ABD-İran Görüşmelerinde 18 Saatlik Müzakere: Petrol Fiyatları Düştü, Lübnan ve Hürmüz Boğazı'nda Anlaşma

ABD ile İran heyetleri arasında İsviçre'de yapılan 18 saatlik müzakerelerin ardından gelen olumlu mesajlar piyasalara da yansıdı. Petrolün varil fiyatı bir dolardan fazla düştü. Amerika Birleşik Devletleri ile İran, İsviçre'de yapılan görüşmelerde 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya ulaşmak için izlenecek yol haritası konusunda anlaştı.

Pazar günü başlayan ve 18 saat süren üst düzey görüşmelerin ardından arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan, Pazartesi sabahı erken saatlerde, müzakerelerin ilk turunun tamamlandığını duyurdu. Tarafların mutabık kaldığı temel sonuçlar arasında Lübnan'daki çatışmaların durdurulmasını izleyecek bir koordinasyon merkezinin kurulması ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemilerin güvenli geçişini sağlayacak bir düzenleme de var.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, ülkesine petrol ve petrokimya ihracatı için istisnai izinler, dondurulmuş fonların serbest bırakılması ve yeniden yapılanma programı konusunda güvence verildiğini dile getirdi.

Taraflar arasında teknik düzeydeki görüşmeler, İsviçre'nin ünlü tatil beldelerinden Bürgenstock'ta devam edecek.

Buluşmanın ardından verilen olumlu mesajlar finans piyasalarında da rahatlama yarattı. Kuzey Denizi türü Brent petrolün varil (159 litre) fiyatı, uluslararası piyasalarda bir dolardan fazla düşerek 79,44 dolara geriledi.

Saldırgan Trump, uzlaşmacı Vance

ABD Başkanı Donald Trump'ın, İsviçre'deki görüşmelerden önce yaptığı sert açıklamalar Tahran'da hoşnutsuzluk yaratmış ve İsviçre'deki görüşmelerin olumlu bir sonuç vereceğine dair beklentiler azalmıştı.

Trump, İran'ın Lübnan'daki müttefiklerini dizginlememesi halinde yeni saldırılarda bulunacağı tehdidinde bulunmuş ve sosyal medya hesabından, "Eğer bunu yapmazlarsa, İran'ı geçen haftaki gibi çok sert, hatta daha da sert vuracağız" mesajını paylaşmıştı. Donald Trump ayrıca Cumartesi günü, ülkesinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için ücret talep edebileceğini ifade ederek bunun, ABD'nin Orta Doğu ülkelerinin "koruyucu gücü" olarak, "geçmiş, şimdi ve gelecekte yapılan masrafların karşılanması amacıyla" sağladığı hizmetlerin karşılığı olacağını dile getirmişti.

Başkan Trump diğer yandan yüksek petrol fiyatları nedeniyle küresel bir ekonomik depresyonu önlemek için, İsviçre'deki görüşmelere yönelik niyet mektubunu onayladığını duyurmuştu.

ABD heyetine görüşmelerde liderlik eden Başkan Yardımcısı JD Vance ise daha uzlaşmacı üslubu ile dikkat çekti. Vance, İsviçre'de yaptığı açıklamada Trump'ın yeni bir sayfa açmak istediğini belirterek bundan böyle herkesin birlikte çalışabileceği ortak bir geleceğin inşasından söz etti. JD Vance ayrıca, hedeflerinin "Diplomasi yoluyla Orta Doğu'yu birlikte değiştirmek" olduğunu aktardı.

18 saat süren görüşmelerin nasıl ilerlediğine dair açıklamalarda ise farklılıklar var. İran haber ajansı Tasnim, İran heyetinin Trump'ın tehditleri üzerine müzakere salonuna dönmeyi reddettiğini bildirirken görüşmelerde yer alan ABD'li bir diplomat bunun doğru olmadığını ve İranlıların hiç ayrılmadan gece geç saatlere kadar müzakere ettiğini dile getirdi.

Zorlu konular: Lübnan ve Hürmüz Boğazı

Taraflar arasındaki ana anlaşmazlık konularından biri Lübnan'daki durum olmaya devam ediyor. Görüşmelerde üzerinde anlaşılan koordinasyon merkezi, İsrail ile Hizbullah arasındaki ateşkese uyulmasını gözetleyecek.

Ancak İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu Pazar günü, İsrail halkının korunması için Lübnan'daki "güvenlik bölgesinde" ne kadar gerekiyorsa o kadar kalacaklarını ifade etti. Tahran tarafından desteklenen Şii Hizbullah örgütüne karşı mücadele eden İsrail, Lübnan topraklarında yaklaşık on kilometre derinliğe kadar işgal etmiş durumda.

Cuma ve Cumartesi günü Lübnan'daki hedeflere ağır saldırılar düzenleyen İsrail ordusu Pazar günü oprasyonlarının şiddetini düşürdü. Reuters haber ajansının bölgedeki muhabirlerinin aktardığına göre, daha önce savaştan kaçan çok sayıda Lübnanlı evlerine dönmeye başladı.

ABD ile İran arasındaki görüşmelerin başlangıcına, İran'ın Lübnan'da devam eden İsrail saldırıları nedeniyle Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine yeniden kapatma kararı da kısa süreliğine gölge düşürdü.

Boğazdaki trafiğin aylarca aksaması küresel enerji piyasalarında büyük sıkıntılara yol açmış ve çok sayıda denizcilik şirketi savaş sırasında, İran'ın izni olmadan boğazdan geçmenin çok tehlikeli olduğunu açıklamıştı.

Arabulucular tarafından duyurulan ve ABD ile İran'ın görünüşe göre üzerinde anlaştığı, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişine yönelik düzenlemenin tam olarak nasıl olacağı henüz belirsiz.

İran daha önce, nükleer programın sınırlandırılması gibi diğer önemli konular netleştirilmeden önce, ekonomik açıdan kendini rahatlatacak adımları ABD tarafından beklediğini açıkça ortaya koymuştu.

Reuters / ET,BÖ