Gazi Yaşargil Yazıları

Gazi Yaşargil Kimdir?

Mahmut Gazi Yaşargil (6 Temmuz 1925, Lice, Diyarbakır - 10 Haziran 2025, Stäfa, İsviçre), Türk-İsviçreli bilim insanı ve nörocerrah. Beyin cerrahisi pratiğinde mikroskop kullanımının (mikrocerrahinin) hayata geçirilmesinde ve yaygınlaştırılmasındaki katkılarıyla tanınır.

Ankara Atatürk Lisesinde lise eğitimini tamamladı. Ankara Üniversitesi'ni kazandı. 1944 yılında Almanya'daki Friedrich Schiller Üniversitesi'nde çalışmalarını sürdürdü. 1945'te Basel Üniversitesi'ne geçti ve aynı üniversitede 1950 yılında doktorasını yaptı. Daha sonra Bern Üniversitesi'nde yardımcı profesör olarak psikiyatri bölümünde görev aldı. Basel Üniversitesi'nde Nöroşirürji bölümünde görev almaya başladı. 1957 ve 1965 yılları arasında Zürih'teki üniversite hastanesinde çalışmalarını sürdürdü. 1965 yılında yardımcı profesör olan Gazi Yaşargil, 1965 ve 1967 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin Burlington kentindeki Vermont Üniversitesi'nin Nöroşirürji Bölümü'nde Profesör Peardon Donaghy ile birlikte mikrovasküler cerrahi alanında çalışmalar yürüttü. 1967'de Zürih'e döndü ve üç atardamarı tıkalı bir hastaya yeni bir atardamar bağlama operasyonunu ilk kez gerçekleştirdi. Zürih Kliniği'nde mikrovasküler cerrahi tekniğini tüm beyin ve omurilik cerrahisinde kullanmaya başladı. Zürih Üniversitesi Nöroşirürji kliniğindeki şeflik görevinden Ocak 1993'te emekli oldu. 1994'te Arkansas Tıp Bilimleri Üniversitesi'nden gelen teklifi kabul ederek Amerika'da ilk mikronöroşirürji merkezini geliştirdi. Ekim 2013'te Arkansas Üniversitesinden emekli oldu. Kasım 2013'ten sonra Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroşirürji Anabilim Dalı kadrosunda yer aldı. Avrasiya Akademiyasının kurucu üyelerinden biridir.

Beyin ameliyatlarında nöroşirürji sırasında kendi yöntemiyle kullandığı soyadıyla özdeşleşen "Yaşargil klips"leri birçok doktor tarafından kullanılmaktadır. Ayrıca beyin dokusunu ekarte etmek için Leyla retraktörünü ve kayan mikroskop sistemini tasarlamıştır. Mikrosinir cerrahisinin kurucusu olan Gazi Yaşargil "Beyin ve Sinir Cerrahı", "Profesör Doktor", "Yüzyılın Beyin Cerrahı" unvanlarına sahiptir. Yaşargil epilepsi ve beyin tümörünü kendi bulduğu yöntemlerle tedavi etmiştir. 1953'ten emekli olduğu 1999 tarihine dek Zürih Üniversitesi ve Zürih Üniversite Hastanesindeki Sinir Cerrahisi Departmanında ilk hekim, başhekim, sonrasında profesör ve başkan olmuştur. 1999 yılında Amerikan Nörolojik Cerrahlar Kongresi'nde Neurosurgery Dergisi tarafından "1950-2000 Yüzyılın Beyin Cerrahı" unvanı verilmiş ve Avrupa Nörolojik Cerrahlar Birliği onur madalyası ile onurlandırılmıştır. Harvey Cushing ile beraber 20. yüzyılın en önemli nöroşirürjisyenlerinden sayılmaktadır.

10 Haziran 2025 tarihinde, 99 yaşında İsviçre'de hayatını kaybetti. Cenazesi İsviçre'de defnedildi.

Fahri doktora unvanları: 1991 - İstanbul Üniversitesi, İstanbul, Türkiye; 1999 - University of Lima, Peru; 2000 - Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye; 2001 - University of Oxford; 2002 - Friedrich-Schiller University of Jena, Almanya; 2014 - Ege Üniversitesi, İzmir; 2019 - Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir, Türkiye.

Fahri üyelikleri: 1976 - Brezilya Nöroşirürji Akademisi; 1977 - Nörocerrahlar Birliği, ABD; 1979 - Amerikan Kalp Derneği, Dallas, Teksas, ABD (Honorary Fellow); 1981 - Kanada Nöroşirürji Akademisi; 1986 - Nörocerrahlar Kongresi; 1987 - Japon Nöroşirürji Derneği; 1989 - Amerikan Nörocerrahlar Derneği, Harvey Cushing Society, ABD; 1989 - İsviçre Nörobiyoloji Akademisi; 1990 - Kraliyet Tıp Cemiyeti, Londra, Nöroloji Bölümü; 1990 - Türk Nöroşirürji Derneği; 1990 - Uluslararası Kafatabanı Derneği; 1993 - İsviçre Nöroşirürji Akademisi; 1994 - Arjantin Nöroşirürji Derneği; 1998 - Amerikan Nörobiyoloji Derneği; 1998 - Türkiye Bilimler Akademisi; 1999 - Peru Nöroşirürji Akademisi; 2000 - İtalya Nöroşirürji Akademisi; 2003 - Meksika Nörocerrahi Derneği.

Ödülleri: 1957 - "Vogt Ödülü", İsviçre Oftalmolojik Topluluğu; 1968 - Tıp Bilimleri İsviçre Akademisi Robert-Bing-Ödülü; 1976 - İsviçre Federasyonu Marcel-Benoit-Ödülü; 1980 - "Yılın Sinir Cerrahı" Ödülü; 1981 - Uluslararası Mikrocerrahi Derneği, Sidney, Avustralya, Öncü Mikrocerrah Ödülü; 1988 - Universita di Napoli e della Compagna Napoli, İtalya Şeref Madalyası; 1992 - Türkiye Cumhuriyeti Tıp Ödülü; 1997 - Nöroşirürji Dernekleri Dünya Federasyonu Altın Madalya; 1998 - Arkansas Tıp Fakültesi, Değerli Bilim Adamı Ödülü; 1998 - Brezilyalı Nöroşirürji Derneği tarafından "Yüzyılın beyin cerrahı" olarak onurlandırıldı; 1999 - Nörolojik Cerrahlar Onur Madalyası, Avrupa Birliği; 1999 - Nörolojik Cerrahlar Yıllık Toplantısı Kongresi'nde Neurosurgery dergisi tarafından "Yüzyılın Nöroşirürjisyeni" olarak onurlandırıldı; 2000 - Fedor Krause Madalyası, Alman Nöroşirürji Derneği; 2000 - Amerikan Cerrahlar Koleji 2000 Onur Bursu; 2000 - Türkiye Cumhuriyeti Üstün Hizmet Madalyası; 2000 - Türk Bilimler Akademisi 2000 Ödülü; 2002 - Uluslararası Francesco Durante Ödülü, İtalya; 2002 - Millî Egemenlik Onur Ödülü; 2005 - Millî Egemenlik Onur Ödülü (İkinci defa).