Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'nde 2026-2027 pilot dönemi belirlendi

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'na (COP31) ev sahipliği yapacağı dönemde Emisyon Ticaret Sistemi'nin (ETS) hayata geçirilmesi, iklim hedeflerinin somut mekanizmalarla desteklenmesi açısından önem taşıyor.
AA muhabirinin Enerji Piyasaları İşletme AŞ'den (EPİAŞ) edindiği bilgilere göre, 21 Ekim'de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'nin (TR ETS) piyasa işleyişine ilişkin düzenleyici çerçeve oluşturuldu.
Karbon Piyasası Kurulu kararları doğrultusunda 2026 ve 2027 sistem yılları pilot uygulama dönemi olarak belirlenirken, bu dönemde işletmelerin uyumu, emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması süreçlerinin güçlendirilmesi ile piyasa altyapısının test edilmesi hedefleniyor.
2028 itibarıyla tahsisatlar birincil piyasada ihale yoluyla satışa sunulacak
2026 sistem yılında işletmelerin genel tahsisat teslim yükümlülüğü bulunmazken, bu dönemde raporlama yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gerekiyor. Bu yılın emisyonlarına özgü, talebe bağlı Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması da düzenlendi.
2027 sistem yılında ise kıyas yöntemiyle hesaplanan tahsisatların tamamı ücretsiz dağıtılacak, ancak bu yıla ait emisyonlar için ilk tahsisat teslim yükümlülüğünün Kasım 2028'in son iş gününe kadar yerine getirilmesi gerekiyor.
2028 sistem yılından itibaren de Ulusal Tahsisat Planı ve Karbon Piyasası Kurulu kararları doğrultusunda belirlenecek tahsisatların birincil piyasada ihale yoluyla satışa sunulması planlanıyor.
EPİAŞ, piyasanın işletilmesinde görev alacak
EPİAŞ, Türkiye ETS kapsamında piyasa katılımcılarının kaydı, İşlem Kayıt Sistemi'nin işletilmesi, tahsisat ihracı, birincil ve ikincil piyasa işlemleri ile uzlaştırma, faturalama, tahsilat, ödeme ve itfa süreçlerinden sorumlu olacak.
Teminat yönetimi ve nakit takas işlemleri ise merkezi uzlaştırma kuruluşuyla koordinasyon içinde yürütülecek.
COP31 sürecinde iklim hedefleriyle uyumlu uygulamalar
EPİAŞ'a göre, Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yapacağı dönemde ETS'nin hayata geçirilmesi, iklim hedeflerinin somut uygulamalarla desteklenmesi açısından önem taşıyor.
Uluslararası iklim müzakerelerinde artık hedefler kadar uygulama mekanizmalarının da önem kazandığı bu süreçte, sistemin Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi ile Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki taahhütlerini desteklemesi bekleniyor.
Karbon fiyatlandırmasından elde edilecek kamu kaynaklarının mevzuatta öngörülen çerçevede yeşil dönüşümün finansmanına yönlendirilmesinin sanayinin dönüşümüne katkı sağlaması hedefleniyor.
EPİAŞ, uluslararası iyi uygulamalarla uyumlu ve güvenilir bir piyasa altyapısı oluşturmayı amaçlıyor.
Sanayinin düşük karbonlu dönüşümünü desteklemesi hedefleniyor
Sistemin, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda sanayinin düşük karbonlu dönüşümünü desteklemesi amaçlanıyor.
Emisyonlara ekonomik değer kazandırılmasıyla işletmelerin yatırım ve üretim kararlarında karbon maliyetini dikkate almasını sağlayacak sistem sayesinde enerji verimliliği ve temiz üretim yatırımlarının ekonomik açıdan daha cazip hale gelmesi bekleniyor.
Temel yaklaşımın sanayinin üretim kapasitesi ve uluslararası rekabet gücünü koruyarak emisyon azaltımını teşvik etmek olduğu belirtilirken, öngörülebilir bir karbon fiyatının uzun vadeli yatırımları desteklemesi amaçlanıyor.
Avrupa Birliği'nin (AB) Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamında, üretim ülkesinde fiilen ödenmiş ve belgelendirilebilen karbon bedelleri belirli koşullarda dikkate alınabiliyor. Bu nedenle Türkiye ETS'nin AB'ye ihracat yapan işletmelerin karbon maliyetlerini yönetmeleri açısından önemli bir fırsat sunduğu değerlendiriliyor.