İbrahim Reisi Yazıları

İbrahim Reisi Kimdir?

Seyyid İbrahim Reisülsedati, 14 Aralık 1960 yılında Meşhed'in Noghan bölgesinde din adamı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve 19 Mayıs 2024 yılında helikopter kazasında vefat etti. Bilinen adıyla İbrahim Reisi, İranlı muhafazakâr bir politikacı, hukukçu ve İran'ın eski cumhurbaşkanıydı. Babası Seyid Hacı, o 5 yaşındayken öldü. Reisi, soy olarak Hüseyin ibn Ali (Hüseyni) Seyyidlerindendir ve Ali ibn Hüseyin Zeynel Abidin Seyyidlerine bağlıdır. İlk eğitimini "Cevadiye Okulu"nda aldı ve daha sonra Havza'da İslami ilahiyat okulunda okudu. 1975 yılında Kum Ruhban Okulu'ndaki eğitimine devam etmek için "Ayetullah Boroujerdi Okulu"na gitti. Motahari Üniversitesi'nden özel hukuk alanında doktora derecesi aldığını iddia etmektedir; ancak bu tartışmalıdır.

1981 yılında Kerec savcılığına atandı. Daha sonra Hemedan Savcısı olarak atandı ve her iki görevi birlikte yürüttü. Dört ay sonra Hemedan Eyaleti Savcısı olarak atandı. 1985'te Tahran Savcı Yardımcılığına atandı ve başkente taşındı. Üç yıl sonra, 1988'in başlarında Ruhullah Humeyni'nin dikkatini çekti ve Luristan, Simnan ve Kirmanşah gibi bazı vilayetlerdeki hukuki sorunları ele almak için Ruhullah Humeyni'den yargıdan bağımsız özel hükümler aldı.

Hüseyin Ali Muntazeri, Reisi'yi 1988'de İranlı siyasi mahkumların infazına karışan dört kişiden biri olarak adlandırdı. Diğer kişiler Morteza Eshraghi, Hossein-Ali Nayeri ve Mostafa Pourmohammadi idi. Bu savcılık komitesi binlerce infaza karıştığı için gayri resmi olarak 'ölüm komitesi' olarak adlandırılmaktadır. İranlı siyasi mahkumların 1988'deki infazları, 19 Temmuz 1988'de başlayan ve yaklaşık beş ay süren İran genelinde siyasi mahkumların devlet destekli bir dizi infazıydı. Uluslararası Af Örgütü'ne göre, "binlerce siyasi muhalif, ülke çapında İran'ın gözaltı merkezlerinde sistematik olarak zorla kaybedilmeye maruz kaldı. Bu süre zarfında öldürülenlerin çoğu işkenceye ve diğer zulümlere maruz kaldı."

Humeyni'nin ölümünden ve Ali Hamenei'nin yeni Dini Lider olarak seçilmesinden sonra Reisi, Tahran savcısı olarak görevlendirildi. Bu görevi 1989'dan 1994'e kadar sürdürdü. 1994 yılında Genel Teftiş Bürosu'nun başına getirildi. Reisi, 2004-2014 yılları arasında İran Başyargıcı Birinci Yardımcısı, 2014-2016 yılları arasında İran Başsavcısı ve 2019-2021 yılları arasında Başyargıç olarak görev yaptı. Ayrıca 2016'dan 2019'a kadar Astan Quds Razavi'nin Vasisi ve Başkanı oldu. Güney Horasan Eyaleti'nden Uzmanlar Meclisi üyesidir ve ilk kez 2006 seçimlerinde bu göreve seçildi. Ayrıca 2012-2021 yılları arasında Özel Ruhani Mahkeme savcısı olarak görev yaptı.

Reisi, 2017 yılında cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu ve Hasan Ruhani'ye karşı kaybetti. 2021'de ikinci kez cumhurbaşkanlığına aday oldu ve seçimi kazandı. Seçimlere katılım oranı %48,8 oldu ve oyların %63'ünü aldı. Pek çok gözlemciye göre seçimlere Reisi lehine hile karıştırıldı. Reisi, 3 Ağustos 2021 tarihinde Dini Lider Ali Hamenei tarafından İran'ın cumhurbaşkanı olarak atandı. Reisi döneminde ABD ile nükleer müzakereler çıkmaza girdi ve 2022 sonlarında Mehsa Emini'nin ölümüyle tetiklenen geniş çaplı protestolar yaşandı. Reisi döneminde İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yoğunlaştırdı, uluslararası denetimleri engelledi ve Ukrayna'yı işgal eden Rusya'ya destek verdi. Ayrıca İran, Gazze çatışması sırasında İsrail'e füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi.

Reisi, Meşhed Cuma Namazı İmamı Ahmad Alamolhoda'nın kızı Jamileh Alamolhoda ile evliydi. İki kızları ve iki torunları vardı.

19 Mayıs 2024'te Reisi, Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile yaptığı baraj açılışı ziyaretinden sonra İran'a dönerken helikopteri Azerbaycan sınırındaki Culfa ili yakınlarında bir kazaya karıştı. Kazada Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan ve beraberindekiler hayatını kaybetti. Cenazesi 23 Mayıs'ta Meşhed'de İmam Rıza Türbesi'ne defnedildi.