridor boyunca yol genişletmeleri nedeniyle anayol şeritleri kısmen daraltılmış, emniyet şeritleri ortadan kaldırılmış ve yol ekseninde kaymalar olmuştur. Az da olsa yeşil kıyımı yapılmıştır. • Metrobüs yolcu erişim geçitleri ile merdivenler, rampalar ve platformlar çok dar olduğundan, zirve saatlerde taşıtlara erişmek ve istasyonlardan çıkış yapmak oldukça zorlaşmaktadır. Bu da yolcu talebine karşılık sunulan altyapı kapasitesinin yetersiz olduğunun başka bir göstergesidir. • Şerit daralmaları ve eksen kaymaları sürüş güvenliğini ve performansını olumsuz yönde etkilemekte, emniyet şeritlerinin yokluğu ise kaza-arıza durumlarında yolda büyük miktarda ve uzun süreli kapasite kayıplarının oluşmasına neden olmaktadır. (Kaynak: Cumhuriyet)