Cezayir'de Hirak sonrası ikinci parlamento seçimi başlıyor

Cezayir'de yarın başlayacak olan ve 2019'daki kitlesel halk hareketinin (Hirak) ardından ikinci kez düzenlenen parlamento seçimleri, önceki seçimlere kıyasla ülkenin siyasi haritasındaki belirgin değişimlerin gölgesinde gerçekleşecek.
Cezayir Ulusal Bağımsız Seçim Kurulunun açıkladığı resmi verilere göre, 24 milyondan fazla seçmen, yaklaşık 10 bin aday arasından Ulusal Halk Meclisinin 407 yeni üyesini belirlemek için oy kullanacak.
Bu seçimler, geleneksel siyasi partilerin yeniden ön plana çıkması ve bağımsız listeler ile adayların sayısındaki keskin düşüş yönüyle 2021 yılındaki genel seçimlerden net bir şekilde ayrılıyor.
Oy verme işlemi, 2021'de yürürlüğe giren ve seçmenlerin parti veya bağımsız listelerdeki adaylar arasından tercih yapmasına olanak tanıyan "açık liste" sistemine göre yürütülecek.
Seçimler ayrıca, "siyasi para" (yolsuzluk sermayesi) ile mücadele kapsamında devletin uyguladığı sıkı yasal tedbirler altında yapılıyor.
Bu doğrultuda, iş insanları veya şüpheli finans kaynaklarıyla ilişkisi tespit edilen kişilerin adaylık başvuruları reddedildi.
Rakamlarla Cezayir seçimleri
Ulusal Bağımsız Seçim Kurulu tarafından güncellenen verilere göre, seçimlerde 854 bin 285'i yurt dışında olmak üzere toplam 24 milyon 772 bin 41 seçmen oy kullanma hakkına sahip bulunuyor.
Kurul, yasal şartları karşılayan 793 listeyi kabul ederken, 61 listeye ait 842 adayın başvurusunu reddetti.
Böylece seçimlerde toplam 9 bin 854 aday yarışacak. Kabul edilen listelerin arkasında 32 siyasi parti ile bir parti ittifakı yer alırken, bağımsız liste sayısı 125'te kaldı.
Seçim kanununun aday listelerinde gençlere, üniversite mezunlarına ve kadınlara belirli oranlarda yer verilmesini zorunlu kılması nedeniyle genç ve eğitimli adayların ağırlığı arttı.
Buna göre adayların 5 bin 304'ü (yüzde 54) 40 yaşın altında, 4 bin 673'ü (yüzde 47) üniversite mezunu ve 2 bin 32'si (yüzde 21) kadınlardan oluştu.
Hirak sonrası ikinci sınav
Yarın yapılacak seçimler, eski Cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika'nın istifasıyla sonuçlanan 2019'daki Hirak olarak bilinen halk hareketinden bu yana düzenlenen ikinci parlamento seçimi olma özelliğini taşıyor.
Halk hareketinin ardından göreve gelen Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun liderliğinde gerçekleştirilen anayasal ve siyasi reformlar, 12 Haziran 2021'de yeni sistemle ilk seçimlerin yapılmasını sağlamıştı.
Liste başı adayların satın alınması yoluyla "siyasi para" manipülasyonuna yol açan eski "kapalı liste" sistemi yerine getirilen "açık liste" uygulaması bu seçimde de devam ediyor.
Reformlar kapsamında, Seçim Kanunu'nun 200. maddesiyle sermaye çevreleriyle bağı olan adayların elenmesi kararlaştırılırken, mevcut dönemde bir parti çatısı altında milletvekilliği yapıp bu seçimde başka bir partiden aday olmak isteyen "siyasi göçmenler" de liste dışı bırakıldı.
Cumhurbaşkanı Tebbun, bu önlemleri "2019 öncesinde çöküşün eşiğine gelen ülkenin kurumsal olarak yeniden inşası" şeklinde nitelendirerek, yolsuzlukla mücadele ve gençlere fırsat eşitliği sağlanmasının önemini vurguladı.
Bu kez parti boykotu yok
Geçmiş seçimlerin aksine, bu genel seçimlerde hiçbir siyasi parti boykot kararı almadı.
Buna karşılık, önceki seçimleri boykot eden üç geleneksel muhalefet partisi bu seçimlerde yeniden sahaya dönme kararı aldı.
Bunlar radikal sol çizgideki İşçi Partisi (PT), sol eğilimli Sosyalist Güçler Cephesi (FFS) ile seküler çizgide siyaset yapan Kültür ve Demokrasi İçin Birlik (RCD) oldu.
Öte yandan, yasal düzenlemelere uygun şekilde kurumsal yapılanmasını yenileyemeyen 14 parti ise seçim barajını aşamayarak yarış dışı kaldı.
Geleneksel partiler güç kazandı, bağımsızlar çekildi
Açıklanan veriler, 2021 yılına kıyasla geleneksel partilerin siyaset sahnesini yeniden domine ettiğini, bağımsız adayların ise ciddi bir geri çekilme yaşadığını ortaya koyuyor.
2021 seçimlerinde yaklaşık 2 bin 490 liste başvurusu yapılırken, bu seçimlerde başvuru sayısı yüzde 65'ten fazla azalarak 852'ye geriledi.
Aynı dönemde toplam aday sayısı da 25 binden 10 bine düştü.
En belirgin gerileme ise bağımsız listelerde yaşandı. 2021'de 1200'ün üzerinde olan bağımsız liste sayısı bu seçimlerde yalnızca 125'e inerken, siyasi partiler 700'ü aşkın listeyle seçimlerdeki kurumsal ağırlıklarını korudu.
Analistler, 2021 seçimlerinin Hirak hareketinin hemen ardından, parlamentonun feshedildiği olağanüstü bir atmosferde yapıldığına dikkat çekiyor.
O dönemde halkın tepkisini çeken partilerin yerine bağımsız adaylara alan açılmıştı.
Ancak aradan geçen sürede partiler, kurumsal yapıları ve teşkilat güçleriyle yerlerini sağlamlaştırırken; bağımsız hareketler süreklilik sağlayamadı.
Seçimlerdeki en büyük ulusal hedef ise sandığa katılım oranını artırmak olarak görülüyor.
Cumhurbaşkanı Tebbun, yerel medyaya verdiği son mülakatta, "Oylarla oynanması ve sandık manipülasyonu döneminin tamamen geride kaldığını" belirterek şeffaflık güvencesi verdi.
5 yıl görev yapacak olan yeni meclisin belirleneceği Cezayir genel seçimlerinde oy verme işlemi yarın sabah itibarıyla başlayacak.