Nazım Hikmet'in Vefatının 63. Yılı

büyük bir ciddiyetle yaşayacaksın / bir sincap gibi mesela, yani, / yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden, / yani bütün işin gücün yaşamak olacak." dizelerinin de aralarında olduğu birçok unutulmaz şiiri Türk edebiyatına miras bırakan usta şair Nazım Hikmet Ran'ın vefatının üzerinden 63 yıl geçti.
Usta şair Ran, ressam Ayşe Celile Hanım ile Süreyya Paşa sinemasının müdürlüğünü yapan ve Osmanlıca- Fransızca bir sinema dergisi çıkaran Hikmet Bey'in oğlu olarak kimi kaynaklara göre Ocak 1902'de, kimi kaynaklara göre ise Kasım 1901'de Selanik'te doğdu.
Asıl adı Mehmet Nazım olan şair, ilkokulu Göztepe Taş Mektep'te okudu, ardından Mekteb-i Sultani'nin hazırlık sınıfına yazıldı.
Nazım Hikmet Ran, ailesinin yaşadığı ekonomik sıkıntı nedeniyle bir yıl sonra okuldan alınarak, Nişantaşı Sultanisi'ne kaydedildi.
İlk şiiri "Feryad-ı Vatan"ı 3 Temmuz 1913'te kaleme alan unutulmaz şair, denizciler için yazdığı "Bir Bahriyelinin Ağzından" şiirinden etkilenen Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın desteğiyle 1917'de girdiği Heybeliada Bahriye Mektebi'ni 1919'da bitirdi.
Eşi Vera Tulyakova'nın kızı Anna Stepanova, verdiği bir röportajda, 1961'de henüz 9 yaşındayken tanıştıklarını belirterek, "Çok uzun olduğunu hatırlıyorum. Çok hoş ve mutlu. Çok güzel kokuyordu. Çok iyi bir parfümü vardı. Benimle çok nazik bir şekilde, kırık bir Rusçayla konuşurdu. Tabii ki memlekette kalan oğlu Memet'i özlüyordu." sözleriyle tanışmalarını anlatmıştı.
Ran'ın manevi kızı da olan Stepanova, "Türkiye hakkında çok şey yazdı. Özlemiyle ilgili birçok şiir... Hasret kelimesi, onun Sovyet sürgününden kalma şiirlerindeki en önemli kelimelerden biridir." ifadelerini kullanmıştı.
Azerbaycanlı şair, yazar ve çevirmen Resul Rıza'nın oğlu Anar Rıza, TRT'de yayınlanan bir konuşmasında, babası ile çok yakın arkadaş olduklarını belirterek, şunları söylemişti:
"Nazım'ın babam hakkında 3 makalesi çıkmıştı, Moskova ve Azerbaycan basınında. Babamın da onun hakkında birkaç makalesi ve birçok şiiri var. Ruh yapısı itibarıyla birbirine çok yakın insanlardı. Babam Azerbaycan'da serbest şiirin en büyük temsilcisiydi. Türkiye'de Nazım en çok solculuğun, komünizmin simgesi gibi algılanır, Azerbaycan'da ise Türkçülüğün simgesi gibidir. O zaman Azerbaycan'da Türkiye'nin sesini duyuran tek insan Nazım'dı.
Ben o zaman üniversitede öğrenciydim. Üniversitede Nazım konuştu ve dedi ki 'Ben Türküm, siz de Türksünüz. Dilimiz bir, ruhumuz bir, milletimiz bir.' Bu sözleri o zaman Azerbaycan'da demek yasaktı. Biz kendimize Türk diyemiyorduk ama bunu Nazım dedi ve Nazım'ın Azerbaycan'da milli şuurun uyanışında çok büyük etkisi oldu."
Hastalığı nedeniyle askerlikten ayrıldı
Hamidiye kruvazörüne stajyer güverte subayı olarak atanan usta şair, 1920'de geçirdiği bir hastalık sebebiyle 1921'de sağlık kurulu kararıyla askerlikten çıkarıldı.
Bu süreçte edebiyata ilgisini sürdüren Ran, yazdığı şiirleri büyük hayranlık duyduğu Yahya Kemal'e göstererek, eleştirilerini dinledi.
Unutulmaz şair, 1920'de Alemdar gazetesinin açtığı şiir yarışmasında birincilik ödülünü kazandı.
İlk dönemlerinde adı "hececi" şairlerle anılan usta kalem, İstanbul'un işgal altında olduğu günlerde, vatan sevgisini yansıtan coşkulu direniş şiirleri yazdı.
Nazım Hikmet, Milli Mücadele'ye katılmak üzere 1921'de Faruk Nafiz, Yusuf Ziya ve Vala Nurettin ile Sirkeci'den kalkan Yeni Dünya vapuruna gizlice binerek İnebolu'ya geçti. Bolu'da bir süre öğretmenlik yapan şair, daha sonra Batum üzerinden Moskova'ya giderek, Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesinde (KUTV) okudu.
Rusça bir şiirle serbest şiire ilgi duydu
Batum'da duyduğu ancak sözlerini anlamadığı Rusça bir şiirin şeklinden etkilenen şair, serbest şiire ilgi duymaya başladı.
Moskova yolculuğu sırasında yazdığı "Açların Gözbebekleri" şiirinde serbest ölçüyü deneyen Nazım Hikmet'in bazı şiirleri, 1923'te "Yeni Hayat" ve "Aydınlık" dergilerinde yayımlandı.
Moskova'dan 1924'te Türkiye'ye dönen Nazım Hikmet, Aydınlık dergisinde yayımlanan şiir ve yazılarından dolayı 15 yıl hapsi istenince yeniden Moskova'ya gitti.
Ran'ın ilk şiir kitabı "Güneşi İçenlerin Türküsü", 1927'de Bakü'de okuyucuyla buluştu.
Cumhuriyet'in beşinci yıl dönümü münasebetiyle çıkarılan aftan yararlanmak üzere Temmuz 1928'de Türkiye'ye girerken yakalanan şair, bir süre tutuklu kaldı.
Nazım Hikmet Ran, yazı kadrosuna katıldığı "Resimli Ay" dergisinde bir yandan şiirlerini yayımladı, bir yandan da edebiyatın yerleşmiş değerlerine karşı sert çıkışlar yaptı. Kendisini "sosyalist şair" olarak tanımlayan Nazım Hikmet, sanatın amacı konusundaki tartışmada " Sanat, sanat için değildir." diyerek toplumcu anlayıştan yana oldu.
"835 Satır" şiiri, edebiyata yeni soluk getirdi
İstanbul'da 1929'da yayınlanan "835 Satır" şiiri, edebiyat çevrelerinde geniş yankı uyandıran usta şair, klasik ve deneysel karışımı bir şiir dili geliştirdi.
Şiirleriyle ilgili açılan pek çok davada beraat eden Nazım Hikmet, 1933'te gizli örgüt kurmak suçundan tutuklanarak Bursa Cezaevine gönderildi, 1938'de ise orduyu ve donanmayı isyana teşvik suçlarından tutuklandı. Şair Ran, 28 yıl, 4 ay hapis cezasına mahkum edildi.
Nazım Hikmet, 1939'da 17 bin mısradan oluşan "Memleketimden İnsan Manzaraları" adlı eserini yazmaya başladı.
Genel Af Yasası'ndan yararlanarak, 1950'de serbest kalan şaire, Dünya Barış Konseyi tarafından Picasso, Paui Rubeson, Wanda Jakubuurska ve Pablo Neruda'yla birlikte "Uluslararası Barış Ödülü" verildi.
Usta şair, serbest kaldıktan sonra askerlik görevine alınacağını öğrenince, öldürüleceği düşüncesiyle Stalin yönetimindeki Sovyetler Birliği'ne gitti.
Nazım Hikmet Ran, 25 Temmuz 1951'de Bakanlar Kurulunca Türk vatandaşlığından çıkarıldı. Aynı yıl şairin oğlu Memet dünyaya geldi.
Uluslararası barış kongrelerine katılması ve bu doğrultuda mücadele etmesi nedeniyle de eserleri birçok dile çevrilen şair, dünyada büyük ün kazandı. Pek çok ülkeye seyahat ederek konferanslara katılan ve şiirlerini okuyan Nazım Hikmet, 3 Haziran 1963'te kalp yetmezliği sonucu Moskova'da hayatını kaybetti.
2002'de "Nazım Yılı" kutlandı
UNESCO tarafından, Nazım Hikmet Ran'ın doğumunun 100. yılı dolayısıyla 2002 yılı "Nazım Yılı" ilan edildi.
Novodeviçi Mezarlığı'nda toprağa verilen şair, 5 Ocak 2009 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla yeniden Türk vatandaşlığına kabul edildi.
Ran'ın "Dağların Havası" (Osmanlıca), "Güneşi İçenlerin Türküsü", "835 Satır", "Sesini Kaybeden Şehir", "Benerci Kendini Niçin Öldürdü?", "Taranta Babu'ya Mektuplar" isimli eserleri yaşamı sırasında, "Kurtuluş Savaşı Destanı", "Rubailer", "Memleketimden İnsan Manzaraları", "Cezaevinden Memet Fuat'a Mektuplar", "Kemal Tahir'e Mapushaneden Mektuplar", "Kuvayi Milliye", "Sevdalı Bulut", "Nazım ile Piraye", "Hikayeler", "Piraye'ye Mektuplar", "Henüz Vakit Varken Gülüm"ün de aralarında bulunduğu çok sayıda eseri ise vefatından sonra yayımlandı.
Eserleri 50'den fazla dile çevrilen şair, cezaevindeyken İbrahim Sabri ve Mazhar Lütfi takma adlarının yanında imzasız olarak da bazı şiirlerini okuyucuyla buluşturdu, 1949'da ise Ahmet Oğuz Saruhan adıyla "La Fontaine'den Masallar" isimli kitabını çıkarttı.
Akşam, Son Posta ve Tan gazetelerinde "Orhan Selim" takma adıyla fıkra yazarlığı ve başyazarlık yapan Ran'ın yine Selim imzalı "İt Ürür Kervan Yürür" adlı bir kitabı da bulunuyor.
Nazım Hikmet'in kaleme aldığı "Kafatası", "Bir Ölü Evi", "Unutulan Adam" ve "Ferhat ile Şirin"in de aralarında bulunduğu 22 tiyatro eseri, Türkiye'nin yanı sıra Rusya, Almanya, Macaristan, Polonya ve Çekoslovakya'da sahnelendi.
Türk sinemasına müstear isimlerle katkı veren Ran, yönetmen, senarist ve seslendirmeci olarak sektöre dahil olur. Yargılamalar sebebiyle kendi ismini çok az kullanan Nazım Hikmet, Kahveci Güzeli, Kızılırmek Karakoyun, Lale Devri, Barbaros Hayrettin'in aralarında olduğu çok sayıda filmin senaryosunu takma isimlerle kaleme alır.
Yönettiği "Güneşe Doğru" adlı uzun metrajlı filmde Arif Dino rol alırken, Neyzen Tevfik de görünür. Nazım Hikmet, "Düğün Gecesi" filmiyle ortaoyununu da sinemaya aktarır.