Sevgililer Günü ve Aşkın Biyolojik Temeli
Sevgililer Günü yaklaşırken aşk, mutluluk ve bağ kurma hâli daha çok konuşuluyor. Bu duygular çoğu zaman romantik anlar ve jestlerle ilişkilendirilse de, aslında arka planda bedenimizde gerçekleşen pek çok biyolojik süreç var. Kendimizi iyi hissettiğimiz, motive olduğumuz ya da birine yakınlık duyduğumuz anlarda bazı hormonlar daha aktif çalışıyor. Günlük yaşam alışkanlıklarımız, özellikle de beslenme, bu hormonların dengesi üzerinde düşündüğümüzden çok daha etkili olabiliyor. Bu noktada mutluluk, motivasyon ve bağlanma ile ilişkili hormonların nasıl çalıştığını ve beslenmenin bu dengeyi nasıl etkilediğini birlikte ele almak gerekiyor.
Aşkla İlişkili Hormonlar ve Hormon Dengesinin Önemi
Serotonin, dopamin ve oksitosin; mutluluk, haz, motivasyon, bağlanma ve güven duygularının oluşmasında rol oynayan temel nörotransmitter ve hormonlardır. Bu hormonların dengeli salınımı, duygusal istikrarın korunması açısından önemlidir. Hormon dengesini etkileyen pek çok faktör bulunmakla birlikte, beslenme bu faktörler arasında doğrudan müdahale edilebilen en önemli unsurlardan biridir.
Beslenmenin Nörotransmitter Sentezi Üzerindeki Rolü
Bilimsel çalışmalar, serotonin ve dopamin sentezinin; triptofan ve tirozin gibi amino asitlerin yeterli alımıyla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu amino asitler yeterli ve dengeli protein tüketimiyle sağlanır. Bunun yanında kompleks karbonhidratlar, insülin yanıtı aracılığıyla triptofanın kan–beyin bariyerinden geçişini kolaylaştırarak serotonin sentezine katkı sağlar. Uzun süreli ve gereksiz karbonhidrat kısıtlamalarının, bazı bireylerde duygu durum dalgalanmaları ve enerji düşüklüğü ile ilişkili olabileceği bildirilmektedir.
Omega-3 Yağ Asitleri ve Sinir Sistemi Sağlığı
Omega-3 yağ asitleri (EPA ve DHA), sinir hücre zarının yapısal bütünlüğünü ve akışkanlığını koruyarak nörotransmitter iletimini destekler. Aynı zamanda nöroinflamasyonun azaltılmasında rol oynar. Literatürde, omega-3 yağ asitlerinden zengin beslenme modellerinin ruh hali ve bilişsel fonksiyonlarla ilişkili olabileceğine dair bulgular yer almaktadır.
Mikro Besin Ögeleri ve Hormonel Dengenin Desteklenmesi
B grubu vitaminleri, çinko, magnezyum ve demir gibi mikro besin ögeleri; nörotransmitter sentezi, enerji metabolizması ve sinir sistemi fonksiyonlarının sürdürülebilmesi için gereklidir. Bu besin ögelerinin yetersizliği, zihinsel yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve duygusal dalgalanmalarla ilişkilendirilmektedir. Bu nedenle hormon dengesinin korunması, tek bir besin ögesine değil; çeşitlilik ve yeterliliği temel alan bütüncül bir beslenme yaklaşımına dayanır.
Sonuç
Aşk ve bağlanma duygularının biyokimyasal temelinde yer alan hormonların sağlıklı işleyişi, büyük ölçüde yaşam tarzı faktörleriyle ilişkilidir. Beslenme; nörotransmitter sentezi, sinir sistemi fonksiyonları ve hormonal denge üzerinde etkili, değiştirilebilir bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Sevgililer Günü vesilesiyle, iyi hissetmenin yalnızca duygusal değil aynı zamanda biyolojik bir zemine dayandığını hatırlamak; beslenmeyi kısa vadeli mutluluk beklentilerinin ötesinde, ruhsal ve fiziksel sağlığı birlikte destekleyen sürdürülebilir bir yaşam tarzı bileşeni olarak değerlendirmek açısından önemlidir.
Kaynakça
1. Fernstrom JD. Role of precursor availability in control of monoamine biosynthesis in brain. Physiological Reviews. 1983;63(2):484–546.
2. Wurtman RJ, Wurtman JJ. Carbohydrates and depression. Scientific American. 1989;260(1):68–75.
3. Grosso G, Galvano F, Marventano S, et al. Role of omega-3 fatty acids in the treatment of depressive disorders. International Journal of Molecular Sciences. 2014;15(6):9519–9535.
4. Gómez-Pinilla F. Brain foods: the effects of nutrients on brain function. Nature Reviews Neuroscience. 2008;9(7):568–578.
5. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on nutrient requirements for brain and nervous system function. EFSA Journal.
