Eşref Gani Ahmedzai Yazıları

Eşref Gani Ahmedzai Kimdir?

Muhammed Eşref Gani Ahmedzay, 12 Şubat 1949 tarihinde Afganistan’ın Logar kentinde doğdu. Peştunların Ahmadzai kabilesinden olan babası Şahpesend, 1980'li yıllarda Kabil'de nakliye şirketi işletiyordu. İlk ve orta öğrenimini Kabil'de bitirdi ve üniversite eğitimi için Lübnan’a giderek Beyrut Amerikan Üniversitesinde eğitime başladı. Üniversite yıllarında Lübnanlı Roula ile tanıştı ve onunla evlendi. Antropoloji dalında eğitim vermek için 1977'de Afganistan'a döndü ancak New York'taki Columbia Üniversitesinden burs kazanarak ABD’ye gitti. Bir yıl sonra Afganistan Demokratik Halk Partisi iktidara geldiğinde aile üyelerinin birçoğu hapsedildiği için ABD’de kalmayı tercih etti. Columbia Üniversitesinden “Kültürel Antropoloji” alanında "Üretilen ve Tesellüt: Afganistan, 1901-1747" adlı tezi ile doktora diplomasını aldı. Ahmadzai ve eşi Roula, çocukları Mari ve Tarık'ın Amerika'da doğması nedeniyle Amerikan vatandaşlığı aldı; ancak Gani, 2009 yılında Afgan seçimlerinde aday olabilmek için ABD vatandaşlığından vazgeçti.

Eşref Gani Ahmadzai, 1983'te mezun olduktan sonra Berkeley'deki California Üniversitesinde öğretim elemanı olarak davet edildi. 1983-1991 yılları arasında Johns Hopkins Üniversitesinde eğitim verdi ve bu dönemde BBC Farsça ve Peştuca radyo yayınlarına uzman olarak katıldı. 1991'de Dünya Bankasına antropolog olarak ekonomik planların insani boyutu konularında çalışmaya başladı ve Dünya Bankasının Doğu Asya, Güneydoğu Asya, Rusya, Çin ve Hindistan’daki programlarına katıldı. 2001'deki 11 Eylül saldırılarından sonra Dünya Bankasındaki işine son vererek haber programları ve gazetelerle çalıştı. 2002'de Afganistan’da BM Genel Sekreteri Özel Temsilcisi Ahdar El İbrahimi’nin Özel Danışmanı olarak seçildi; bu kapsamda Taliban’dan sonra Afganistan'da yeni hükümet için yol haritası çizilmesi, Bonn Anlaşması tasarısı, müzakerelerin yürütülmesi ve uygulanması gibi faaliyetlerde bulundu. Aralık 2001'den itibaren Afganistan'a döndü ve 1 Şubat 2002'de Afganistan Devlet Başkanı Hamid Karzai'in kıdemli danışmanı, Maliye Bakanı ve Uluslararası Yardım Başkoordinatörü olarak atandı. Temmuz 2002 ile Aralık 2004 tarihleri arasında Maliye Bakanı olarak görev yaptı ve Taliban hükûmetinin yıkılmasından sonra Afganistan'ın ekonomik toparlanması için çalıştı. 2004'ten itibaren hükümet ile çalışmaktan kaçındı ve Kabil Üniversitesi Rektörü seçildi.

Washington’da yayın yanan iki aylık küresel politika dergisi Foreign Policy, 2010 yılında Ahmadzai’yi "dünyanın 100 düşünürü" listesine ekledi. 2013 yılında ise aynı dergi tarafından yapılan ankette dünyanın en iyi 100 aydını sıralamasında ikinci sırada yer aldı. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından barındırılan bağımsız bir girişim olan Yoksulların Hukuki Güçlendirilmesi Komisyonu üyesidir.

Ahmadzai, 2009 seçimlerinde aday oldu ve Hamid Karzai, Abdullah Abdullah ile Ramazan Beşerdost’tan sonra oyların yüzde 3’ünü kazanarak dördüncü oldu. Hamid Karzai'nin ikinci dönem devlet başkanlığında, güvenlik sorumluluğunun yabancı güçlerden Afgan güçlerine intikalinden sorumlu yetkili olarak atandı. 2014 seçimlerinde oyların yüzde 37,6'sını alarak ikinci sırada yer aldı ve ikinci turda Abdullah Abdullah ile yarıştı. İlk turda en çok oyu alan iki adayın yarıştığı 14 Haziran'da düzenlenen ikinci tura katılım yüksek oldu ve 8 milyondan fazla seçmen oy kullandı. Abdullah Abdullah'ın seçimde hile yapıldığı iddiasıyla süreç çıkmaza girdi. ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin girişimleriyle tüm oyların tekrar sayımı ve kazanan adayın Ulusal Birlik Hükümeti kuracağı konusunda anlaşma sağlandı. Afganistan Seçim Komisyonu Başkanı Ahmed Yusuf Nuristani, 21 Eylül 2014'te Ahmadzai'nin ikinci turu kazandığını açıkladı ve rakibi Abdullah İcra Kurulu Başkanı olarak atandı. Ahmadzai, Eylül 2014'ten itibaren Afganistan'ın 5. cumhurbaşkanı ve Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin 2. ve son cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

Taliban, 15 Ağustos 2021'de Afganistan'ın kontrolünü ele geçirdi ve Gani görevden alındı. O gün, Gani eşi ve iki yakın yardımcısıyla birlikte Afganistan'dan ayrılarak Özbekistan'a gitti. Başkanlık sarayı Arg, Taliban tarafından birkaç saat sonra ele geçirildi. Gani, Facebook'ta kan dökülmesini önlemek için ayrılmasının daha iyi olduğunu düşündüğünü belirten bir mesaj yayınladı. 18 Ağustos 2021'de Birleşik Arap Emirlikleri, Gani ve ailesinin "insani kaygılar" nedeniyle ülkede olduğunu kabul etti. 8 Eylül 2021'de Gani, Afgan halkından özür diledi ve "kanlı sokak çatışmalarının" olmasını istemediği için ayrıldığını söylediği bir video yayınladı; kaçarken ülkeden para çaldığı iddialarını şiddetle reddetti.

Eşref Gani, Lübnanlı Hristiyan bir aileden gelen Rula Saade ile evlidir. Çiftin iki çocuğu vardır: kızları Meryem, Brooklyn'de yerleşik bir görsel sanatçı; oğulları Tarık ise 2020 başkan adayı Pete Buttigieg'in Ulusal Güvenlik ve Dış Politika danışmanı olarak çalışmaktadır. Her ikisi de Amerika Birleşik Devletleri'nde doğmuş olup ABD vatandaşıdır. Gani, 2014'teki cumhurbaşkanlığı kabul konuşmasında karısına kamuoyu önünde teşekkür ederek onu Afgan ismi olan Bibi Gül ile anmıştır.