Ahmet Ertegün Yazıları

Ahmet Ertegün Kimdir?

Ahmet Zahrettin Sebuhi Ertegün, 30 Temmuz 1923'te İstanbul'da doğdu ve 14 Aralık 2006'da New York'ta vefat etti. Türk-Amerikan müzik yapımcısı, iş insanı ve Atlantic Records'un kurucusudur. The Rolling Stones, Led Zeppelin'in yanı sıra Eric Clapton, Aretha Franklin ve Ray Charles gibi isimleri müzik dünyasına kazandırdı.

Büyük dedesi İbrahim Edhem Efendi, Üsküdar Özbekler Tekkesi'nin son postnişîni idi. Washington büyükelçisi Münir Ertegün ve Hayrünnisa Rüstem'in ikinci oğludur. Babası Münir Ertegün, Millî Mücadele döneminde önemli görevler üstlenmiş bir devlet adamıydı. Cumhuriyetin ilanından sonra genç Türkiye Cumhuriyeti'nin Milletler Cemiyeti'ndeki temsilcisi ve daha sonra büyükelçi olarak çeşitli Avrupa başkentlerinde ve Amerika'da bulundu. Ahmet Ertegün, babasının görevi dolayısıyla İsviçre, Paris ve Londra'da okula gitti; 1935 yılında babasının Washington'a büyükelçi olarak atanmasıyla birlikte ABD'ye yerleşti. 14 yaşındayken annesi ona, Cootie Williams'ın enstrümantal "West and Blues" albümü ile birlikte ses kaydedebilen bir plakçalar hediye etti. Ertegün bir yandan çalarken kendi yazdığı sözleri mikrofona okuyor ve bunları kaydediyor, abisi Nasuhi Ertegün ile birlikte odalarında sevdikleri müzikleri dinliyorlardı. "16 yaşındayken bir pop müzik uzmanı sayılabilecek kadar bilgim, 18 yaşındayken de 50 bin plağım vardı" diyen Ertegün, abisi ile beraber o yıllarda Duke Ellington, Lena Horne, Jelly Roll Morton gibi sanatçılarla arkadaşlık kurdu. 1945 yılında babası Münir Ertegün'ün ölümünün ardından ailesi Türkiye'ye döndü. Ahmet Ertegün, ağabeyi Nasûhî Ertegün ile birlikte Amerika'da kaldı ve St. John's Koleji'nde Özgür Sanatlar okudu.

Ertegün Kardeşler, 1947 yılında Herb Abramson ile beraber, aile dostları olan diş hekimi Dr. Vahdi Sabit'ten 10 bin dolar borç alarak Atlantic Records adlı plak şirketini kurdu. Siyahi müzisyenlerle arasındaki iyi bağlardan ötürü dönemin en önemli caz müzisyenleri ile sözleşme yaptı. 1947'de Atlantic Records'un yapımcılığını üstlendiği ilk albüm çıkarıldı; stüdyolarında Harlemaires'in "The Rose of the Rio Grande" başlıklı albümü kaydedildi. 1949 yılının Nisan ayında çıkarılan Stick McGhee'in "Drinkin' Wine Spo-Dee-O-Dee" başlıklı albümü, 1 milyondan fazla satışı ile Atlantic'in ilk hiti oldu. 1955 yılında Elvis Presley'e kontrat imzalaması için 25 bin dolar teklif edildi, ancak 20 bin dolar farkla sözleşme RCA Records'a satıldı. 1959'da Arif Mardin de aralarına katıldı. Ray Charles, Aretha Franklin, Ella Fitzgerald, Miles Davis gibi isimlerin albümlerinin yapımcılığını üstlenen Ertegünler, Frank Zappa, Stevie Wonder, The Rolling Stones, Bee Gees, Led Zeppelin, Genesis, Emerson Lake & Palmer, Bette Midler gibi birçok ismin üne kavuşmasında büyük rol oynadı.

Ertegün, 1991 yılında Boston'daki Berklee Müzik Okulu tarafından fahrî doktor unvanına layık görüldü. 1993 yılında National Academy of Recording Arts & Sciences tarafından ödüllendirildi ve 2000 yılında Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi tarafından yaşayan efsane unvanıyla onurlandırıldı. İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen İstanbul Caz Festivali'nin ilk yaşam boyu başarı ödülü 2002 yılında Ahmet Ertegün'e takdim edildi. Haziran 2006'da 40. Montrö Caz Festivali'nin açılış konseri, kendisinin onuruna verildi. Ertegün, Amerikalı ünlü caz şarkıcısı Ray Charles'ın 1952-1959 yılları arasında seslendirdiği kayıtlardan derlenen "Pure Genius: The Complete Atlantic Recordings" adlı koleksiyonun yapımcısı olarak en iyi tarihî albüm kategorisinde Grammy Ödülü'ne aday gösterildi. Daha önce üç farklı alanda Grammy Ödülü kazanmış olan Ertegün, 2006 yılı töreninde "icon" adı verilen onur ödülüne layık görüldü. Bu ödül, müzik dünyasına emeği geçen kişiler için ilk kez verilmeye başlanmıştı. Ertegün, ödülünü alırken şu sözleri söyledi: "Bana bu imkânı tanıyan Amerika'ya ve sevgili anavatanım Türkiye'ye teşekkür ederim."

29 Ekim 2006'da New York'ta bir The Rolling Stones konseri sırasında ayağının kayması sonucu düşerek başını vuran Ertegün hastaneye kaldırıldı. New York Presbyterian Hastanesi'nde yapılan ilk müdahalesinden sonra yoğun bakıma alındı ve 14 Aralık 2006 günü öldü. Naaşı, Türkiye'ye getirilerek 19 Aralık 2006'da ailesinin diğer fertleri gibi Üsküdar Özbekler Tekkesi'nin hazîresine defnedildi. 10 Aralık 2007'de Londra O2 Arena'da Ahmet Ertegün Anma Konseri adıyla bir yardım konseri düzenlendi.

Amerikan Türk İş Adamları Derneği başkanlığı yaptı. New York Cosmos kulübünü 1971'de kurarak futbolu ABD'ye soktu. "Kâtibim"i Amerikan müziğine kazandırdı. Münir Ertegün Tarih Araştırma Vakfı'nı kurdu. Cumhuriyet ile yaşıt olan Ertegün, yaşamının büyük kısmını Türkiye dışında geçirmesine rağmen Türkiye'nin tanıtımı için gönüllü bir kültür elçisi olarak çalıştı. Hem Türkiye'ye yatırım getirmek hem de Türkiye'ye yatırım yapmak isteyenlere yardımcı olan Ertegün, medyada da büyük işlere imza attı. Bir Bodrum aşığı olan Ertegün, müzik sevgisi kadar doğa sevgisi ile de tanınırdı. Büyük bir koleksiyoner olarak isimsiz Türk ressamlarının tablolarına ilgi gösterdi. Eartha Kitt'in yorumu ile "Üsküdar'a gider iken" şarkısının melodisinin Amerikan kültürünün bir parçası haline gelmesini sağladı. Ağabeyinin anısına Rock and Roll Hall of Fame (Nasûhî-Ahmet Ertegün Rock and Roll Şöhretler Müzesi) kuran Ahmet Ertegün, Amerika'daki Türk cemiyetinin önemli isimlerindendi. Cleveland, Ohio'daki müzenin ana sergi salonu Ertegün'ün ismini taşımaktadır. 2004 yılında New York'ta inşa edilen Time Warner Center gökdeleninde Ertegün Caz Şöhretleri Müzesi'nin sponsoru oldu. Amerika'ya Avrupa futbolunu ilk getiren kişi olan Ertegün, 1970'li yıllarda New York Cosmos takımını kurdu. Diego Maradona'yı almak istediğinde Maradona henüz 17 yaşındaydı. Lig büyüdükçe Pele, Carlos Alberto, Franz Beckenbauer ve Galatasaray'dan kaleci Yasin gibi isimleri takıma aldı. Ray Charles'ı anlatan "Ray" filminde Curtis Armstrong, Bobby Darin'i anlatan "Beyond the Sea" filminde ise Tayfun Bademsoy tarafından canlandırıldı.