Halet Çambel Yazıları

Halet Çambel Kimdir?

Zehra Halet Çambel (27 Ağustos 1916, Berlin - 12 Ocak 2014, İstanbul), Türk arkeologdur.

Hattuşaş'ın bulunduğu Boğazköy'de, stajyer olarak başladığı kazıları hayatı boyunca sürdüren Halet Çambel, bilim dünyası tarafından “Hitit hiyerogliflerinin çözüldüğü yer” olarak tanınan Karatepe-Arslantaş Höyüğü'nde, Türkiye’nin ilk açık hava müzesini kurmuştur. Karatepe kalıntılarının ortaya çıkarılmasına ve Hitit dilinin çözülmesine katkısı büyüktür.

Türkiye’yi eskrim dalında temsil ederek Suat Fetgeri Aşeni ile birlikte “Olimpiyatlara katılan ilk Türk kadın sporcu” unvanını kazanmıştır. 1936 Yaz Olimpiyatları'nda Adolf Hitler tarafından görüşmeye çağrılan Çambel, hükûmetin izni olmadan görüşmeyeceğini bildirerek bu daveti reddetmiştir.

Babası, Almanya'da askerî ataşelik görevi yapan ve Atatürk'ün yakın arkadaşlarından Hasan Cemil Bey, annesi dönemin Berlin Büyükelçisi İbrahim Hakkı Paşa'nın kızı Remziye Hanım'dır. Dört çocuklu ailenin üçüncü çocuğu olan Çambel, I. Dünya Savaşı sonrası ailesiyle bir süre İsviçre ve Avusturya'da yaşadıktan sonra cumhuriyetin kurulmasını takiben 8 yaşında Türkiye'ye gelmiştir. Ortaokul ve liseyi Arnavutköy Amerikan Kız Koleji'nde okumuş, lise öğrenimini tamamladıktan sonra Fransız hükûmetinden aldığı bursla Paris Sorbonne Üniversitesi'nde arkeoloji lisans öğrenimi görmüş; ayrıca Hititçe ve eski İbranice öğrenmiştir. İlk kazı deneyimini 1935 yılında Alacahöyük kazısında stajyer olarak yaşamıştır.

1938 yılında lisans öğrenimini tamamladıktan sonra Sorbonne'da doktoraya başlayan Çambel, II. Dünya Savaşı sebebiyle Fransa'ya dönemeyince İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Helmuth Theodor Bossert'in asistanlığını yapmıştır. 1940 yılında gazeteci-yazar Nail Çakırhan ile evlenmiştir. Bir süre Haydarpaşa Lisesi'nde Fransızca öğretmenliği yapmış, doktora çalışmasına İstanbul Üniversitesi'nde devam ederek Türk Tarih Kurumu adına Kırşehir Hashöyük'teki kontrol kazısını gerçekleştirmiştir.

1946 yılında Bossert ile çıktıkları gezide Karatepe bölgesindeki kalıntılara ulaşmaları kariyerinde belirleyici olmuş; Hitit hiyeroglifleri ve Fenike yazısının bir arada kullanıldığı bu keşif, Hitit hiyerogliflerinin çözümünü sağlamıştır. Karatepe-Arslantaş Höyüğü'nde Bossert tarafından başlayan kazı çalışmalarına 1952'den sonra Çambel başkanlık etmiştir. 1960 İhtilali'nden sonra 147'ler listesinde yer alarak üniversiteden ihraç edilmiş, eşiyle birlikte Karatepe'de çalışmalara devam etmiştir. 1962-1963'te Almanya'da Saarbrücken Üniversitesi'nde konuk öğretim üyesi olarak çalıştıktan sonra Türkiye'ye dönerek İstanbul Üniversitesi'ndeki görevine dönmüş ve Prehistorya Kürsüsü'nü kurmuştur. 1964 yılında Chicago Üniversitesi'nden Robert J. Braidwood ve eşi Linda S. Braidwood'la birlikte Ergani'de Çayönü höyüğü kazısına başlamış; bu bölgede avcı-toplayıcılıktan tarıma geçişin kanıtlarını ortaya çıkarmıştır. Çambel'in çabalarıyla kurulan proje çerçevesinde Urfa-Bozova ve Diyarbakır'da çeşitli kazılar gerçekleştirilmiş, Keban Barajı'nın yapımıyla su altında kalacak alanların taranması çalışmalarına öncülük etmiştir. 1976'da TÜBİTAK'a bağlı bir Arkeometri Ünitesi kurulmasına katkıda bulunmuştur.

Akyaka evlerinin mimarı olmakla ünlü Nail Çakırhan'ın eşidir. 1984 yılında emekli oldu. Kazılara katılımını ve yazılarını emekliliğinde de sürdürdü.

Arnavutköy'de “Kırmızı Yalı” olarak bilinen ailesinden kalma evini 2004 yılında Boğaziçi Üniversitesi'ne bağışladı. Yapı, Halet Çambel ve Nail Çakırhan Arkeoloji ve Geleneksel Mimarlık Araştırmaları Merkezi'ne dönüştürülmek üzere restore edilmektedir.

2005 yılında Hollanda devletinin kültür ve kalkınmaya hizmet edenlere verdiği Prens Claus ödülü'nün sahibi oldu. 2010 yılında kendisine T.C. Kültür Bakanlığı tarafından Kültür ve Sanat Büyük Ödülü verildi.

12 Ocak 2014 tarihinde İstanbul'daki evinde yaşamını kaybetti.