Afet İnan Yazıları

Afet İnan Kimdir?

30 Ekim 1908 tarihinde Selanik’in Doyran (Doirani) kasabasında doğmuştur. Babası orman memuru İsmail Hakkı Uzmay, annesi Doyran Müderrisi Emrullah Efendi’nin torunu olan Şehdane Hanım’dır. Ailesi Balkan Savaşları’ndan sonra Anadolu’ya taşındı. Babası Anadolu’nun birçok yerinde orman memuru, müfettişi ve müdürü olarak çalışmış ve daha sonra Bolu Milletvekilliğine seçilmiştir.

Cumhuriyetin ilk tarih profesörlerinden birisidir. Türk Tarih Kurumu’nun asbaşkanlığını yapmıştır. Türk Tarih Tezi’ni ortaya koyan tarihçiler arasında yer alır. Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi kızıdır.

Babasının görevi nedeniyle sürekli tayinler sebebiyle yer değiştirdiğinden, ilk öğrenimini Adapazarı, Ankara, Mihallıççık (Eskişehir) ve Biga’da yapmıştır. Annesini 1915 yılında verem hastalığı sonucu kaybetmiştir. 1920’de altı yıllık ilkokul diplomasını aldı. Bursa’da okuduğu Kız Öğretmen Okulu’ndan 1925’te mezun olmuş; İzmir’de Redd-i İlhak İlkokulu’nda göreve başlamıştır. İzmir’de öğretmenlik yaparken Atatürk ile tanışmış ve Atatürk tarafından Fransızca öğrenmesi için İsviçre’nin Lozan şehrine gönderilmiştir.

Afet Hanım, 1925 yılında Redd-i İlhak İlkokulu’nda yeni göreve başladığı sırada bir çay ziyaretinde cumhurbaşkanı Atatürk ile tanışma fırsatı buldu. Annesinin ailesinin Selanik’in Doyran kasabasından olması nedeniyle cumhurbaşkanının ilgisini çekti ve Atatürk ertesi gün ailesiyle tanıştı. Gazi Paşa’ya öğrenimini sürdürmek ve yabancı dil öğrenmek istediğini açıklamış olan Afet Hanım, kısa bir süre sonra Ankara’ya atandı. Bakanlığın izniyle İsviçre’nin Lozan şehrine Fransızca öğrenmek için gönderildi.

1927’de döndükten sonra bir süre İstanbul Fransız Kız Lisesi’ne (Notre Dame de Sion) devam edip öğrenim gördü. 1929’da ortaöğrenim tarih öğretmeni olmak için sınava girmiş, kazanmıştır. Ankara Musiki Muallim Mektebi’nde Tarih ve Yurtbilgisi derslerini okutmak üzere göreve başlamıştır. 1933’ten sonra da Ankara Kız Lisesi’nde görevlendirilir. Göreve başladığı zaman, yurt bilgisi için okutacağı kitabı Atatürk yetersiz bulmuştu. Bunun üzerine Fransız lisesinde okuduğu kitaptan çeviriler yaptı; bu çeviriler, Tevfik Bıyıklıoğlu’nun çevirileri ve Atatürk’ün yazıları birleştirilerek *Vatandaş için Medeni Bilgiler* kitabı oluşturuldu.

Afet İnan, yabancı okullarda okuduğu tarih kitaplarında Türk milleti için kullanılan barbar ve ikinci derecede ırk deyimleri millî hislerini rencide ettiği için öğretmenlerine itirazda bulunmuştur. Bu kitabı Atatürk’e gösterdiği vakit üzerinde ilgi ile durulmuş ve bu konularda çalışmak üzere tarihçileri bir araya toplayarak vazifeler verilmişti. Atatürk’ün isteği üzerine 3 Nisan 1930’da Türk Ocağı’nda Türk kadınlarının seçim haklarına ilişkin bir konferans vermiştir. 27-28 Nisan 1930 tarihlerindeki Türk Ocakları Kongresi’nde Aksaray delegesi olarak söz alıp Türk Tarih Tezi’ni dile getirmiş ve Türk tarihini incelemek üzere bir heyet kurulması için önerge vermiştir. Bu önerge üzerine oluşturulan Türk Tarih Heyeti’nin 16 kişilik kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Türk Tarih Kurumu’nun 1935-1952 ve 1957-1958 yılları arasında başkanlığını yapmıştır.

1935 yılında Ankara’da kurulması öngörülen Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Afet İnan’a da öğretim görevi verilmesi teklif edilince kendisi yüksek öğrenimini ve doktorasını yapmadan bunu kabul edemeyeceğini bildirmiştir. Bundan sonra Cenevre Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Bilimler Fakültesi’nin yakın çağ ve modern tarih bölümüne kaydolarak öğrenimine devam etmiştir. Lisans tezi olarak “Türk Osmanlı devrinin ekonomik tarihi”ni sunduktan sonra, bütün derslerin sınavlarını geçmiş ve Temmuz 1938’de mezun olmuştur. Doktora için diğer sınavları da geçerek tez savunmasını yapmış ve Temmuz 1939’da sosyoloji doktoru unvanını almıştır. 1942’de doçentlik sınavını geçerek bu unvanı ile derslerine devam etmiştir. 1950’de sınavı vererek profesör olmuştur.

Yurda döndükten sonra Kız Lisesi’ndeki derslerine devam etmekle beraber, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde doçent vekili olarak atanmıştır. Ankara Üniversitesi Türkiye Cumhuriyeti ve Türk devrim tarihi kürsüsü başkanlığını yapmış, 1977 yılında bu görevde iken kendi isteğiyle emekli olmuştur.

1950’den sonraki ders yıllarında Ankara Fen Fakültesi, Hacettepe Üniversitesi, Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi ve Ankara Harp Okulu’nda Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrimi konularında dersler vermiştir. 1961-1962 yıllarında Birleşik Krallık’ta incelemeler yapmış, 1955-1979 arasında UNESCO Türkiye Milli Komisyonu’nda Türk Tarih Kurumu’nu temsil etmiştir.

Tarih ve sosyoloji çalışmaları yanında Atatürk’e ilişkin araştırmalar da yapan İnan, bunları kitap olarak yayınlamıştır.

1940 yılında kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olan Rıfat İnan ile evlendi. Arı adında bir kızı, Demir adında bir oğlu vardır. Afet İnan, 8 Haziran 1985 günü 76 yaşında Ankara’daki evinde geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını kaybetti; cenazesi Ankara’da defnedildi.

Eserlerinden bazıları:
*Türk Tarihinin Ana Hatları* (1930), *Mimar Sinan* (1937), *Türkiye Halkının Antropolojik Karakterleri ve Türkiye Tarihi* (1947), *Atatürk’ten Hatıralar* (1950), *Eski Mısır Tarihi ve Medeniyeti* (1956), *Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler* (1958), *Tarih Boyunca Türk Kadınının Hak ve Görevleri* (1964), *Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları* (1968), *Devletçilik İlkesi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı* (1972), *İzmir İktisat Kongresi, 1923* (1982).