Hayao Miyazaki Yazıları

Hayao Miyazaki Kimdir?

Hayao Miyazaki, 5 Ocak 1941 tarihinde Tokyo'da doğdu. Japon manga ve anime sanatçısıdır. Elli yılı aşkın bir süredir animasyon dünyasının içindedir ve en yakın çalışma arkadaşı Isao Takahata ile birlikte Studio Ghibli adlı animasyon stüdyosunun kurucusudur. Animasyonun en büyük ustalarından biri olarak kabul edilen Hayao Miyazaki'nin animasyon filmlerinin başarısı dünya çapında ilgi görmüş ve ismi Amerikalı Walt Disney, Steven Spielberg ve Orson Welles ile karşılaştırılır hale gelmiştir. Miyazaki, Time dergisinin yaptığı dünyanın en etkileyici insanları listesinde yer almaktadır.

Hayao Miyazaki, 5 Ocak 1941 tarihinde Tokyo'da doğdu. Aile işi olarak savaş uçakları için parça üreten Miyazaki Airplanes şirketinde çalışan babası Katsuji Miyazaki'nin dört oğlundan biriydi. Annesi ise omurilik veremi hastalığı nedeniyle 1947-1955 yılları arasındaki sekiz yıllık süreçte hasta yattı. Toyotama Lisesi'ndeki üçüncü senesinde, dünyanın ilk renkli uzun metrajlı animasyon filmi olan Hakujaden'i izlediğinde filmden çok etkilendi ve animasyona ilgi duymakla kalmayıp o anda çizgi roman çizeri olmaya karar verdi. 1962 yılında gittiği Gakushuin Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler ve ekonomi okumaya başladığında, üniversitenin Japon imparatorluk ailesiyle yakın olması sebebiyle Marksist düşünceden etkilendi. Mezun olduktan sonra Toei Animasyon Şirketi'nde animatör olarak çalışmaya başlayan Hayao Miyazaki, bu yıllarda yönetmen olan Isao Takahata ile tanıştı ve beraber şirket sendikasında çalışmaya başladılar.

1965'te anime yönetmeni Otsuka Yasuo ve Isao Takahata'nın çalışmaya başladıkları Güneşin Prensi Horus (Taiyō no Ōji Horusu no Daibōken), Hayao Miyazaki'nin uzun metrajlı bir animasyon filminde çalışmak adına yakaladığı büyük bir fırsattı. Kariyeri boyunca hem pek çok uzun metrajlı animeye hem de Japonya'da manga olarak adlandırılan çok sayıda çizgi romana imza attı. Eserleri Japonya'da olağanüstü ilgi ve saygı gören Miyazaki, Oscar Ödülü'nü kazandığı 2002 yılına kadar çizgi film çevreleri dışında batıda pek tanınmıyordu. Kendisine bu ödülü getirmekle kalmayıp bir ilke de imza atmasını sağlayan Ruhların Kaçışı filmi, Berlin Film Festivali'nde ödül alan ilk animasyon filmidir. Ayrıca bu filmle Japonya'da gişe rekorları kırarak, 1997'de yönetmenliğini yaptığı Prenses Mononoke filmi ile kendisine ait olan gişe rekorunu yine kendisi kırmıştı. Miyazaki'nin Isao Takahata ile beraber yaptığı Heidi dizisi Türkiye'de tanınır.

Miyazaki, özellikle son zamanlardaki eserlerinin büyük bir kısmının yönetmenliğinin yanı sıra metin yazarlığını da yapmıştır. Bu türden ilk eserlerinden biri, kendi yarattığı bir mangadan uyarlama olan Rüzgarlı Vadi'dir. Bu eserinden sonra Studio Ghibli'yi kuran Miyazaki, eserlerini burada hazırlamaya başlamış ve bu stüdyo aracılığıyla hayranlarına ulaştırmıştır. 1985 yılının Haziran ayında Miyazaki, Takahata, Tokuma ve Suzuki, Tokuma Shoten'in yardımıyla animasyon yapım şirketi Studio Ghibli'yi kurdu. Stüdyonun ilk filmi olan Laputa: Castle in the Sky (1986), Nausicaä'nın aynı yapım ekibini istihdam etti. Miyazaki'nin filmin ortamı için yaptığı tasarımlar Yunan mimarisinden ve Avrupa şehircilik şablonlarından esinlenmiştir. Filmdeki mimarinin bir kısmı da bir Galler maden kasabasından ilham alınarak yapılmıştır. Miyazaki, 1984'te gerçekleştirdiği ilk ziyarette madencilik grevine tanık oldu ve madencilerin çalışmalarına ve topluluklarına olan bağlılığına hayran kaldı. Laputa, 2 Ağustos 1996 tarihinde gösterime girdi ve o yılın en çok hasılat yapan animasyon filmi oldu. Ardından Miyazaki'nin Komşum Totoro filmi, Studio Ghibli'nin finansal durumunu desteklemek adına Nisan 1988'de Takahata'nın Ateşböceklerinin Mezarı ile birlikte yayınlandı. Eşzamanlı çıkışlar, projeler arasında geçiş yaptığı sanatçılar için kaotikti. Komşum Totoro, çevre ve insanlık arasındaki ilişki temasına sahiptir ve teknolojinin doğa üzerindeki olumsuz etkisini vurgulamak isteyen Nausicaä'ya zıtlık oluşturur. Film eleştirel beğeni toplarken ticari açıdan başarısız olmuştur. Bununla birlikte, mağazacılık konusunda başarılı oldu ve bir kült klasiği haline gelmiştir.

1987 yılında Studio Ghibli, Eiko Kadono'nun Kiki'nin Teslimat Servisi adlı romanının filme uyarlamasını yapma haklarını satın aldı. Miyazaki'nin Komşum Totoro üzerindeki çalışması, uyarlamayı yönetmesini engelledi. Sunao Katabuchi yönetmen olarak seçildi ve Nobuyuki Isshiki senaryo yazarı olarak işe alındı. Miyazaki'nin Isshiki'nin ilk taslağından duyduğu memnuniyetsizlik, projede değişiklik yapmasına ve sonuçta yönetmen rolünü almasına yol açtı. Kadono, kitap ve senaryo arasındaki farklardan hoşnut değildi. Miyazaki ve Suzuki, Kadono'yu ziyaret etti ve onu stüdyoya davet etti. Ardından projenin devam etmesine izin verdi. Film aslında 60 dakikalık özel bir film olması hedeflenmişti, fakat Miyazaki hikâye şemasını ve senaryoyu tamamladıktan sonra uzun metrajlı bir filme dönüştü. Kiki'nin Teslimat Servisi, 29 Temmuz 1989 tarihinde yayınlandı. Gişede 2,15 milyar yen kazandı ve 1989 yılında Japonya'nın en yüksek hasılat yapan filmi oldu.

1989 yılının Mart-Mayıs ayları arasında Miyazaki'nin Hikōtei Jidai adlı mangası Model Graphix dergisinde yayınlandı. Miyazaki, bu mangaya dayanarak Japan Airlines için 45 dakikalık bir uçuş filmi yapımına başladı. Suzuki, sonuçta Kırmızı Kanatlar (Porco Rosso) başlıklı uzun metrajlı film için beklentiler büyüdükçe filmi giderek daha da uzattı. Takahata'nın Only Yesterday (1991) albümünde üretimin sona ermesi nedeniyle Miyazaki, başlangıçta Kırmızı Kanatlar'ın üretimini bağımsız olarak yönetti. 1991 yılında Yugoslav Savaşları'nın patlak vermesi, Miyazaki'yi etkiledi ve film için daha kasvetli bir atmosfer yarattı. Miyazaki daha sonra filmin olgun tonlarını çocuklar için uygun olmadığından "aptalca" olarak nitelendirdi. Film, Miyazaki'nin daha sonra tekrar değineceği savaş karşıtı temalara sahipti. Havayolu, 18 Temmuz 1992 tarihinde gösterime girmeden önce, bir uçuş filmi olarak ilk galasıyla sonuçlanan filmde büyük bir yatırımcı olarak bulundu. Film eleştirel ve ticari olarak başarılı oldu ve "yeni yürümeye başlayan çocuklardan yaşlılara kadar genel bir izleyici kitlesi için fazla kendine özgü" olarak kabul eden Miyazaki'yi şaşırttı. Ardından, birkaç yıl boyunca Japonya'da en yüksek hasılat yapan animasyon filmi olarak ismini yazdırdı. Studio Ghibli, Ağustos 1992'de genel merkezini Tokyo'nun Koganei semtinde kurdu. Kasım 1992'de, Miyazaki tarafından yönetilen iki reklam Nippon Television Network (NTV) tarafından yayınlandı: Rieko Nakagawa ve Yuriko Omura'nın resimli hikâyesi Sora Iro no Tane'ye dayanan ve NTV'nin kırkıncı yıldönümünü kutlamak için sipariş edilen 90 saniyelik bir reklam olan Sora Iro no Tane ile 15 saniyelik bir reklam ve dört adet 5 saniyelik spot olarak yayınlanan ve sonunda NTV'nin maskotu haline gelen tanımlanamayan bir yaratığa odaklanan Nandarou. Miyazaki, Miyazaki ve Takahata'nın A-Pro'dan tanıdığı Yoshifumi Kondō'nun yönettiği Whisper of the Heart (1995) filminin storyboard'larını tasarladı ve senaryosunu yazdı.