UNESCO'dan Ayasofya açıklaması: Statüsünün değiştirilmesinden üzüntü duyuyoruz

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü'nden (UNESCO), Ayasofya'nın 86 yıl sonra yeniden ibadete açılmasına ilişkin ilk değerlendirme geldi.UNESCO'dan Ayasofya'nın müzeye çevrilmesine dair 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararının Danıştay tarafından iptal edilmesinin ardından yaptığı açıklamada, "Ayasofya'nın statüsünün değiştirilmesinden üzüntü duyuyoruz" ifadelerini kullanıldı.Örgüt, karardan önce yaptığı açıklamada, Ayasofya'nın statüsüyle ilgili yapılacak bir değişiklikle ilgili kendilerine bilgi verilmesi gerektiğini ve bu değişikliklerin Dünya Kültür Mirası Komitesi'nin incelemesine tabi olabileceğini söylemişti. UNESCO NEDİR, GÖREVLERİ NELERDİR? United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), Birleşmiş Milletler'in özel bir kurumu olarak, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu adıyla, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra 16 Kasım 1945'te Londra'da 44 ülkenin katılımı ile kurulmuştur. Türkiye, UNESCO'nun kuruluş sözleşmesini onaylayan ilk 10 devletten biridir ve ülkemiz bu sözleşmeyi 20 Mayıs 1946 tarihinde imzalamıştır.Merkezi Paris'te bulunan UNESCO'ya 2012 yılı itibariyle 195 devlet üyedir ve 8 devlet ise UNESCO'ya üye olmamakla birlikte ortak çalışmalar yürütmektedirler. UNESCO, yürüttüğü çalışmaları için gerekli olan finansal kaynaklarını üye devletlerin iki yılda bir ödedikleri aidattan sağlamaktadır. Bu bütçe dışında, Birleşmiş Milletler Özel Fonu başta olmak üzere birçok uluslararası örgüt ve kurumun sağladığı bağış ve ödenekler UNESCO'nun anapara kaynaklarıdır.UNESCO'nun kuruluş amacı, Birleşmiş Milletler'in (BM) Anayasası'nda belirtildiği gibi, ırk, cins, dil ve din ayrımı yapmaksızın herkes için insan hakları ve temel hürriyetlere evrensel saygıyı sağlamak, bunun için eğitim, bilim ve kültür yoluyla devletler arasındaki işbirliğini geliştirmek, bu yoldan barışın ve güvenliğin korunmasına katkıda bulunmaktır.UNESCO, insan hakları, özgür basın, herkes için eğitim imkanlarının eşit ve etik şekilde sağlanması, küresel ısınma, depremle mücadele, su ve orman havzalarının korunması, kültürel endüstriler ve kalkınma, kültür varlıklarının korunması ve yaşatılması, dijital medya ve telif hakları vb. farklı alanlara dağılan çalışmalar yürütmektedir. UNESCO, tüm çalışmalarında kırsal-kentsel, kadın-erkek, çağdaş-geleneksel gibi kavramsal ayırımlardan ziyade, insanların ve toplumların ihtiyaçları doğrultusunda ve engelli veya kısıtlılara da öncelik veren kültürel, bilimsel ve eğitsel faaliyetlere öncelik vermektedir.Eğitim, bilim ve kültürel zenginliklerin sağladığı refah ve kaynaklardan toplumun her seviyesinin mümkün olduğu kadar eşit şekilde faydalanması ve sahip olunan kültürel değerlerden toplumun her kesiminin mümkün olduğu kadar eşit şekilde sahiplenerek keyif almasını amaçlayan UNESCO, toplumsal kesimlere erişmek için ulusal yönetimlerden, kurumlardan ve uzmanlardan destek almaktadır. Yürüttüğü her bir çalışmayı uluslararası hoşgörü ve paylaşımın artırılması için bir fırsat olarak gören UNESCO, çalışmalarını mümkün olduğu kadar farklı milletin katılımı ve işbirliği ile yürütmeye çalışmaktadır.UNESCO, ayrıca tüm ulusların kültür ve bilim dünyasına yaptığı katkıları ön plana çıkaramaya çalışmaktadır. Bu sayede, her bir toplumun bilim ve kültür alanındaki zenginliklerini diğer dünya toplumları ile paylaşmalarını, onlara tanıtmalarını ve oluşacak bilgi akışı ile dünya genelinde hoşgörü ve refah ortamının sağlanması amaçlanmaktadır.UNESCO, toplumların geleneksel zanaatlarının kaybolmaması için eğitim kampanyaları düzenlenmesi, okuma yazma kursları açılması, deprem ve tsunami için erken uyarı sistemi geliştirilmesi vb. farklı çalışmaları yürütürken, diğer yandan devletlerin telif haklarından, engelli eğitimine, tarih varlıklarının yasadışı yollardan kaçırılmasının engellenmesinden, yok olan dillerin korunmasına kadar birçok farklı konuda uluslararası anlaşma düzenlemektedir. Bu anlaşmaları tüm ülkelerin imzalaması ve kendi ülkelerinde uygulaması için kamuoyu da oluşturmaktadır. NE OLMUŞTU? Danıştay 10. Dairesi, Ayasofya'nın camiden müzeye dönüştürülmesine dair 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etti.Danıştay'ın gerekçesinde, Ayasofya'nın Fatih Sultan Mehmet Han Vakfı mülkiyetinde olduğu, cami olarak toplumun hizmetine sunulduğu belirtildi. Danıştay'ın gerekçesinde Ayasofya'nın tapu belgesinde cami vasfı ile tescilli olduğu, bunun değiştirilemeyeceği kaydedildi. Gerekçede, "Vakıf senedindeki cami vasfı dışında kullanımının ve başka bir amaca özgülenmesinin hukuken mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır" denildi.Bu kararın ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ayasofya'nın Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek ibadete açılmasına yönelik Cumhurbaşkanlığı kararını imzaladı. Kararın Resmi Gazete'de de yayımlanmasının ardından Ayasofya resmen ibadete açıldı.