Aliya İzzetbegoviç Yazıları

Aliya İzzetbegoviç Kimdir?

Aliya İzzetbegoviç (Boşnakça: Alija Izetbegović; d. 8 Ağustos 1925 - ö. 19 Ekim 2003), Boşnak siyasetçi, avukat, İslam filozofu ve yazar. 1992'de bağımsızlığını kazanan Bosna-Hersek cumhurbaşkanlığı konseyinin ilk başkanı olup 1996 yılına kadar bu görevi yürüttükten sonra 2000 yılına kadar Bosna-Hersek Cumhurbaşkanlığı üyesi olarak görev yaptı. Aynı zamanda bağımsız Bosna-Hersek'in ilk cumhurbaşkanıdır.

İzzetbegoviç, 8 Ağustos 1925'te bugün Bosna-Hersek'in kuzeybatısında bulunan Bosanski Šamac kasabasında doğdu. Mustafa İzzetbegoviç ve Hiba'nın (doğumdaki soyadı Džabija) beş çocuğundan üçüncüsüydü. Ailesi, son Osmanlı birliklerinin Sırbistan'dan çekilmesinin ardından 1868'de Bosna Vilayeti'ne taşınan Belgradlı eski bir aristokrat Izet-beg Jahić'in soyundan gelen seçkin ama fakir bir aileydi. İzzetbegoviç'in baba tarafından dedesi Alija, Üsküdar'da askerlik yaparken Sıdıka Hanım adında bir Türk ile evlendi. İzzetbegoviç'in bir muhasebeci olan babası, I. Dünya Savaşı sırasında İtalya Cephesi'nde Avusturya-Macaristan Ordusu için savaşmış ve ciddi yaralar almıştı. 1927'de babasının iflas etmesinin ardından aile, İzzetbegoviç'in laik bir eğitim aldığı Saraybosna'ya taşındı. Saraybosna'da bir Alman lisesinde eğitim gördü; bilime önem veren ve disiplinle çalışan bir öğrenci olarak tanındı.

Lise çağında üstün kabiliyetleriyle ve İslamî konulara ilgisiyle öne çıktı. 1941'de, henüz 16 yaşındayken, bazı arkadaşlarıyla birlikte Müslüman Kardeşler'den esinlenerek kurulan İslamcı bir örgüt olan Genç Müslümanlar'ı (Mladi Muslimani) kurdu. Bu kulüp bir düşünce kulübü olmaktan çıkarak aktivite kulübüne dönüştü; eğitim ve hayır faaliyetlerine öncülük etti, genç kızlar için ayrı bir birim oluşturdu. II. Dünya Savaşı esnasında ihtiyaç sahiplerine yardım etti. Savaşın ardından Yugoslav komünistleri tarafından tutuklandı ve 1946'da Nazilerle işbirliği suçlamasıyla üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hapsedilmeden önce Saraybosna Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde hukuk diploması almıştı.

Komünist rejimin ülke yönetimini ele geçirmesiyle dinlerin toplumsal hayattaki varlığı giderek azaltıldı. İzzetbegoviç, politik İslam'ı savunduğundan ve ateizme karşı olduğundan komünist yöneticilerin hedeflerinden biriydi. 1949'da İslamcılık suçlamasıyla hapse girerek beş yıl hapis cezası çekti. Tito'nun 1974'te yeni bir anayasa hazırlamasından sonra yönetim din üzerindeki kontrolünü kısmen hafifletti; bu yumuşamayla bazı camiler ve medreseler yeniden açıldı.

Özellikle tarih, felsefe ve edebiyat kitapları okuyan İzzetbegoviç, gençlik yıllarında Bergson, Kant ve Spengler'in eserlerinden etkilendi. Hermann Hesse, Dostoyevski, Kafka, Balzac, Tolstoy ve daha birçok yazar ile Aristoteles, Platon, Nietzsche, İbn Sina, İmam Gazali, Muhammed İkbal gibi düşünürleri okudu.

1980'de Tito'nun ölümünün ardından ülkede kısmen bir demokratikleşme sürecine girildi. İzzetbegoviç'in oğlu, babasının makalelerini bir kitapta toparlayıp 1983'te "İslamî Manifesto" adıyla yayınladı. Kitap büyük yankı uyandırdı ve İzzetbegoviç, "hâkim sistemi değiştirmek ve Bosna-Hersek'i İslamî devlete dönüştürmek için çalışmak"la itham edilerek 14 yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Yargıtay kararıyla cezası 11 yıla indirildi ve 1988'de çıkarılan bir afla serbest bırakıldı. Hapiste olduğu dönemde Doğu ve Batı Arasında İslam adlı kitabı yayınlandı.

Hapisten çıktığında komünist rejimler çöküş dönemine girmişti. İzzetbegoviç, Bosna-Hersek Özerk Cumhuriyeti'nde Demokratik Eylem Partisi'ni (SDA) kurdu ve partinin ilk başkanı oldu. SDA, 5 Aralık 1990'da gerçekleştirilen genel seçimleri kazanarak İzzetbegoviç cumhurbaşkanı oldu; parti parlamentoda 86 sandalye elde etti. Bosna-Hersek, 1 Mart 1992'deki referandumun ardından bağımsızlığını ilan etti. Sırpların başlattığı savaşta Bosna-Hersek Müslümanları ağır kayıplar verdi; 1994'ün sonunda can kaybı 250.000'i, göçe zorlanan insan sayısı ise 1 milyonu aştı. İzzetbegoviç, savaşın devamının soykırıma yol açabileceği düşüncesiyle 1995'te Dayton Anlaşması'nı kabul etti. Hastalık nedeniyle 14 Mart 1996'da cumhurbaşkanlığı görevini bıraktı, ardından 2000 yılına kadar Bosna-Hersek Cumhurbaşkanlığı üyesi olarak görev yaptı. 19 Ekim 2003'te hayatını kaybetti.

Eserleri: İslam Manifestosu, İslam Deklarasyonu ve İslamî Yeniden Doğuşun Sorunları, Doğu ve Batı Arasında İslam, Tarihe Tanıklığım, Özgürlüğe Kaçışım: Zindandan Notlar, Konuşmalar, Köle Olmayacağız.